Cầu Long Biên: Cây cầu trăm tuổi bắc qua sông Hồng của Hà Nội

Cầu Long Biên thực sự là gì

Cầu Long Biên là cầu thép dầm hẫng kết hợp đường sắt và đường bộ, bắc qua sông Hồng nối phía Phố Cổ Hà Nội sang quận Long Biên bên bờ đông. Hoàn thành năm 1902 sau ba năm xây dựng, cầu được thiết kế bởi chính quyền thực dân Pháp và thi công dưới sự giám sát của hãng kỹ thuật Daydé & Pillé. Vào thời điểm khánh thành, đây là một trong những cây cầu dài nhất châu Á, trải dài khoảng 2.290 mét với 19 nhịp. Trong nhiều thập kỷ, cầu gánh cả tàu hỏa, ô tô, xe đạp và người đi bộ — là cây cầu cố định duy nhất qua sông Hồng trong khu vực Hà Nội.

Ngày nay, cầu Long Biên không còn phục vụ tàu hỏa hạng nặng, nhưng vẫn mở cho xe máy, xe đạp và người đi bộ trên hai làn đường hẹp hai bên đường ray giữa. Công trình trông rõ tuổi: nhiều đoạn thép được vá lại không đều, mặt đường đi bộ gồ ghề, và những nhịp thay thế sau chiến tranh trông đơn giản hơn hẳn so với phần sắt thép nguyên bản thời Pháp. Chính sự tương phản đó mới là điều đáng xem.

Lịch sử ẩn sau những nhịp sắt

Cầu được xây dựng vào thời đỉnh cao của Đông Dương thuộc Pháp, nhằm phục vụ mạng lưới đường sắt thuộc địa nối Hà Nội với Hải Phòng và các vùng lân cận. Cầu mang tên Paul Doumer — Toàn quyền Đông Dương bấy giờ — và cái tên đó tồn tại suốt thời kỳ thuộc địa. Sau khi độc lập và đất nước bị chia cắt, cầu được đổi tên thành cầu Long Biên.

Trong chiến tranh chống Mỹ, cầu Long Biên trở thành một trong những mục tiêu bị ném bom ác liệt nhất ở miền Bắc Việt Nam. Máy bay Mỹ đánh phá liên tục từ năm 1967 đến 1972, phá hủy nhiều nhịp cầu và khiến cầu nhiều lần phải đóng cửa. Mỗi lần như vậy, các kỹ sư và công nhân Việt Nam lại sửa chữa trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt, thường làm việc ban đêm để tránh máy bay. Cầu trở thành biểu tượng của sức bền, và những vết vá lành nhìn thấy hôm nay chính là chứng tích vật chất trực tiếp của lịch sử đó. Những nhịp thay thế được dựng vội từ vật liệu đơn giản hơn, ngắn và kém thanh thoát hơn phần sắt thép Pháp nguyên bản — sự khác biệt này rất rõ khi bạn đi hết chiều dài cây cầu.

Để hiểu thêm về bối cảnh lịch sử này trong bức tranh tổng thể các địa điểm thời chiến của Hà Nội, Bảo tàng Nhà tù Hỏa Lò đề cập chi tiết về giai đoạn chiến tranh chống Mỹ và rất hợp để kết hợp cùng chuyến thăm cầu.

Hành trình qua cầu: Bạn sẽ gặp gì từng bước một

Cửa cầu phía Phố Cổ nằm ở cuối phố Trần Nhật Duật, nơi một đoạn dốc dẫn lên mặt cầu. Lối đi bộ khá hẹp — rộng khoảng 1,5 mét mỗi bên — và xe máy, xe đạp đều lưu thông chung. Không có sự phân tách rõ ràng giữa người đi bộ và xe hai bánh, vì vậy hãy chú ý và bám sát mép ngoài. Mặt đường xen kẽ giữa các đoạn bê tông và lưới sắt cũ, qua đó bạn có thể nhìn thấy dòng sông Hồng bên dưới.

Giữa cầu là điểm dừng đẹp nhất. Từ đây, sông Hồng trải rộng về hai phía: nhìn ngược lên phía tây bắc là đường chân trời trung tâm Hà Nội với những tòa nhà cao tầng ở Ba Đình và Hồ Tây; nhìn xuôi về phía đông nam, dòng sông mở ra thành cảnh quan bằng phẳng, mang màu công nghiệp hơn. Vào mùa mưa (khoảng tháng 5 đến tháng 9), sông Hồng chảy xiết màu nâu đỏ nặng phù sa từ thượng nguồn. Vào mùa khô (tháng 10 đến tháng 4), mực nước hạ thấp đáng kể, để lộ những bãi cát và mảnh ruộng nhỏ trên lòng sông.

Bờ đông đầu cầu dẫn xuống quận Long Biên — một khu vực yên tĩnh hơn, có chợ đầu mối rau củ quả hoạt động từ khoảng 3 giờ sáng đến giữa buổi sáng. Nếu bạn đến đủ sớm, cảnh chợ họp sẽ thêm một tầng lớp thú vị cho chuyến thăm. Khu vực quanh cửa cầu phía đông cũng là nơi người dân địa phương tạo ra những mảnh vườn rau tự phát trên đất ven sông bên dưới chân cầu dẫn.

Thời điểm trong ngày: Trải nghiệm thay đổi như thế nào

Bình minh là thời điểm đến cầu ý nghĩa nhất. Từ 5h30 đến 7h sáng, ánh sáng trên sông Hồng dịu và có hướng rõ, chiếu bóng dài xuyên qua các thanh sắt và nhuộm mặt nước màu cam nhạt. Vào giờ này, cầu chủ yếu là dân địa phương đi làm: những người chở hàng nông sản từ chợ bờ đông bằng xe đạp cồng kềnh, công nhân đi xe máy vào thành phố, và một vài cụ già đi bộ buổi sáng. Khung cảnh hoàn toàn là người địa phương, bận rộn và gần như không để ý đến khách du lịch.

Đến giữa buổi sáng, lượng khách du lịch tăng lên và ánh sáng trở nên gay gắt hơn. Ghé thăm vào buổi trưa mùa hè (tháng 6 đến tháng 8) có thể thực sự khó chịu vì nóng và ẩm, trong khi trên mặt cầu hầu như không có bóng mát. Buổi hoàng hôn, khoảng 5h30 đến 7h tối tùy theo mùa, cũng rất đẹp nhưng có thể trùng với giờ cao điểm chiều, khi xe máy đông đúc hơn trên các làn đường hẹp.

Buổi sáng các ngày trong tuần vắng hơn cuối tuần. Chiều cuối tuần, giới trẻ Hà Nội thường tụ tập ở giữa cầu để chụp ảnh và trò chuyện, khiến không khí vui nhộn hơn nhưng kém phần lịch sử hơn. Nếu bạn muốn trải nghiệm cầu như một điểm giao thông thực thụ thay vì một điểm hẹn xã hội, hãy đến vào buổi sáng ngày thường trước 8 giờ.

Ghi chú chụp ảnh

Cầu Long Biên là một trong những công trình được chụp ảnh nhiều nhất Hà Nội, và có lý do chính đáng: sự lặp lại của các nhịp sắt kết hợp với mặt sông rộng và đường chân trời thành phố tạo nên những bố cục rất đẹp. Góc chụp phổ biến nhất là từ giữa cầu, nhìn ngược về phía Hà Nội với cây cầu lùi dần vào viễn cảnh. Cho cú máy này, ống kính góc rộng hoặc điện thoại chụp theo chiều ngang đều phát huy tốt. Bình minh cho ánh sáng ấm từ phía đông, chiếu thẳng vào đường chân trời Hà Nội phía sau lưng bạn.

Để có góc nhìn khác, nhiều nhiếp ảnh gia chọn chụp từ bờ sông bên dưới, nhìn lên phần đáy các nhịp cầu. Khả năng tiếp cận bờ sông tùy theo mùa và mực nước. Vào mùa khô, bạn có thể đi xuống bờ kè phía Phố Cổ và đứng bên dưới vài nhịp đầu tiên để chụp góc thấp — góc này nhấn mạnh quy mô kỳ vĩ của phần kỹ thuật Pháp nguyên bản so với những nhịp thay thế thô hơn về sau.

Dành cho ai — và ai nên bỏ qua

Cầu Long Biên phù hợp với những người tìm thấy ý nghĩa trong các tầng lớp hiện hữu của một địa điểm: kỹ thuật thuộc địa nguyên bản, dấu vết chiến tranh, những lần sửa chữa vội vàng, và cuộc sống thường ngày của những người đi làm bình thường vẫn dùng cầu mỗi sáng. Đây không phải điểm tham quan được đánh bóng. Không có trung tâm du khách, không có biển chỉ dẫn lịch sử bằng tiếng Anh, không có quán cà phê trên đỉnh cầu. Bạn đang đi qua một cây cầu đang hoạt động trong tình trạng bảo tồn thô ráp, và giá trị của nó nằm chính xác ở sự thô ráp đó.

Những du khách thích trải nghiệm lịch sử được sắp xếp bài bản và có chú thích rõ ràng sẽ thu hoạch được nhiều hơn khi ghé thăm Hoàng thành Thăng Long hoặc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, nơi bối cảnh lịch sử được trình bày rõ ràng và tiện nghi đầy đủ.

Cầu không phù hợp với người đi lại khó khăn. Đoạn dốc lên cầu khá dốc, mặt đường gồ ghề, và không có khu vực nghỉ có ghế ngồi. Cũng không phù hợp với những ai nhạy cảm với độ cao khi nhìn qua sàn lưới, vì có thể thấy thẳng xuống dòng sông qua các khe hở ở mặt cầu.

Nếu bạn đang lên kế hoạch cho một ngày dài ở khu vực này của Hà Nội, cầu kết hợp rất tự nhiên với Chợ Đồng Xuân — chỉ đi bộ 10 phút về phía nam từ cửa cầu phía Phố Cổ — và một buổi tối dạo quanh Hồ Hoàn Kiếm. Xem đầy đủ hướng dẫn đi bộ Phố Cổ để có lộ trình hợp lý bao gồm cả ba điểm.