Bức tranh gốm ghép Hà Nội: Đi bộ dọc tác phẩm gốm dài nhất thế giới

Bức tranh gốm ghép Hà Nội thực sự là gì

Bức tranh gốm ghép Hà Nội là một tác phẩm nghệ thuật ngoài trời liên tục, trải dài 3,85 km dọc theo mặt ngoài của tường đê ngăn lũ chạy song song với sông Hồng. Hoàn thành vào năm 2010 để kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long — tên cổ của Hà Nội — công trình được Kỷ lục Guinness Thế giới công nhận là bức tranh gốm ghép dài nhất thế giới tại thời điểm hoàn thành. Dự án quy tụ các nghệ sĩ Việt Nam, cộng tác viên quốc tế và học sinh địa phương, cùng nhau đóng góp các ô tranh trong nhiều chủ đề khác nhau.

Khác với một triển lãm trong phòng gallery, đây là nghệ thuật công cộng ngay trên đường phố. Bức tranh nằm sát một trong những con đường đông xe nhất thành phố, vì vậy bạn sẽ thưởng thức nó trong tiếng xe máy rền rĩ qua lại, người bán hàng rong chở trái cây trên giỏ xe đạp, và làn sương mỏng buổi sáng đặc trưng vẫn thường là là trên khu vực ven sông này. Không có gì cầu kỳ ở đây cả. Bức tranh được xây dựng để trở thành một phần trong cuộc sống thường ngày của Hà Nội — và phần lớn, nó đã làm đúng điều đó.

Nghệ thuật trên tường: Chủ đề, phong cách và những điều đáng chú ý

Bức tranh được chia thành nhiều đoạn theo chủ đề, mỗi đoạn do một nhóm nghệ sĩ hoặc tổ chức khác nhau thực hiện. Các đoạn gần hồ Hoàn Kiếm thường tái hiện lịch sử đô thị Hà Nội thế kỷ 20, bao gồm phố phường thời Pháp thuộc, hình ảnh chiến tranh và cảnh sinh hoạt đời thường sau ngày thống nhất. Các mảnh gốm ở đây được ghép dày sít, với biểu cảm khuôn mặt chi tiết và đường nét kiến trúc được khắc nổi trên nền gạch mịn.

Đi xa hơn về phía bắc, hình ảnh chuyển sang văn hóa dân gian và đời sống nông thôn Việt Nam thuở xưa. Bạn sẽ bắt gặp ruộng lúa, trâu nước, lễ hội làng quê và hoa văn trống đồng Đông Sơn được thể hiện bằng gam màu đất. Các ô tranh này có kết cấu thô ráp hơn — và đó là chủ ý. Mảnh gốm to hơn và ít đồng đều hơn, tạo nên bề mặt có chiều sâu xúc giác khác hẳn những đoạn phía nam bóng bẩy.

Một số ô tranh do các đại sứ quán và phái đoàn ngoại giao nước ngoài đóng góp, mang đến sự đa dạng phong cách thú vị và bất ngờ: một số đoạn mang đậm chất tranh ghép Đông Âu, trong khi những đoạn khác lại gợi nhớ kỹ thuật tranh sơn mài Nhật Bản. Đây là một trong những điểm mạnh thực sự của bức tranh với tư cách là một tác phẩm nghệ thuật: bạn đang đọc một cuộc đối thoại giữa nhiều bàn tay khác nhau trên cùng một bức tường.

Đoạn gần Cầu Long Biên rất đáng dừng lại ngắm nhìn. Hình ảnh ở đây tái hiện cây cầu trong những trận bom thời chiến, được thể hiện bằng gam xanh đậm và những mảnh gạch vỡ — một góc nhìn lịch sử thô ráp và chân thật hiếm gặp trong một công trình vốn mang tính lễ mừng.

Trải nghiệm thay đổi theo từng thời điểm trong ngày

Buổi sáng sớm, từ khoảng 6 giờ đến 8 giờ, là thời điểm đi dạo dọc tuyến tranh đẹp nhất về mặt không khí. Đường đê tấp nập người Hà Nội tập thể dục buổi sáng: những ván cầu lông không cần lưới, các nhóm phụ nữ lớn tuổi đồng diễn thái cực quyền, và người chạy bộ đảo đi đảo lại. Bức tranh trở thành phông nền của đời sống thực, không phải điểm tham quan du lịch. Ánh sáng lúc này dịu và đều, thực ra lại rất thuận lợi cho chụp ảnh — màu gốm hiện lên trung thực hơn, không bị bóng cứng giữa trưa làm méo.

Đến giữa buổi sáng, các đoàn khách du lịch bắt đầu xuất hiện ở đầu phía nam. Họ thường tập trung quanh những ô tranh đẹp nhất gần hồ Hoàn Kiếm và hiếm khi đi hết toàn tuyến, nên các đoạn phía bắc vẫn yên tĩnh suốt cả ngày. Nắng giữa trưa tạo phản quang chói lóa trên bề mặt gạch tráng men, khiến chụp ảnh chi tiết khó hơn và đi bộ cũng nóng hơn nhiều từ tháng 4 đến tháng 9.

Chiều tà, đặc biệt sau 4 giờ, đường đê mang một năng lượng khác. Học sinh tan trường đạp xe qua. Xe bán đồ ăn vặt dựng lên ở những đoạn vỉa hè rộng hơn. Ánh sáng trở nên ấm áp và có chiều, làm nổi bật kết cấu phù điêu của các mảnh gốm theo cách mà ánh sáng trưa phẳng không thể làm được. Đây là thời điểm tốt nhất để chụp ảnh nếu bạn chấp nhận được lưu lượng người và xe máy đông hơn.

Bối cảnh lịch sử và văn hóa

Dự án bức tranh được thai nghén như một tuyên ngôn văn hóa cho lễ kỷ niệm nghìn năm Thăng Long - Hà Nội năm 2010. Kinh thành Thăng Long, tiền thân của thủ đô Hà Nội ngày nay, được vua Lý Thái Tổ chính thức lập ra vào năm 1010 khi dời đô từ Hoa Lư. Cung bậc chủ đề của bức tranh được thiết kế để kể toàn bộ chiều dài lịch sử đó: từ các khu định cư tiền sử ven đồng bằng sông Hồng, qua các triều đại Lý, Trần, Lê, sang thời Pháp thuộc, đến độc lập và chiến tranh, rồi vào thành phố hiện đại hôm nay.

Chiều sâu lịch sử này mang đến cho bức tranh một chức năng giáo dục cô đọng. Đi hết toàn tuyến gần giống như lướt qua một cuốn lịch sử minh họa về Việt Nam, dù những ai quan tâm sâu hơn đến thời kỳ phong kiến sẽ được tiếp thu nhiều hơn khi ghé thăm Hoàng thành Thăng Long hoặc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, nơi cung cấp bối cảnh học thuật mà định dạng của bức tranh không thể đáp ứng được.

Việc chọn gốm làm chất liệu là có chủ đích về mặt văn hóa. Hà Nội có mối liên hệ lịch sử sâu sắc với nghề làm gốm: làng Bát Tràng ở ngay gần đó, cách vài kilômét dọc theo sông Hồng, đã sản xuất đồ gốm nung và gốm trang trí hơn 600 năm nay. Việc đưa gạch gốm vào một công trình nghệ thuật công cộng kỷ niệm đặt bức tranh trong mạch truyền thống đó, dù quy mô và tham vọng của nó hoàn toàn mang hơi thở hiện đại.

Nếu bạn quan tâm đến truyền thống gốm sứ, một chuyến đi nửa ngày đến Làng gốm Bát Tràng sẽ rất ăn khớp với chuyến đi bộ dọc bức tranh.

Hướng dẫn thực tế: Cách khám phá đúng cách

Bức tranh chạy dọc mặt ngoài tường đê, nghĩa là nó quay lưng về phía sông. Con đường giữa bạn và bức tường có xe máy và ô tô đi lại hai chiều liên tục, với chiều rộng vỉa hè thay đổi đáng kể. Một số đoạn có vỉa hè rộng thoải mái ngay trước các ô tranh. Một số khác chỉ còn chưa đầy một mét, với xe máy lao qua sát người. Giày dép thoải mái là điều bắt buộc; mặt vỉa hè nhiều chỗ không bằng phẳng.

Không có lối vào duy nhất. Bạn có thể tiếp cận bức tranh tại bất kỳ điểm nào dọc theo phố Trần Nhật Duật, Trần Quang Khải hoặc Yên Phụ. Nếu muốn đi hết toàn tuyến mà không phải quay lại, cách hợp lý nhất là đặt Grab hoặc taxi đến đầu Yên Phụ gần khu Tây Hồ rồi đi bộ về phía nam đến hồ Hoàn Kiếm, kết thúc bằng cà phê hoặc bữa ăn trong Phố Cổ. Hướng đi này cũng đảm bảo bạn về gần các tiện ích hơn.

Điểm cuối phía nam gần hồ Hoàn Kiếm là cầu nối tự nhiên với phần còn lại của Phố Cổ. Từ cuối bức tranh, Hồ Hoàn Kiếm chỉ cách vài bước đi bộ về phía tây, và khu vực chợ Đồng Xuân cũng dễ dàng đi bộ đến được.

Mẹo chụp ảnh và những hạn chế thực tế cần biết

Bức tranh là một trong những không gian công cộng đáng chụp ảnh nhất Hà Nội, nhưng cần có chút tư duy. Thách thức chính là bức tường dài và thẳng, chạy song song với đường. Những góc rộng chụp thẳng vào một ô tranh thường phẳng lì và không lột tả được quy mô. Để có kết quả tốt hơn, hãy tìm những đoạn tường cong nhẹ, dùng ống kính tele vừa phải để nén chiều sâu của tường, hoặc chọn ô tranh có một chủ thể dọc nổi bật ở tiền cảnh — một cây, một cột đèn, hay một người dân địa phương.

Chụp macro cực kỳ hiệu quả ở đây. Từng mảnh gốm riêng lẻ, đường viền vữa giữa các mảnh, và bóng đổ trên bề mặt phù điêu tạo ra những hình ảnh truyền tải kết cấu tốt hơn hẳn những cú máy rộng thiết lập toàn cảnh. Nếu bạn chụp bằng điện thoại, chế độ chân dung áp vào một ô tranh có thể tách biệt màu sắc và chi tiết theo cách mà chế độ thường bỏ qua.

Hãy thành thật với bản thân về những gì bức tranh không mang lại: không có một điểm nhìn kịch tính duy nhất, không có góc đóng khung mang tính biểu tượng nào nén toàn bộ tác phẩm vào một hình ảnh. Sức mạnh của nó là tích lũy, cảm nhận được theo suốt chiều dài hành trình. Những ai kỳ vọng một cảnh sẵn sàng cho Instagram sẽ thấy thất vọng. Còn những ai sẵn sàng dành một tiếng đồng hồ để thực sự chú tâm quan sát sẽ tìm thấy điều gì đó nhiều hơn thế rất nhiều.