Nhà Keats-Shelley: Nơi tưởng nhớ các nhà thơ Lãng mạn giữa lòng Rome

Nhà Keats-Shelley là gì?

Nhà Keats-Shelley, trong tiếng Ý gọi là Casa di Keats e Shelley hay Casina Rosa (ngôi nhà hồng nhỏ), tọa lạc tại Piazza di Spagna 26, sát chân Cầu thang Tây Ban Nha. Nhìn từ ngoài, ngôi nhà dễ bị bỏ qua: một mặt tiền màu hồng khiêm tốn trong hàng nhà mà hầu hết du khách bước thẳng qua trên đường lên cầu thang. Thật ra, đó là điều đáng tiếc cho họ.

Bên trong, bảo tàng chiếm căn hộ tầng hai nơi nhà thơ Lãng mạn người Anh John Keats sinh sống từ tháng 11 năm 1820 cho đến khi qua đời vào ngày 23 tháng 2 năm 1821. Ông mới 25 tuổi, đã nổi tiếng với Ode to a Nightingale và Ode on a Grecian Urn, và đến Rome với hy vọng khí hậu ấm hơn sẽ giúp ích cho căn bệnh lao của mình. Nhưng không phải vậy. Người bạn thân Joseph Severn đã chăm sóc ông suốt những tháng cuối đời và có mặt bên cạnh khi ông ra đi.

Ngôi nhà được mua lại năm 1906 bởi một nhóm những người hâm mộ Anh–Mỹ và chính thức mở cửa đón công chúng vào năm 1909, với sự có mặt của Vua Vittorio Emanuele III. Tòa nhà được xây dựng vào khoảng năm 1725, trước thời Keats gần một thế kỷ. Kể từ khi mở cửa, phạm vi của bảo tàng đã mở rộng để bao gồm không chỉ Keats mà cả vòng tròn rộng hơn của các nhà thơ Lãng mạn Anh thế hệ thứ hai, trong đó có Percy Bysshe Shelley, Lord Byron và Leigh Hunt.

Các phòng trưng bày: bạn sẽ thấy gì

Bảo tàng khá nhỏ. Chỉ có bốn phòng chính, một thư viện và vài tủ trưng bày. Ai kỳ vọng những phòng tranh hoành tráng sẽ bất ngờ vì quy mô khiêm tốn này. Nhưng chính sự gần gũi, thân mật đó mới là điểm cốt lõi. Bạn đang đứng trong căn hộ thực nơi một trong những giọng thơ lừng danh nhất của văn học Anh đã lặng tắt, và các phòng được sắp xếp để bạn cảm nhận điều đó một cách chân thực, không hề kịch tính.

Phòng tiền sảnh và thư viện chính là nơi lưu giữ chiều sâu của bộ sưu tập: bản thảo, chân dung, mặt nạ tử thi và thư từ. Có một lọn tóc của Keats được đặt trong hộp kính kiểu đựng thánh vật, một bản sao tập thơ Shakespeare mà Keats luôn mang theo bên mình, và những bức thư trao đổi giữa ông và Fanny Brawne vẫn còn xúc động dù chỉ nhìn qua kính. Bản thân thư viện lưu giữ hàng nghìn đầu sách liên quan đến các nhà thơ Lãng mạn, dành cho các học giả đăng ký truy cập nghiên cứu.

Phòng cuối cùng, căn phòng nơi Keats qua đời, được bài trí cố ý giản dị. Đây là nơi ông trút hơi thở cuối cùng. Trần nhà được vẽ những bông hoa nhỏ — cùng hoa văn mà Keats được cho là đã nhìn chằm chằm suốt nhiều tuần trong những ngày bệnh cuối đời. Không có đồ nội thất nào từ thời kỳ ban đầu vì phòng đã bị dọn sạch và đốt để ngăn lây bệnh — nhưng tỷ lệ không gian, ánh sáng từ cửa sổ và trần thấp kết hợp lại tạo nên một sự tĩnh lặng thực sự chạm đến lòng người.

Thời điểm trong ngày và mật độ khách tham quan

Cầu thang Tây Ban Nha ngay bên ngoài thu hút đám đông khổng lồ từ giữa buổi sáng đến đầu buổi tối, đông nhất trong khoảng 11:00 đến 16:00. Nhà Keats-Shelley lại hoàn toàn đối lập với sự ồn ào đó. Ngay khi bước vào và cánh cửa đóng lại sau lưng, tiếng huyên náo từ quảng trường lập tức biến mất. Các phòng yên tĩnh, được giữ ở nhiệt độ ổn định và hiếm khi đông người.

Buổi sáng sớm, ngay sau giờ mở cửa lúc 10:00, là thời điểm yên tĩnh nhất. Bạn có thể có cả phòng chỉ cho riêng mình. Buổi trưa có một lượng khách nhỏ ghé thăm, thường là những người tránh nóng vào mùa hè. Buổi chiều sau 14:00 có thêm một đợt khách nữa, dù số lượng vẫn còn khiêm tốn so với bất kỳ bảo tàng lớn nào ở Rome. Sáng thứ Bảy đôi khi đông hơn một chút, nhất là khi có triển lãm tạm thời đang diễn ra.

Bảo tàng đóng cửa vào Chủ nhật — điều đáng lưu ý nếu lịch trình Rome của bạn khá chặt. Giờ nghỉ trưa (13:00–14:00) cũng được áp dụng, vì vậy hãy lên kế hoạch trước nếu bạn muốn xem toàn bộ bộ sưu tập trong một lần ghé thăm.

Ý nghĩa văn học và văn hóa

Nhà Keats-Shelley không chỉ là đài tưởng niệm một nhà thơ. Bộ sưu tập của bảo tàng bao quát toàn bộ vòng tròn của trào lưu Lãng mạn Anh thế hệ thứ hai — những nhà thơ đã định hình xu hướng hướng đến cảm xúc, trải nghiệm cá nhân và thiên nhiên như một đối trọng với công nghiệp hóa. Keats, Shelley và Byron đều từng sống ở Ý, bị cuốn hút bởi lịch sử cổ điển, ánh sáng và sự tự do tương đối nơi đây. Shelley chết đuối ngoài khơi bờ biển Tuscany năm 1822 và được chôn cất tại Nghĩa trang Tin lành ở Testaccio, chỉ một đoạn ngắn từ ngôi nhà này. Byron là người của những đam mê thu thập đồ vật và để lại một khối lượng tài liệu đáng kể; một số thư từ và vật dụng cá nhân của ông được lưu giữ tại đây.

Bảo tàng cũng là nơi tổ chức một giải thưởng văn học đang hoạt động — Giải Keats-Shelley, được trao hàng năm cho thơ và tiểu luận theo truyền thống Lãng mạn. Đây không phải một bảo tàng chỉ sống bằng hoài niệm. Nơi này có chương trình học thuật và văn hóa năng động, với các triển lãm tạm thời, buổi thuyết trình và sự kiện mang lại sức sống đương đại vượt ra ngoài những di vật.

Với những du khách dù chỉ quen thuộc sơ qua với tác phẩm của Keats, trải nghiệm này mang một sức nặng đặc biệt. Đọc những bức thư của ông trên tường, bạn gặp một chàng trai trẻ biết mình đang chết dần, viết về điều đó với sự rõ ràng không chút ủy mị, và cũng đầy giận dữ trước số phận. Sự kết hợp giữa những hiện vật, căn phòng nơi ông qua đời và khung cảnh nhìn từ cửa sổ ra quảng trường hầu như không thay đổi tạo nên một chiều sâu cảm xúc mà hầu hết các bảo tàng văn học được xây dựng riêng biệt không thể tái tạo được.

Hướng dẫn thực tế: cách đến và cách tận dụng tối đa chuyến thăm

Đến đây khá dễ dàng. Tàu điện ngầm tuyến A dừng tại ga Spagna, đưa bạn đến ngay chân Cầu thang Tây Ban Nha. Lối vào bảo tàng ở Piazza di Spagna 26, phía bên phải cầu thang khi bạn đứng nhìn lên. Nếu bạn đến từ Đài phun nước Trevi, đó là một đoạn đi bộ dễ chịu khoảng 10 phút về hướng tây qua những con phố nhỏ.

Vé vào cửa €10 cho khách thường, có giảm giá cho sinh viên và người cao tuổi. Hãy kiểm tra website chính thức trước khi đến vì giá có thể thay đổi đôi chút trong các triển lãm đặc biệt. Bản thân chuyến tham quan mất từ 45 đến 90 phút tùy theo mức độ bạn đọc kỹ các tài liệu. Những ai dành thời gian ngắm thư từ và chân dung thường ở lại đủ 90 phút mà không hay biết.

Hiện tại bảo tàng không có hướng dẫn bằng âm thanh, vì vậy nếu bạn chưa quen thuộc với các nhà thơ Lãng mạn, đọc một chút trước khi đến sẽ làm chuyến thăm thêm phần phong phú đáng kể. Cửa hàng của bảo tàng ở lối ra có bán nhiều ấn bản học thuật, tuyển tập thơ và bưu thiếp.

Chụp ảnh và trải nghiệm cảm giác

Chụp ảnh nhìn chung được phép trong các phòng chính, dù không nên dùng đèn flash gần những bản thảo và chân dung cổ. Ánh sáng bên trong nhẹ nhàng và ấm áp, đặc biệt vào cuối buổi sáng khi nắng chiếu qua các cửa sổ hướng nam. Bức ảnh căn phòng nơi Keats qua đời — với trần nhà vẽ hoa và khung cửa sổ nhìn ra quảng trường bên dưới — là hình ảnh mà hầu hết du khách mang về.

Mùi của nơi này cũng đáng chú ý: giấy cũ, mùi đánh bóng gỗ và một chút hương hoa nhẹ nhàng từ những bông hoa tươi đặt gần một số tủ trưng bày. Sàn nhà kẽo kẹt khẽ dưới chân. Đây không phải lời chê. Đây chính là những gì khiến trải nghiệm cảm thấy thực sự có chiều sâu lịch sử, thay vì được sắp xếp đến mức vô hồn.

Sau chuyến thăm, bước ra ngoài và nhìn lên Cầu thang Tây Ban Nha bằng đôi mắt mới. Cầu thang Tây Ban Nha được hoàn thành năm 1725, cùng thập kỷ với tòa nhà chứa bảo tàng. Keats cũng đã từng nhìn khung cảnh này. Sự liên tục giữa trang giấy và không gian thực là điều tách biệt bảo tàng này với một kho lưu trữ bình thường.

Ai không nên đến đây

Du khách không có hứng thú với văn học hay thời kỳ Lãng mạn sẽ thấy Nhà Keats-Shelley là một tiếng đồng hồ khá chậm. Những hiện vật ở đây có giá trị nhưng cần có bối cảnh để thực sự cảm nhận được. Gia đình có trẻ nhỏ sẽ ít thứ để giữ chân những vị khách hiếu động. Nếu bạn đang theo đuổi các danh thắng lớn của Rome trong lịch trình gấp, thì Đền Pantheon và Bảo tàng Capitoline sẽ mang lại chiều sâu lịch sử rộng hơn và có thể là lựa chọn tốt hơn cho quỹ thời gian hạn chế của bạn. Nhà Keats-Shelley là nơi dành cho những ai đến vì chính nó — không phải những người bước vào với hy vọng sẽ bị thuyết phục.