คู่มือสถาปัตยกรรมมอนเตวิเดโอ: ตั้งแต่ Art Deco ถึงสไตล์คลาสสิก

อะไรที่ทำให้สถาปัตยกรรมมอนเตวิเดโอไม่เหมือนใคร

สำหรับเมืองขนาดราว 1.3 ล้านคน มอนเตวิเดโอถือว่ามีความหลากหลายทางสถาปัตยกรรมสูงมาก จุดเปลี่ยนอยู่ที่ยุคเศรษฐกิจเฟื่องฟูช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ถึงยุค 1930s จากการส่งออกเนื้อและขนแกะจนรุ่งเรือง เมืองเลยทุ่มสร้างสิ่งปลูกสร้างแนวศิลป์ใหม่ในยุคที่ Art Deco กับ Beaux-Arts กำลังฮิตระดับโลก พอเศรษฐกิจชะลอ ก็แทบไม่มีงบจะรื้อถอน ตึกสวยๆ เลยยังอยู่ให้เราเดินชมกันถึงทุกวันนี้

ผลก็คือ เมืองยังรักษาผังเดิมไว้ได้ดี โดยเฉพาะใน Ciudad Vieja (คาบสมุทรประวัติศาสตร์) และโซน Centro เดินผ่านคุณจะเห็นโรงละครหรูแนวคลาสสิก อาคารรัฐ ตึกหอคอย Art Deco จนถึงอาคารพักอาศัยยุครุ่งของสถาปัตยกรรม Rationalist ที่บางทีอยู่วงเวียนเดียวกัน การผสมสไตล์กันในช่วงกว่า 80 ปีนี้ทำให้มอนเตวิเดโอโดดเด่นกว่าหลายเมืองหลวงในอเมริกาใต้ ไม่อลังเว่อร์แบบบัวโนสไอเรสหรือเซาเปาโล แต่ดูมีชั้นเชิง

ตึกที่ต้องดูในเมือง: สำคัญอย่างไรและมีอะไรบ้าง

ไฮไลท์แรกที่ควรเริ่มต้นทริปสถาปัตยกรรมคือ Palacio Salvo ที่ Plaza Independencia สร้างเสร็จปี 1928 ผลงานออกแบบของสถาปนิกชาวอิตาเลียน Mario Palanti เคยเป็นตึกสูงสุดในอเมริกาใต้ตอนสร้างใหม่ๆ ความสูงถึง 95 เมตร ผสมผสานเส้นสาย Art Deco รายละเอียดนีโอกอธิค และงาน Expressionist ลงตัวไม่เหมือนใคร ทัวร์ 'Mañanas en el Salvo' ใช้เวลาราว 90 นาที ราคา 200 UYU พบกันที่ Plaza Independencia 848 ควรลองสักครั้งเพื่อชมวิวและแตะบรรยากาศเมืองจากชั้นบน

เดินออกไปสองบล็อกทางตะวันตกจะเจอ Teatro Solís โรงละครใหญ่แนวสถาปัตยกรรมนีโอคลาสสิกแห่งศตวรรษที่ 19 เปิดใช้ปี 1856 และบูรณะใหญ่ช่วงปี 2000s ปัจจุบันเป็นศูนย์กลางศิลปะการแสดงของเมือง ทัวร์จะพาเข้าชมหอแสดงหลัก เบื้องหลังเวที และเล่าเรื่องราวสถาปัตยกรรม รอบทัวร์จะจัดวันอังคารถึงอาทิตย์ เวลา 11:00, 12:00, 15:00, 16:00 (สเปน อังกฤษมีบ้างแต่อาจต้องเช็ค) ค่าทัวร์ประมาณ 200–250 UYU (ราว 5–7 ดอลลาร์สหรัฐ) ปิดวันจันทร์ วันที่มีซ้อมใหญ่หรือการแสดงเช้าอาจถูกเลื่อนหรืองด ควรเช็คเวลากับ teatrosolis.org.uy หรือสอบถามหน้าช่องขายบัตร

• Palacio Salvo (1928) หอคอยสัญลักษณ์ของเมืองที่ Plaza Independencia ผสม Art Deco, Neo-Gothic และ Expressionist ทัวร์นำชม ~90 นาที 200 UYU ต่อคน
• Teatro Solís (1856, บูรณะ 2004) โรงละครแนวนีโอคลาสสิก รอบทัวร์นำชมอังคาร-อาทิตย์ ราว 200–250 UYU ควรเช็คเวลาก่อนเดินทาง
• Palacio Lapido (1931) หนึ่งในตึกหน้าอาคาร Art Deco ที่งดงามที่สุดบน Avenida 18 de Julio ส่วนใหญ่ชื่นชมได้แค่ด้านนอก
• Palacio Piria (1917) คฤหาสน์สไตล์หลากหลายใจกลาง Ciudad Vieja ฝีมือฟรานซิสโก เพีเรีย ปัจจุบันเป็นศาลสูงสุดของอุรุกวัย เข้าชมภายในได้จำกัด
• Palacio Legislativo (1925) อาคารรัฐสภาอุรุกวัยที่สร้างจากหินอ่อนในประเทศ มีทัวร์ฟรีวันธรรมดา ถือเป็นไฮไลท์ฟรีด้านสถาปัตยกรรมของเมือง
• Puerta de la Ciudadela (1741) ประตูเมืองเก่าแห่งเดียวที่ยังเหลือจากป้อมฝรั่งยุคอาณานิคม แวะชมไม่นานแต่ได้เห็นจุดเริ่มต้นประวัติศาสตร์ก่อนตึกยุคบูม

Palacio LegislativoPalacio Legislativo มักถูกมองข้ามในแพลนเที่ยวหลายคน อาคารใช้เวลาสร้างถึง 23 ปี (1902–1925) ใช้หินอ่อนจากอุรุกวัยถึง 8 ชนิด รอบทัวร์ฟรีวันธรรมดา (สเปน อังกฤษต้องติดต่อก่อนผ่านสำนักงานประชาสัมพันธ์รัฐสภา) ตั้งอยู่ย่าน Aguada ริม Avenida de las Leyes ประมาณ 2-2.5 กม. ทางเหนือของ Plaza Independencia แนะนำเพิ่มในวันที่อยากเจาะลึกงานสถาปัตย์

เดินชมเมือง: เส้นทาง/โลจิสติกส์แบบชาวเมือง

วิธีเดินชมสถาปัตยกรรมหลักมอนเตวิเดโอที่ดีที่สุดคือเดินเท้าโดยใช้ Ciudad Vieja เป็นศูนย์กลาง เขตเมืองเก่าเล็ก เดินแค่ประมาณ 1.5 กม. จาก Puerta de la Ciudadela ด้านตะวันออกจนถึงท่าเรือฝั่งตะวันตก เริ่มที่ Plaza Independencia (จุดตัด Ciudad Vieja กับ Centro) ดู Palacio Salvo และ Puerta de la Ciudadela จากนั้นเดินผ่าน Calle Sarandí (ถนนหลักสำหรับคนเดิน) ถึง Plaza Matriz ลานกลางเมืองแต่เดิม ต่อด้วยการวนผ่านย่านธนาคารเก่ายุค 1920s–1930s เช่น Calle Zabala, Calle Rincón จะเห็นอาคารพาณิชย์หลายแนวผสมกัน

ถ้าอยากดูวิวเมืองโตขึ้นอีกนิด เลี้ยวเดินตาม Avenida 18 de Julio ทางตะวันออกจาก Plaza Independencia ไป Tres Cruces ระยะทางราว 2.5 กม. ถนนเส้นนี้เต็มไปด้วยอาคารพาณิชย์ยุคกลางศตวรรษ เช่น Palacio Lapido และตึกอพาร์ทเมนต์โมเดิร์นยุค 1940s-50s ใช้เวลาเดินประมาณ 30–40 นาทีต่อเที่ยว แวะคาเฟ่ตามรายทางได้ตลอด ไม่เร้าใจเท่า Ciudad Vieja แต่เห็นพัฒนาการเมืองหลังยุคดั้งเดิมได้ครบถ้วน

• เผื่อเวลา 2–3 ชั่วโมงสำหรับเดินชม Ciudad Vieja แบบเจาะลึก อ่านป้ายตึก ถ่ายรูปเก็บให้หนำใจ
• ช่วงเช้า (9:00–12:00) แสงสวยส่องฝั่งอาคารตะวันตกกับถนน Sarandí คนไม่แน่น เหมาะถ่ายภาพ
• เทศบาลมอนเตวิเดโอแจกคู่มือเดินชมสถาปัตยกรรม (ไฟล์ PDF ภาษาอังกฤษ) ฟรีผ่าน montevideo.gub.uy มีแผนที่และประวัติตึกสำคัญเกือบทุกแห่ง
• ถ้าจะไปทั้ง Palacio Salvo กับ Teatro Solís เช้าเดียว ให้จอง Salvo รอบแรกของวันก่อน (เริ่มที่อาคาร) แล้วค่อยเช็คเวลาทัวร์ Solís ทีหลัง
• ใส่รองเท้าสบายๆ เพราะถนนหินโบราณใน Ciudad Vieja เดินยาก โดยเฉพาะซอย

ไกด์ทัวร์สถาปัตย์: ฟรี จ่ายเงิน และแต่ละแบบให้ประสบการณ์อะไร

Curioso Free Tour คือทัวร์เดินชมเมืองเก่าเจ้าดัง เจอครบทั้ง Plaza Independencia, Palacio Salvo, Teatro Solís และตึกแปลกตาอีกหลายจุด ใช้เวลาประมาณ 2 ชั่วโมง จ่ายทิปตามศรัทธา (€15–€30 ต่อคนกำลังดี) คุณภาพทัวร์ขึ้นกับไกด์แต่ละคน กลุ่มอาจใหญ่ช่วงไฮซีซั่น (ธันวาคม–กุมภาพันธ์, กรกฎาคม) มีเกือบทุกวัน ต้องเช็คตารางรอบที่ GuruWalk หรือหน้าเว็บไซต์ผู้จัดโดยตรง

ถ้าเลือกทัวร์กลุ่มเล็กพร้อมรถรับ-ส่งที่พัก (อย่างของ Teatro Solís) ผ่านแพลตฟอร์มจองทั่วไป ราคาจะสูงถึง 95 ดอลลาร์สหรัฐต่อคน เหมาะสำหรับคนมีเวลาน้อยหรือไม่ชินทาง แต่ถ้าชิลๆ อยากเดินเอง เข้าตรงซื้อบัตรเข้ารอบทัวร์หน้าอาคารถูกกว่ามากและสะดวกกว่า

ถ้าอยากเดินเองโดยไม่ต้องจองอะไร แนะนำ คู่มือเดินชม Ciudad Vieja ที่รวบรวมตึกหลักและประวัติแต่ละแห่งให้ครบ อ่านเองเป็นไกด์ได้สบายๆ ถ้าอยากละเอียดมากไปโหลดแผนที่ PDF จากเว็บไซต์เทศบาลประกอบได้อีก

เข้าใจสไตล์สถาปัตย์: คู่มือภาคสนามเร็วๆ

รู้เบื้องหลังตึกที่เห็นจะทำให้ทริปเดินชมสนุกขึ้นเยอะ สถาปัตยกรรมในมอนเตวิเดโอมีกลุ่มหลักๆ ที่แยกแยะง่ายถ้าสังเกตดีๆ

• นีโอคลาสสิก (1850s–1900s) หน้าตึกสมมาตร มีเสา/เสาพลาสเตอร์ หน้าจั่ว ลวดลายตกแต่งเรียบขรึม Teatro Solís กับ Palacio Municipal เดิมคือตัวอย่างเด่น สร้างตามแบบยุโรปเพื่อแสดงอำนาจรัฐ
• เอคลเลคติก/ฮิสทอริซิสต์ (1880s–1920s) จับองค์ประกอบศิลป์ยุคต่างๆ มาผสมเป็นตึกเดียว เช่น หน้าต่างเรเนสซองส์ หน้าบัวบาโรก หอคอยโกธิก Palacio Piria คือที่สุดของสายนี้ เจอได้ทั้งอาคารพาณิชย์กับบ้านยุค Belle Époque
• อาร์ตเดโค (1920s–1940s) รูปทรงแนวตั้งเด่น ลวดลายเรขาคณิต งานปูนปั้นแปลกตา หน้าตึกมักเห็นสัญลักษณ์ดวงอาทิตย์ ปีกนก หรืออักษรทรงเหลี่ยม Palacio Lapido คือ textbook ของแนวนี้
• Rationalism/โมเดิร์นนิสม์ยุคแรก (1930s–1950s) ตึกหน้าตรง เส้นหน้าต่างแนวนอน ไม่มีลวดลาย ใช้คอนกรีตเสริมเหล็ก โซน Centro กับ Cordón มีอาคารแบบนี้หลายแห่ง ถึงจะไม่เตะตาแต่ถือว่ามีบทบาทเปลี่ยนประวัติศาสตร์เมือง

คำแนะนำเรื่องฤดูกาลและทิปเที่ยวแบบคนท้องถิ่น

เดินชมสถาปัตยกรรมในมอนเตวิเดโอมาได้ตลอดทั้งปี เมืองอากาศแบบกึ่งร้อนชื้น ฤดูหนาวค่อนข้างอุ่น (กลางวันราว 14–15°C เดือนกรกฎาคม) ฤดูร้อน (26–28°C เดือนมกราคม) ไม่มีฤดูไหนที่เดินเที่ยวลำบาก จุดที่ต้องดูเรื่องเวลาก็คือ ฤดูหนาวแดดหมดเร็ว (18:00) เวลาถ่ายรูปอาคารจะน้อย ฤดูใบไม้ผลิ (ก.ย.–พ.ย.) กับใบไม้ร่วง (มี.ค.–พ.ค.) อากาศเย็นสบาย เหมาะแก่การถ่ายภาพหรือเดินชมมากที่สุด ถ้าอยากวางแผนเที่ยวละเอียดขึ้น ลองดูที่ ช่วงเวลาที่ดีที่สุดในการเยือน Montevideo ได้เลย

ทัวร์นำชม Teatro Solís เป็นรายการเดียวที่ต้องจับตาฤดูกาลดีๆ รอบเช้าอาจโดนยกเลิกง่ายช่วงที่มีซ้อมหนักหรือช่วงการแสดงใหญ่ๆ ทางที่ดีควรตรวจสอบรอบอีกครั้งก่อนวันจะไป (ทั้งทางเว็บไซต์หรือแวะถามหน้าช่องขายบัตรที่ถนน Buenos Aires) อย่าไว้ใจข้อมูลในบล็อกเก่าๆ

ถ้าการเที่ยวสถาปัตยกรรมทำให้อยากรู้จักเมืองมากขึ้น โรงพิพิธภัณฑ์หลักๆ หลายแห่งก็อยู่ในอาคารประวัติศาสตร์เช่นกัน เช่น Museo Torres García ใช้อาคารเก่าใน Ciudad Vieja ส่วน Museo Histórico Cabildo อยู่ในคาบิลโดดั้งเดิมตรง Plaza Matriz ซึ่งถือเป็นอาคารรัฐที่เก่าแก่สุดแห่งหนึ่งของเมือง ได้ไปชมจะได้เข้าไปดูภายในอาคารซึ่งปกติเดินผ่านแต่ข้างนอก