สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์: แหล่งรวมพืชมีชีวิตระดับท็อปของเชียงใหม่

จริง ๆ แล้วสวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์คืออะไร

สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ เป็นสวนพฤกษศาสตร์แห่งชาติของไทย ก่อตั้งตั้งแต่ต้นยุค 90 เพื่อถวายในวโรกาสพระราชินีสิริกิติ์เจริญพระชนมายุ 60 พรรษา ที่ตั้งอยู่ในหุบเขาแม่ริมเชิงอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย บนพื้นที่ภูเขารักษาร่วม 2,600 ไร่ ตรงนี้จึงไม่ใช่สวนสาธารณะในเมืองที่มีแค่แปลงดอกไม้ แต่เป็นสถาบันทางวิทยาศาสตร์ที่ดูแลกลุ่มพืชต่าง ๆ สะสมเมล็ดพันธุ์ และวิจัยเชิงพฤกษศาสตร์ บนภูมิประเทศที่มีทั้งป่าดิบเขา ปัดิบแล้ง และป่าเสื่อมโทรม

สำหรับนักท่องเที่ยว ที่นี่มีทั้งความเป็นสวนและศูนย์วิจัย ทำให้บรรยากาศต่างจากสวนพฤกษศาสตร์ยุโรป บางโซนจัดแต่งสวยเป๊ะ แต่โซนอื่นยังคงความป่าธรรมชาติ เส้นทางเดินผ่านป่าแน่น ๆ ที่จะได้ยินเสียงแมลงกับนกมากกว่าคน และโซนโรงเรือนรวมพันธุ์ไม้จากถิ่นต่าง ๆ ของไทยไว้ในที่เดียว รวมถึงชนิดที่เสี่ยงสูญพันธุ์ด้วย

โรงเรือนพืช: รายละเอียดยิบย่อยที่ครบครัน

โซนในร่มของสวนแบ่งออกเป็นโรงเรือนควบคุมอุณหภูมิหลายหลัง ทุกหลังโฟกัสไปที่พืชกลุ่มหรือระบบนิเวศต่างกัน โรงเรือนแห้งจะมีพวกไม้อวบน้ำและกระบองเพชรต้นยักษ์ที่อายุนับสิบ ๆ ปี โรงเรือนเฟินจำลองป่าชื้นใต้ร่มไม้ มีไอน้ำจับกระจก กลิ่นดินสดชัด ใบเฟินเป็นชั้น ๆ ทำให้โซนนี้รู้สึกได้ถึงความหลากหลายผ่านประสาทสัมผัสแทบทุกด้าน

สิ่งที่น่าทึ่งที่สุดคือโรงเรือนจัดแสดงหลังใหญ่ ซึ่งหมุนเวียนโชว์กล้วยไม้ บรอมีเลียด และไม้หายากจากป่าเมืองร้อน ถ้ามาช่วงเทศกาลกล้วยไม้ ด้านในจะเต็มไปด้วยสีสันและกลิ่นหอมสดชัด แต่ทั่วไปคอลเลกชันก็ยังเยอะอยู่ดี บรรยากาศเงียบกว่าช่วงพีค ทำให้เดินดูพืชแต่ละต้นได้โดยไม่เบียดเสียด

อนุญาตถ่ายรูปในโรงเรือนเพื่อใช้ส่วนตัวได้แสนง่าย แสงธรรมชาติที่กรองผ่านหลังคากระจกให้ภาพแบบ soft ถ่ายใกล้ ๆ พืชได้สวย โดยเฉพาะถ้ามีเลนส์มาโคร หรือใช้โหมด portrait ของมือถือก็หายห่วง

เส้นทางเดินป่า ป่าเขา และ Skywalk

โครงข่ายเส้นทางเดินป่าด้านนอก คือเหตุผลที่แนะนำให้เผื่อเวลาเป็นครึ่งวัน มีเส้นที่ปูป้ายชัดเจนหลายสาย เดินวนได้ตั้งแต่รอบสั้น ๆ ใกล้ตึกหลักไปจนเทรลดินยาวขึ้นป่าแน่น ๆ สภาพทางจะแปรตามฤดู ฝนตก (ประมาณมิ.ย.-ต.ค.) เส้นทางจะลื่น น้ำบางช่วงท่วมขัง แนะนำใส่รองเท้ากันน้ำหรือรองเท้ารัดส้นมีดอกยางมาตลอดปี

ทางเดินเรือนยอดไม้ (canopy walkway) คือสะพานแขวนเหล็กสูงจากพื้นป่า เดินบนนี้จะเอน ๆ เล็กน้อยแต่ได้มุมมองบนเรือนยอดไม้ที่ทางเดินธรรมดาให้ไม่ได้ ถ้าวันไหนฟ้าเปิดจะมองเห็นหุบเขาแม่ริมด้านล่างเลย สังเกตโครงสร้างป่าอย่างต้นไม้สูงที่ชูยอดพ้นหลังคาไม้ เนื้อป่าระดับกลาง และป่าทึบชั้นล่าง ตอนเช้าบางวันโชคดีจะเห็นเหยี่ยวบินโฉบแนวสันเขา

สำหรับครอบครัวที่มีเด็กเล็ก เส้นทางรอบในที่ปูพื้นคอนกรีตใกล้โรงเรือนกับลานกว้างด้านนอกเป็นจุดที่เดินง่ายและน่าสนใจ ไม่ต้องฝ่าเส้นทางขรุขระ รถรางบริการ (ต้องจ่ายแยก) จะผ่านจุดไฮไลต์ต่าง ๆ เหมาะกับผู้สูงวัย หรือถ้ามาช่วงบ่ายที่ร้อนมากและไม่อยากเดินไกล

ประสบการณ์จะเปลี่ยนไปในแต่ละช่วงเวลา

เช้าตรู่ประมาณ 8:30-10:30 น. อากาศเย็นสดชื่น แสงดีที่สุดสำหรับถ่ายรูป และสัตว์ในป่าก็ออกมาให้เห็นง่าย เส้นทางป่ามีกลิ่นน้ำค้างกับใบไม้เปียก เสียงนกร้องดังที่สุดในช่วงนี้ โรงเรือนก็ว่างเดินสบาย จะมาตอนไหนวันธรรมดาช่วงนี้สงบสุด

สาย ๆ กลุ่มนักเรียนกับรถทัวร์จะเริ่มทะยอยเข้ามา โดยเฉพาะเสาร์-อาทิตย์หรือวันหยุดราชการ ทำให้ภายในโรงเรือนคนแน่นและลานต่าง ๆ คึกคัก ถ้ามาวันหยุดควรเก็บโรงเรือนให้ครบช่วงเช้าแล้วค่อยไปเดินป่าหลัง 11 โมง เพราะกลุ่มใหญ่ค้างอยู่ใกล้อาคารหลักเป็นหลัก

บ่ายก็มาได้แต่ถ้าติดระหว่างเที่ยงถึงบ่ายสามจะร้อนมาก โดยเฉพาะมี.ค.-พ.ค. สวนปิด 17.00 น. เข้าสุดท้าย 16.00 น. ถ้ามาช่วงเย็นราว 15:30 น. เป็นต้นไป อากาศจะเย็นลงและแสงสีทองตกกระทบลานกว้างสวยมาก

มุมประวัติศาสตร์และวิทยาศาสตร์

สวนนี้เป็นหนึ่งในโครงการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติของไทย เพื่อตอบสนองต่อปัญหาป่าถูกทำลายหนักและความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่สูงภาคเหนือ ตอนเริ่มสร้างได้รับคำแนะนำเชิงเทคนิคจาก Royal Botanic Gardens, Kew ที่ลอนดอน และยังมีพันธมิตร วิจัยพืชกับต่างประเทศ ฐานเมล็ดพืชของที่นี่เก็บพันธุกรรมจากพืชไทยนับร้อยชนิด รวมถึงชนิดที่สูญพันธุ์ในธรรมชาติไปแล้ว

ที่ตั้งในเขตต้นน้ำอุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุยนี่ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ เพราะที่นี่ทำงานเป็นแนวกันชนและช่องทางเชื่อมทางนิเวศ กลุ่มพืชที่สะสมไว้ก็เป็นสายพันธุ์พื้นถิ่นภูเขานี้ด้วย ความเชื่อมโยงกับภูมิประเทศรอบ ๆ จะสัมผัสได้ชัดเมื่อออกไปเดินเทรลไกล ๆ เพราะการเปลี่ยนจากสวนที่ดูแลไปสู่ป่าธรรมชาตินั้นค่อยเป็นค่อยไป ไม่ได้ตัดขาดทันที

ถ้าอยากเข้าใจภาพกว้างของภูมิประเทศเหนือไทย คู่มือท่องเที่ยวภาคเหนือของไทย ได้อธิบายไว้ว่าหุบเขาแม่ริมกับดอยสุเทพเชื่อมโยงกับภูมิประเทศและเส้นทางเที่ยวในเขตนี้อย่างไร

วิธีเดินทางและเรื่องควรรู้หน้างาน

สวนตั้งอยู่บนทางหลวงหมายเลข 1096 ห่างจากแยกแม่ริมบนทางหลวง 107 ประมาณ 12-13 กม. ไม่มีรถเมล์ตรงจากตัวเมืองเชียงใหม่ วิธีที่สะดวกสุดคือเรียก Grab (ประมาณ 200-300 บาท ต่อเที่ยวจากคูเมือง) เหมารถสองแถวคุยราคาก่อน หรือเช่ารถขับเอง ถ้าจะไปเที่ยวที่แม่ริมหลายแห่ง วันเดียวเช่ารถขับมีอิสระสุด

แม่ริมยังมีแหล่งธรรมชาติอื่นให้เที่ยวใกล้ ๆ อย่าง น้ำตกแม่สา อยู่ห่างไปอีกประมาณ 6 กม. บนเส้นเดียวกัน สามารถวนเที่ยวครึ่งวันจากเชียงใหม่ได้ ถ้าตั้งใจเที่ยวเต็มวัน คู่มือทริปวันเดียวจากเชียงใหม่ จะมีวิธีจัดลูปเที่ยวในละแวกนี้ไว้ให้แล้ว

ประตูทางเข้าใหญ่มีป้ายชัดเจน ที่จอดรถกว้างและจอดฟรี ค่าบัตรเข้าชาวต่างชาติคิดต่างจากคนไทย ผู้ใหญ่ล่าสุดอยู่ที่ราว 150 บาท (ราคาอาจเปลี่ยนแปลงได้ ควรตรวจสอบขณะไปถึง) รถรางวนรอบออกเป็นช่วง ๆ จากศูนย์บริการนักท่องเที่ยว คิดค่าบริการแยก

สภาพแสงและการถ่ายรูปในสวน

สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์คือแลนด์มาร์กสายถ่ายรูปในเชียงใหม่อย่างแท้จริง แต่จะได้ภาพดีต้องใจเย็นมากกว่ามาแบบรีบ โรงเรือน ป่าเรือนยอด และวิวภูเขาแต่ละโซนเหมาะกับช่วงเวลาดีต่างกัน เดิน skywalk ตอนแสงเย็น (golden hour) ที่แสงลอดตามต้นไม้จะได้ภาพสวยจริงแต่ต้องเผื่อเวลาดี ๆ เพราะสวนปิด 5 โมง

ใครอยากวางแผนถ่ายรูปเชิงระบบตามแหล่งธรรมชาติหรือวัฒนธรรมเชียงใหม่ คู่มือถ่ายภาพในเชียงใหม่ มีลำดับจุดถ่ายรูปให้วางแผนเที่ยวหลาย ๆ วันได้ครบ

ฤดูไฟป่าของไทย (ก.พ.-เม.ย.) มักมีควันจากการเผาไร่ในหุบเขาและเพื่อนบ้าน ส่งผลให้วิสัยทัศน์บนจุดชมวิวลดลงมาก วันฟ้าใส วิวจากเทรลบนยอดดอยสวยจริง แต่วันฟุ้งจะดูแบน ๆ ไม่มีอะไร แนะนำว่าก่อนมาเช็ก AQI ทุกครั้งไม่ใช่เรื่องมากเกินเหตุ