อาบน้ำฮามัมนิ เปอร์เซีย: ฮัมมัมแห่งราชวงศ์ในทาวน์เก่าที่ถูกหยุดเวลาไว้

อาบน้ำฮามัมนิ เปอร์เซีย คืออะไร

อาบน้ำฮามัมนิ เปอร์เซีย คือซากโรงอาบน้ำหลวงสมัยศตวรรษที่ 19 ซึ่งสุลต่านบาร์กาช บิน ซาอีด ผู้ปกครองสุลต่านแห่งแซนซิบาร์เป็นผู้ออกแบบสร้างระหว่างปี 1870–1888 ตรงช่วงยุครุ่งเรืองของงานสถาปัตย์ในสมัยสุลต่านเอง ชื่อ 'ฮามัมนิ' มาจากภาษาสวาฮีลีแปลว่า 'ที่โรงอาบน้ำ' ถนนที่ผ่านหน้าทางเข้าก็ใช้ชื่อนี้เช่นกัน

โรงอาบน้ำแห่งนี้เลิกใช้ประมาณปี 1920 ปัจจุบันหลงเหลือแต่เค้าโครงอาคารไร้หลังคา ผนังปูน หินโค้ง และสระน้ำจมพื้น ถึงจะฟังเหมือนไม่มีอะไร แต่อาคารจริงให้ความรู้สึกยิ่งใหญ่เกินกว่าที่ดูจากรูปถ่ายเยอะ ที่นี่ไม่ได้สร้างแค่ชั่วคราวเล็ก ๆ แต่สร้างมาเพื่อตะลึงตาตะลาน เป็นทั้งศูนย์รวมความสะอาดและสถานที่พบปะสังสรรค์ของขุนนางอาหรับโอมานที่หล่อหลอมตัวตนสโตนทาวน์

งานสถาปัตยกรรมและสิ่งที่คุณจะพบข้างใน

เดินเข้ามาด้านในจะค่อย ๆ หลุดจากความจอแจของตรอกในทาวน์เก่าสู่พื้นที่ชวนนึกคิด ด้านในแบ่งเป็นห้องเชื่อมต่อกันเป็นลำดับแต่ละหน้าที่: ห้องเปลี่ยนเสื้อ ห้องอุ่น ห้องร้อน และพื้นที่พัก ห้องต่าง ๆ ยังพอมองโครงสร้างเดิมในหินแม้จะไร้หลังคาหรือเฟอร์นิเจอร์

ดีเทลตกแต่งแบบเปอร์เซียยังเห็นได้จากลวดลายปูนปั้นรอบประตูโค้งกับลายเรขาคณิตแถวช่องอาบน้ำ แสงอาทิตย์สาดจากหลังคาโปร่งลงมา กลายเป็นแสงเงาสวยในช่วงเช้าแบบที่ไฟสมัยใหม่แทนไม่ได้ พื้นหินถูกเหยียบจนเงา สระน้ำแม้ไม่มีน้ำ ก็ยังเห็นขอบแกะสลักเดิม

โรงอาบน้ำนี้ฝังอยู่ในผืนเมืองเก่าที่แน่นขนัดของสโตนทาวน์ มรดกโลกยูเนสโกตั้งแต่ปี 2000 มองให้กว้างออกไป อาคารฮามัมนิคือหนึ่งในหลายหลักฐานสถาปัตย์ที่มีอิทธิพลโอมาน เปอร์เซีย อินเดีย และยุโรป สะสมจากยุคการค้าทะเลอินเดียหลายร้อยปี ใครอยากเจาะลึกเรื่องสถาปัตยกรรมเพิ่มเติม แนะนำให้อ่าน คู่มือสถาปัตยกรรม Stone Town Zanzibar ก่อนหรือหลังเที่ยวจะช่วยให้เข้าใจมากขึ้น

บรรยากาศเปลี่ยนไปตามเวลาแต่ละช่วง

มาช่วงเช้า โดยเฉพาะประมาณ 9:00–11:00 น. จะได้ทั้งแสงสวยและความสงบ แสงอาทิตย์ต่ำจะทอดเงาโค้งประตูลงบนพื้นหิน บวกกับคนน้อย เดินช้า ๆ สำรวจห้องต่าง ๆ ได้อย่างเต็มที่ ไม่ต้องแย่งกับกรุ๊ปทัวร์

กลางวันสถานที่จะร้อนขึ้นอย่างชัดเจน เพราะเปิดโล่งรับแดดเต็มที่ หินสีอ่อนก็กักเก็บความร้อนอีก ที่นี่ไม่เหมาะอยู่นานช่วงบ่ายโมงฤดูแล้ง แต่ตอนเย็นแสงจะนุ่มลมเย็นพัดเข้าตรอกมากขึ้น แม้จะเริ่มมีคนเยอะขึ้นเพราะเป็นจังหวะที่นักท่องเที่ยวออกมาเดินเล่น

ปูมหลังประวัติศาสตร์: สุลต่านบาร์กาชและสุลต่านแห่งแซนซิบาร์

สุลต่านบาร์กาช บิน ซาอีด ปกครองแซนซิบาร์ระหว่างปี 1870–1888 เป็นยุคเฟื่องฟูเรื่องสถาปัตยกรรม เขาสั่งสร้างแลนด์มาร์กหลายจุดของสโตนทาวน์ เช่น House of Wonders พร้อมผลักดันโครงสร้างพื้นฐานสำคัญอย่างระบบท่อประปา โรงอาบน้ำนี้ก็คือภาพสะท้อนสมัยใหม่แบบราชวงศ์ที่อยากแสดงวิสัยทัศน์ผ่านโครงการสาธารณะ

ช่วงสร้างโรงอาบน้ำนี้ ยังตรงกับช่วงที่อังกฤษกดดันสุลต่านแห่งแซนซิบาร์หนักขึ้น โดยเฉพาะเรื่องค้าทาส สนธิสัญญาค้าทาสปี 1873 ระหว่างอังกฤษกับสุลต่านบาร์กาชคือจุดจบการค้าทาสแบบเปิดเผย ประวัติศาสตร์นี้จะซ้อนอยู่ตามจุดเที่ยวสโตนทาวน์เสมอ ใกล้ ๆ นั้นเองก็มี Slave Trade Museum ซึ่งพาไปรู้จักเรื่องนี้โดยตรง ควรแวะชุดเดียวกับฮามัมนิ

โรงอาบน้ำนี้เลิกกิจการราวปี 1920 หลังจากสุลต่านสิ้นอำนาจและอังกฤษเข้าปกครอง ยุคที่วัฒนธรรมการอาบน้ำแบบนี้กำลังถูกลืม ตัวอาคารรอดมาได้ partly เพราะสร้างแข็งแรง และ partly เพราะฝังกับผังเมืองจนทุบทิ้งก็ยุ่ง

การเดินทางและวิธีเข้าเยี่ยมชม

ที่ตั้งอยู่บนถนนฮามัมนิ ใจกลางสโตนทาวน์ ย่านนี้เล็กและเดินง่ายมาก ส่วนใหญ่ตรอกคับแคบ รถเข้าไม่ได้ จากสวน Forodhani ติดฟากน้ำ เดินลัดตรอกด้านในเข้ามาประมาณ 10–15 นาทีก็ถึง แอพนำทางใช้ได้ดีระดับหนึ่ง แม้บางช่วงจะเจอทางตันเพราะผังเมืองซับซ้อน

ถ้าอยากเดินเที่ยวสโตนทาวน์แบบเชิงลึก ฮามัมนิเองก็ติดอยู่ในโปรแกรมครึ่งวันที่ไป House of Wonders แล้วต่อไป Old Dispensary และสังเกตประตูไม้แกะสลักสวย ๆ ตามตรอกในเขตนี้ หนังสือเดินเที่ยว คู่มือเดินชม Stone Town ก็รวบเรียงเส้นทางไว้ครบถ้วน

ราคาที่ยืนยันกันว่าเข้าชมพร้อมไกด์ท้องถิ่นอยู่ที่ราว 3 ดอลลาร์ฯ แต่ถ้าเข้าด้วยตัวเองจะประมาณ 5 ดอลลาร์ฯ ตัวเลขเหล่านี้ได้จากบล็อกท่องเที่ยว ไม่มีเว็บทางการ และราคาสถานที่ประวัติศาสตร์ในแซนซิบาร์เปลี่ยนแปลงได้ตลอด ให้เช็คราคาอัปเดตที่ประตูทางเข้า เปิดทุกวัน 9:00–18:00 น. (แต่ควรยืนยันเวลาอีกทีเช่นกัน)

ใครจะได้ประสบการณ์ดีสุดจากที่นี่ และใครอาจยังไม่โดน

สายประวัติศาสตร์อิสลาม นักสำรวจร่องรอยในเมือง หรือผู้สนใจชีวิตในเมืองก่อนยุคโมเดิร์น จะชื่นชอบที่นี่ เพราะที่นี่ต้องใช้จินตนาการและความรู้ประกอบมากกว่าการหวังโชว์อลังการ ถ้าอ่านประวัติสุลต่านมาก่อน ห้องเปล่า ๆ ก็อ่านเรื่องราวได้เยอะกว่าที่คิด

คนที่คาดหวังงานจัดแสดงแบบพิพิธภัณฑ์ทันสมัยอาจต้องปรับความคิด เพราะที่นี่ไม่มีสื่ออินเตอร์แอคทีฟ ไม่มีป้ายข้อมูลลึก ๆ และไม่มีปรับอากาศ ที่นี่คือซากโบราณแท้ ๆ ใครจำเป็นต้องใช้ที่ร่ม ที่นั่ง หรือพื้นราบ จะพบว่าเดินลำบาก เพราะพื้นโดยในไม่เรียบและไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับผู้ใช้วีลแชร์แบบจริงจัง

ครอบครัวที่มีเด็กเล็ก อาจจะอยู่ที่นี่ได้ราว ๆ 30 นาทีซึ่งจริง ๆ ก็เหมาะ เพราะฮามัมนิเป็นจุดแวะสั้น ๆ ตามทางเดินเที่ยวย่านเมืองเก่า มากกว่าจะเป็นจุดหมายเดียวที่ต้องเดินทางมา