Giardini della Biennale: เวทีศิลปะระดับโลกของเวนิส

Giardini della Biennale คืออะไรจริง ๆ?

Giardini della Biennale ไม่ใช่พิพิธภัณฑ์เดี่ยว แต่เป็นสวนสาธารณะกว่า 7 เฮกตาร์ทางตะวันออกเฉียงใต้ของเขต Castello ในพื้นที่นี้มีศาลาประจำชาติถาวร 30 ประเทศและศาลากลางใหญ่ ซึ่งแต่ละศาลาเป็นกรรมสิทธิ์หรือเช่าโดยแต่ละประเทศ ช่วงนอกเทศกาลที่จัดงานใหญ่ สวนจะเงียบสงบ มีต้นไม้สูงใหญ่ วิวคลอง และแทบไม่มีนักท่องเที่ยว แต่ในช่วงงาน Venice Biennale — นิทรรศการศิลปะนานาชาติ (ปีคี่) และงานสถาปัตยกรรม (ปีคู่) — ที่นี่จะเปลี่ยนเป็นจุดรวมงานศิลปะร่วมสมัยและสถาปัตยกรรมใหม่ ๆ แน่นขนัดที่สุดในโลก

สวนนี้ถูกสร้างขึ้นตามคำสั่งของนโปเลียนตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ 19 ทำให้เป็นหนึ่งในไม่กี่จุดของเวนิสที่มีพื้นที่สีเขียวเปิดโล่งจริง ๆ เมืองนี้มีพื้นที่สาธารณะเขียวขจีค่อนข้างน้อย Giardini จึงมีคุณค่าเกินกว่าการเป็นที่จัดแสดงงานนิทรรศการ สำหรับใครที่อยากเข้าใจว่า Castello สอดคล้องกับเมืองเก่าอย่างไร ดูรายละเอียดต่อที่ เขต Castello sestiere ได้เลย

สวนสาธารณะจากการวางผังเมืองยุคนโปเลียน

หลังเวนิสแพ้สงครามเสียอิสรภาพในปี 1797 ฝ่ายนโปเลียนได้จัดระเบียบเมืองใหม่ โครงสร้างสวนสาธารณะเป็นหนึ่งในไม่กี่มรดกที่เปลี่ยนชีวิตชาวบ้านจริง ๆ ปลายแหลมตะวันออกของ Castello ถูกเคลียร์ ทั้งอารามและอาคารเล็ก ๆ จนกลายเป็นสวนเดินเล่นในต้นศตวรรษที่ 19 ต้นไม้ช่วงนั้น—หลายต้นยังอยู่จนบัดนี้ทั้งโอล์มโอ๊กและแพลน—ให้ร่มเงาที่โดดเด่น แปลกตาเมื่อเทียบกับเมืองที่แทบไม่มีพื้นที่เปิด

งาน Venice Biennale ครั้งแรกเปิดเมื่อปี 1895 ภายใต้การสนับสนุนของเมืองเวนิส ถือเป็นเทศกาลศิลปะนานาชาติที่เก่าแก่ที่สุด ศาลา Giardini กลายเป็นบ้านถาวรของงานนี้ ศาลาประจำชาติต่าง ๆ เริ่มถูกสร้างตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ 20 ประเทศเบลเยียม (1907) ฮังการี (1909) เยอรมนี (1909) อยู่ในกลุ่มแรกๆ ที่มีอาคารถาวรเอง ตัวศาลาเหล่านี้ปัจจุบันกลายเป็นพิพิธภัณฑ์กลางแจ้งแสนอลังการ ตั้งแต่สถาปัตยกรรมนีโอคลาสสิกคอลัมน์สูงไปจนถึงคอนกรีตบรูทาลิสต์และราซิโอนัลลิสม์หลังสงคราม

ศาลาฟินแลนด์ที่ออกแบบโดย Alvar Aalto ในปี 1956 นับเป็นตัวอย่างงานนิทรรศการแนวโมเดิร์นที่ศึกษากันมากที่สุดในยุโรป เช่นเดียวกับศาลาเวเนซุเอลา ผลงานของ Carlo Scarpa (1954) ที่นักเรียนสถาปัตย์ทั่วโลกมาเยี่ยมเพื่อชมโดยเฉพาะ ถ้าคุณสนใจความผสมผสานระหว่างประวัติศาสตร์ศิลปะกับสถาปัตยกรรมแบบนี้ ดูรายละเอียดใน คู่มือ Venice Biennale ที่อธิบายภาพรวมของงานทั่วเมือง

ประสบการณ์ที่เปลี่ยนไปตามช่วงเวลาและฤดู

ถ้าคุณมา Giardini เช้าวันธรรมดาช่วง Biennale ก่อน 10 โมง คุณจะมีเวลาราว 1 ชั่วโมงที่ศาลายังไม่แน่นมาก สายหน่อย คนจะเริ่มเยอะ โดยเฉพาะคิวเรเตอร์ สถาปนิกเด็กๆ เดินถือแบบศิลปะ กับคนในวงการศิลป์ที่พูดกันหลายภาษา ไม่ใช่บรรยากาศครอบครัวชิล ๆ บ่ายกับวันหยุดคิวศาลาดัง ๆ จะยาวและเสียงดังลั่น

แสงในสวนเปลี่ยนชัดเจนทั้งวัน เช้า ๆ แสงอาทิตย์ลอดต้นไม้สาดเป็นลำแสงอุ่น ๆ บนทางเดินกรวด ช่วงบ่ายแก่ ริมน้ำฝั่ง Bacino di San Marco จะเจอแสงแดดตกโดยตรง วิวไปยังเกาะ San Giorgio Maggiore จะเคลียร์มาก ถ้ารักถ่ายรูป ช่วงก่อนปิดเป็นช่วงเวลาที่คุ้มค่าที่สุดแถวริมน้ำ

นอกฤดูนิทรรศการ Giardini คืออีกโลกหนึ่ง ครอบครัวชาวเวนิสจะพาเด็ก ๆ มาเล่นในสนามหญ้า ผู้สูงอายุจูงหมาเดินเล่นตามทางริมลากูน ศาลาต่าง ๆ ปิดล็อก มีบรรยากาศเงียบเหงาเล็กน้อย ซึ่งจริง ๆ แล้วแบบนี้ดูเป็นเวนิสแท้ ๆ มากกว่าช่วงเปิดงานใหญ่ และเดินฟรีไม่มีค่าใช้จ่าย

เดินชมศาลาทั้งหลาย: ภายในเป็นอย่างไร

ตั๋ว Biennale 1 ใบเข้าได้ทั้งศาลา Giardini และนิทรรศการ Arsenale นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่จะแบ่งวันเดินสองจุด Giardini ถ้าดูละเอียดจะใช้เวลา 1.5-3 ชั่วโมง ศาลากลาง (Central Pavilion) ที่จัดแสดงกลุ่มนานาชาติขึ้นโดยคิวเรเตอร์ใหญ่ มักเป็นศูนย์กลางใหญ่ที่สุด ควรแวะก่อน

ศาลาของแต่ละประเทศแตกต่างกันอย่างมาก ศาลาสหรัฐฯ (สถาปัตยกรรมคลาสสิก 1930) และศาลาเยอรมัน (ปรับปรุงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2) ใหญ่และเต็มไปด้วยประวัติศาสตร์ บางประเทศมีแค่ห้องเดียว แต่เพราะขนาดเล็ก ผู้ชมจะได้สัมผัสงานอย่างใกล้ชิดต่างจากศาลาใหญ่ ๆ เสน่ห์ของ Giardini คือความหลากหลายของขนาดและบรรยากาศ เปลี่ยนไปทุกครั้งที่ย้ายตึก

Biennale ยังใช้ Arsenale เป็นอีกจุดสำคัญซึ่งเดินจาก Giardini เพียงไม่กี่นาทีผ่าน Castello ทั้งสองจุดคือภาพรวมของงานใหญ่ ถ้าอยากสำรวจเวนิสตะวันออกต่อ ควรดู Arsenale di Venezia ซึ่งมีเสน่ห์เชิงอุตสาหกรรมต่างหาก แม้ไม่มีนิทรรศการก็ยังคุ้มเดินชม

วิธีเดินทางและข้อมูลเบื้องต้น

ขึ้นเรือโดยสารสายหลักสุดที่ป้าย Giardini Biennale มี ACTV vaporetto สาย 1, 4.1, 4.2, 5.1 และ 5.2 จากย่าน San Marco ให้ใช้สาย 4.1 กับ 4.2 เดินทางง่ายและเร็ว ผ่านขอบเกาะด้านใต้ นั่งจาก San Zaccaria หน้าพระราชวัง Doge ใช้เวลาประมาณ 10 นาที ถ้าเดินก็ใช้เวลาราว 25-30 นาทีเลียบ Riva degli Schiavoni ซึ่งเดินเพลินดี

เส้นทางเดินเลียบ Riva degli Schiavoni คือเส้นทางพาโนราม่าคลาสสิกของเวนิส เห็นวิวลากูนตลอดทาง ค่อย ๆ พ้นโซนนักท่องเที่ยวไปสู่ Castello ที่เงียบกว่า ถ้าอยากเดินเล่นมา Giardini และเที่ยวโซนตะวันออกต่อ ควรเผื่อเวลาครึ่งวันเต็ม

ช่วงมีนิทรรศการต้องซื้อตั๋วเข้า ราคาตั้งโดย La Biennale di Venezia ซึ่งเปลี่ยนทุกครั้งควรเช็กราคาล่าสุดที่ labiennale.org ก่อนมา นักเรียน เด็ก และชาวเวนิสมักได้ส่วนลด ทางเดินรอบศาลาสำหรับเดินเล่นทั่วไปเข้าได้ฟรี

สภาพอากาศ ฤดู และสิ่งที่ควรเตรียม

หน้าร้อน (ช่วงงานศิลปะ Biennale ปกติคือพฤษภาคม–พฤศจิกายนปีคี่) จะร้อนและชื้น ร่มไม้ในสวนช่วยได้มากช่วงบ่าย แต่ในศาลาแอร์แต่ละหลังต่างกัน บางอันเย็นดี บางอันเหมือนตู้กระจก-คอนกรีตร้อนระอุ พกน้ำ และเน้นดูศาลาปิดช่วงเช้าจะสบายกว่า

งานสถาปัตยกรรม Biennale จะจัดปีคู่ช่วงเดือนคล้าย ๆ กัน (พฤษภาคม–พฤศจิกายน) ดังนั้น Giardini คึกคักทั้งสองปี ถ้ามาช่วงนอกเทศกาล นิทรรศการจะหยุดแต่สวนยังเปิดให้เดินชมธรรมชาติริมทะเลสาบและชมรูปลักษณ์ศาลาสถาปัตย์ได้ ถ้าไม่ได้ตั้งใจมาตั้งหลักที่นี่ อาจจะแค่แวะสั้น ๆ ก็พอ

ฤดูใบไม้ร่วงของเวนิสเสี่ยงน้ำท่วมสูง (acqua alta) บริเวณริมน้ำต่ำ ๆ ของ Giardini อาจจมได้ในช่วงน้ำขึ้นแรง ทางเดินบางส่วนเดินไม่ได้ ถ้าอยากรู้วิธีรับมือช่วงน้ำท่วม ดู คู่มือน้ำท่วม Acqua Alta เพื่อเตรียมตัวล่วงหน้า

ใครควรคิดให้ดีก่อนมา

ถ้าคุณไม่ชอบศิลปะร่วมสมัยหรือคอนเซปชวลเลย Giardini ช่วง Biennale น่าจะไม่ใช่ที่ของคุณ งานส่วนใหญ่ท้าทาย อิงการเมืองหรือเทคนิคสูง ไม่มีงานดังเข้าใจง่ายแบบพิพิธภัณฑ์มาตรฐาน ถ้าอยากดูงานศิลป์คลาสสิกอาจจะมึนไม่น้อย

ครอบครัวที่มีเด็กเล็กอาจรู้สึกว่างาน Biennale คนเยอะและงานศิลป์แนวคิดสูงอาจไม่เข้ากับเด็กเล็ก แม้สวนจะเปิดโล่งเหมาะให้เล่น ศาลาด้านในเองไม่ได้ตั้งใจสำหรับเด็กเล็ก ใครที่ตั้งใจดูศิลปะยุคเรอเนซองส์ โมเสคไบเซนไทน์ หรือวังประวัติศาสตร์ แนะนำให้ไป Gallerie dell'Accademia, พระราชวัง Doge หรือ Scuola Grande di San Rocco ก่อนค่อยมาเที่ยว Giardini