หมู่บ้านร่มบ่อสร้าง: งานหัตถกรรมมีชีวิตแห่งเชียงใหม่

บ่อสร้างคืออะไร? ทำไมถึงน่าไป

หมู่บ้านร่มบ่อสร้างไม่ใช่พิพิธภัณฑ์จำลอง ไม่ใช่โชว์ยกทีม เหมือนที่อื่นๆ นี่คือหมู่บ้านผลิตงานหัตถกรรมจริงใจ บนถนนสันกำแพงที่ตัวถนนก็กลายเป็นโถงเวิร์กช็อป พื้นที่ชั้นล่างของบ้านแต่ละหลังเปิดเป็นสตูดิโอ ชามแลคเกอร์อยู่บนโต๊ะเตี้ย ไม้ไผ่ผึ่งลมอยู่ข้างประตู ช่างวาดนั่งก้มกับร่มค้างงาน ตาเรามองเห็นได้ใกล้ๆ ขณะเดินผ่าน กลิ่นแลคเกอร์กับเศษขี้เลื่อยจางๆ ไม่ฉุน และเสียงส่วนใหญ่ที่ได้ยินจะเป็นแค่แปรงวาดกับบทสนทนาชาวบ้าน ไม่มีโชว์ ไม่มีอะไรประกอบฉาก

โซนเวิร์กช็อปของบ่อสร้างยาวตามถนนหลักราว 500 เมตร งานผลิตจริงและผลงานหลากหลายคุณภาพดีๆ มักจะอยู่ช่วงต้นๆ ฝั่งที่จะเดินมาจากเชียงใหม่ แต่ถ้าเดินให้ครบตลอดสาย จะเห็นว่าคุณภาพและราคาต่างกันชัดเจน ไม่น้อยหน้าเรื่องการเลือกซื้อ

ร่มบ่อสร้าง: ตำนานและรากเหง้า

ต้นกำเนิดร่มบ่อสร้างย้อนไปได้กว่า 200 ปี เล่ากันว่าสืบทอดเทคนิคโดยพระครูธรรมราช (พระสงฆ์พื้นถิ่น) ที่เคยไปศึกษาวิชาทำร่มแล้วนำกลับมาถ่ายทอดให้ชาวบ้าน หมู่บ้านนี้จึงนำเคล็ดวิชามาต่อยอดเป็นสไตล์เฉพาะของชาวเหนือ ใช้วัสดุกระดาษสา (เปลือกต้นปอสา) หรือผ้าไหมตีบนโครงไม้ไผ่บางๆ เคลือบแลคเกอร์ วาดลายมือลงรุ่นต่อรุ่น โทนลวดลายนิยมใช้สัตว์อย่างยูงบ้าง ดอกบัว ผีเสื้อ หรือขอบลายเรขาคณิตที่ได้รับอิทธิพลจากศิลปะล้านนาวัดวา

ที่นี่รอดจากยุคผลิตอุตสาหกรรมแบบแมส เพราะขั้นตอนสำคัญต้องใช้ทักษะแบบฝีมือจริงทุกขั้น ตั้งแต่ย่อยไม้ไผ่ให้บางเสมอกัน แช่แล้วขึ้นรูป ตึงกระดาษหรือผ้าไหมให้เรียบไม่ย่น ทาแลคเกอร์ทีละชั้น แล้ววาดลวดลายมือซึ่งใช้ความประณีต ไม่มีขั้นตอนไหนที่เครื่องจักรจะทดแทนงานละเอียดเช่นนี้ได้เหมือนฝีมือคนบ่อสร้าง

หมู่บ้านบ่อสร้างอยู่บนสายเดียวกับบ่อน้ำร้อนสันกำแพง และแหล่งหัตถกรรมอื่นๆ จึงเหมาะเป็นจุดหลักของ ครึ่งวันทางตะวันออกของเชียงใหม่ ถ้าจะวางแผนเที่ยวงานคราฟต์หลายจุดตลอดสาย 1006 อย่าลืมดูข้อมูล เส้นทางหมู่บ้านหัตถกรรม บนสาย 1006 ไว้ล่วงหน้าจะเข้าใจพื้นที่ได้ดีขึ้น

เดินหมู่บ้านบ่อสร้าง: เห็นอะไรบ้าง

ประสบการณ์เที่ยวบ่อสร้างเน้นเดินชมแบบชิลๆ ไม่มีประตูเก็บค่าเข้า ไม่มีโซนบังคับ ไม่มีทัวร์ตามสคริปต์ แค่ลงรถสองแถวหรือหาที่จอดรถแล้วเดินเล่น ถนนสายหลักของหมู่บ้านจะมีร่มวาดลวดลายแขวนโชว์อยู่หน้าร้านเรียงเป็นร้อยๆ หลากสีกับหลายขนาด ภาพรวมดูเหมือนถนนสีสันสดใสให้เดินทะลุร่มแบบเก๋ๆ

แต่ละเวิร์กช็อปเปิดให้นักท่องเที่ยวเดินเข้าชมและถ้าไปถูกช่วงจะได้ดูตั้งแต่เตรียมไม้ไผ่ (มักอยู่ด้านใน) ไปจนถึงโต๊ะวาดลายที่ตั้งแนวหน้าร้านรับแสงธรรมชาติ ช่างวาดมีความชำนาญมากและมือไว ถ่ายรูปหรือนั่งดูใกล้ๆ ได้ส่วนใหญ่ยินดี บางครั้งถ้าถามผ่านแอปแปลภาษาในมือถือก็ได้รอยยิ้มหรือสาธิตเทคนิคเล็กๆ

นอกเหนือจากร่ม บางร้านมีผ้าพันคอไหมวาดลาย กล่องเครื่องเขิน พัดกระดาษ ของตกแต่งต่างๆ ที่ใช้เทคนิคเดียวกันกับร่ม คุณภาพมีตั้งแต่ของฝากผลิตไวๆ ไปจนถึงงานแฮนด์เมดละเอียดจริงๆ ดูง่ายที่รายละเอียดลายแปรงและการทาแลคเกอร์พื้นผิว

ไปช่วงไหนแตกต่างกันอย่างไร?

มาเช้าๆ ระหว่าง 8:30-11:00 น. อากาศเย็น งานผลิตกำลังคึกคัก เหมาะถ่ายรูปเพราะแสงนุ่มกับสีร่มด้านนอก วันธรรมดาคนโล่งสบายกว่าวันหยุดที่มักมีกรุ๊ปคนไทยกับรถทัวร์จากในเมือง

ช่วงบ่าย อากาศกลางถนนจะค่อนข้างร้อนมาก (โดยเฉพาะก.พ.-พ.ค.) หน้าแต่ละร้านร่มจะช่วยบังแดดได้บ้าง ถ้าไม่ทนร้อนแนะนำพกน้ำหรือมาเช้าจะสบายกว่า หลังบ่ายสามโมง ถนนจะเริ่มคึกคักขึ้น เสียงรถกับคนมากขึ้น บรรยากาศอาจไม่ชิลเท่าช่วงเช้า

ที่นี่มีเทศกาลร่มบ่อสร้างทุกเดือนมกราคม ปีละครั้ง (สามวัน) ถนนหลักจะปิดเดินขบวนตกแต่งทั้งร่ม ขบวนแห่ชุดล้านนา ดึกๆ จะมีงานประกวดวาดร่ม ช่างฝีมือจากทั่วภาคเหนือมาเจอกัน คนเที่ยวเยอะ ที่พักแถวเชียงใหม่เต็มเร็ว เทศกาลนี้นับว่าเป็นงานคราฟต์ดั้งเดิมและจริงใจที่สุดแห่งหนึ่งของภาคเหนือ

ถ้าแพลนมาเที่ยวเทศกาลร่ม อย่าลืมเช็ค ช่วงเวลาที่ดีที่สุดในการเยือนเชียงใหม่ ล่วงหน้าเพื่อวางวันที่ให้ตรงกับงานมกราคม และเลี่ยงช่วงฝุ่นควัน

ซื้อของที่นี่: ต้องสังเกตก่อนเลือก

ที่บ่อสร้างจะซื้อจากผู้ผลิตจริงๆ ไม่ใช่ร้านฝากขายหรือห้าง งานร่มที่คุณซื้อ คนขายก็คือคนทำ หรือเป็นญาติช่างนั่นแหละ อย่างไรก็ตาม ของที่ขายมีตั้งแต่ชิ้นงานจริงจังไปจนถึงของล็อตใหญ่สำหรับท่องเที่ยว ควรเลือกให้ดี งานบางร้านผลิตเร็ว บางชิ้นคือของส่งออก งานฝีมือแท้ดูสังเกตได้ชัด

ถ้าจะเลือกซื้อร่ม ดูใต้ร่มตรงโครงไม้ไผ่ ต้องบางเสมอกัน ไม่ขาดหรือบิดเบี้ยว แล้วดูแลคเกอร์ที่ด้ามว่ามีฟองอากาศหรือหลุดลอกไหม ลายบนพื้นร่มต้องขอบคม สีต้องไล่ระดับสวยไม่เป็นปื้น งานดีมักตั้งโชว์ไว้สูงหรืออยู่หลังเคาน์เตอร์ ขอคนขายดู 'ของสวยๆ' ได้ปกติเลย

ต่อราคาทำได้และคนขายคาดหวังไว้ แต่ว่ากำไรของแต่ละชิ้นไม่เยอะมาก ต่อ 10–15% จากราคาป้ายถือว่าแฟร์ ถ้าต่อเวอร์เกินนี้ (โดยเฉพาะกับงานแฮนด์เมด) มักทำให้บรรยากาศเสียแต่ไม่ได้ถูกขึ้นจริง ถ้าจะซื้อจำนวนสิบชิ้นขึ้นไป คุยราคากลุ่มแยกได้

การเดินทางและข้อควรรู้เพิ่มเติม

บ่อสร้างอยู่ห่างจากคูเมืองเชียงใหม่ราว 10 กม. บนสาย 1006 หรือถนนสันกำแพง จะนั่งรถสองแถวสีขาวจากแถวตลาดวโรรส (หรือถามคนขับให้ไปส่ง 'บ่อสร้าง' ย้ำราคาก่อนขึ้น ประมาณ 20 บาท/คน) ใช้เวลาประมาณ 30 นาที

ขี่มอเตอร์ไซค์เช่าจากนิมมานหรือในคูเมืองใช้เวลาราว 20 นาที แถมแวะเวิร์กช็อปอื่นๆ ตามสาย 1006 ได้ตลอดขากลับ ที่จอดรถบ่อสร้างหาง่าย สบายๆ แท็กซี่หรือแกร็บก็สะดวกถ้าต้องแวะจุดอื่นต่ออีก

ถ้าอยากวางแผนเที่ยวหมวดอื่นด้วยในตัวเมือง แนะนำดู คู่มือการเดินทางในเชียงใหม่ มีบอกทั้งรถสองแถว แกร็บ และมอเตอร์ไซค์ให้ครบ

ถนนหลักในหมู่บ้านเดินง่าย พื้นเรียบ เวิร์กช็อปส่วนมากอยู่ริมฟุตบาท หน้าร้านอาจมีขั้นเล็กๆ ไม่มีโครงสร้างสำหรับผู้ใช้วีลแชร์โดยตรง แต่เนื่องจากเปิดโล่ง วีลแชร์กับผู้มีข้อจำกัดการเคลื่อนไหวจะเข้าถึงได้เยอะอยู่

ใครควรแวะที่นี่ ใครควรผ่าน

บ่อสร้างเหมาะกับสายคราฟต์ที่อยากเห็นกระบวนการลงมือทำ ของฝากของใช้ที่มีความหมาย หรือช่างภาพที่ชอบมนุษย์กับสีสันจริงๆ มากกว่าเน้นสิ่งปลูกสร้างใดๆ เทศกาลเดือนมกราคมก็เป็นหนึ่งในที่สุดของฟีลล้านนา คนรักวัฒนธรรมไม่ควรพลาด

ใครที่ไม่อินกับงานฝีมือหรือช้อปปิ้ง ที่นี่แทบไม่มีอะไรให้เดินนาน ไม่มีวัดรัฐสำคัญ ไม่มีตลาดที่เด่น หรือธรรมชาติงามๆ แบบจุดอื่น หมู่บ้านนี้เน้นเวิร์กช็อปเพียงสายเดียว ถ้าเทียบกับไนท์บาซาร์หรือย่านเก่าแก่ของในเมือง อาจจะดูนิ่งไปสำหรับบางคน และไม่เหมาะสำหรับเด็กเล็กที่ชอบกิจกรรมเร็วๆ

ใครถูกใจงานฝีมือที่บ่อสร้าง มักจะชอบแวะเที่ยว หมู่บ้านแกะสลักไม้บ้านถวาย ทางใต้ของเชียงใหม่ซึ่งก็เป็นหมู่บ้านงานช่างจริงเดินชมงานสดๆ ได้เหมือนกันแต่เปลี่ยนมาเป็นสายงานแกะสลัก