Architektura Kantonu: od Lingnan do Zahy Hadid

Co sprawia, że architektura Guangzhou jest wyjątkowa

Guangzhou leży na 23°N w wilgotnym klimacie subtropikalnym, a tradycyjne budownictwo tej okolicy wyrosło bezpośrednio z tych warunków. Efektem jest architektura Lingnan – regionalny styl rozpowszechniony w całej delcie Rzeki Perłowej, który stawia na cień, przepływ powietrza i odporność na wilgoć, a nie na symetrię czy przepych. To nie jest tylko dekoracyjne dziedzictwo – to inżynieria dopasowana przez wieki do konkretnego środowiska.

Do charakterystycznych elementów budynków Lingnan należą: szare ceglane ściany, które wolno pochłaniają i oddają ciepło, dachy w kształcie ucha woka (zakrzywione ogniowe szczyty, których nazwa pochodzi od podobieństwa do uchwytu woka), kryte werandy, wewnętrzne dziedzińce tworzące naturalną konwekcję oraz kratowe okna w stylu mandżurskim, zaprojektowane tak, by przepuszczać powietrze, a blokować bezpośrednie słońce. Pod względem dekoracyjnym tradycja ta kieruje się zasadą opisywaną niekiedy jako „trzy rzeźby, dwa odlewy i jedno malowidło” – rzeźba w kamieniu, rzeźba w cegle, rzeźba w drewnie, sztukateria z szarego tynku, sztukateria wapienna i malowidło ścienne – wszystkie te techniki współgrają na jednej fasadzie.

Częstym błędem jest myślenie, że architektura Lingnan to wyłącznie ozdobne sale rodowe i rezydencje zamożnych kupców. W rzeczywistości obejmuje ona pełne spektrum zabudowy miejskiej: od wielkich sal klanowych po skromne domy-arkady qilou, od rezydencji z dziedzińcem po późniejsze chińsko-europejskie hybrydy budowane w epoce kantońskiego handlu. Zrozumienie tej różnorodności sprawia, że spacer po mieście staje się o wiele bardziej satysfakcjonujący.

Dziedzictwo Lingnan: gdzie je zobaczyć w mieście

Najgęściej zachowana tkanka miejska Lingnan koncentruje się w Dzielnicy Liwan, najstarszej dzielnicy handlowej Guangzhou. Ulica Piesza Shangxiajiu to najprostszy punkt wejścia: zachowany korytarz qilou, gdzie przyziemia budynków wysunięte są nad chodnik, tworząc ciągły kryty pasaż. Te domy-arkady służyły jako praktyczne schronienie zarówno przed tropikalnym deszczem, jak i bezpośrednim słońcem. Najlepsze przykłady pochodzą z początku XX wieku.

Niedaleko od Shangxiajiu leży Yongqingfang – odrestaurowana dzielnica Xiguan, która pokazuje, jak wyglądała lingnanowska architektura mieszkalna w gęstej zabudowie miejskiej. Domy Xiguan to specyficzny typ budynku z Guangzhou: wąskie frontony, głębokie wnętrza i seria wewnętrznych dziedzińców oraz „studni nieba” (tianjing), które ciągną powietrze ku górze przez cały budynek. Rewitalizacja Yongqingfang przyniosła kawiarnie i sklepy, co ułatwia dostęp, ale nieco obniża autentyczność. Przyjedź w środku tygodnia rano, zanim zjawią się tłumy.

Jeśli chcesz zobaczyć najbardziej kompletny przykład ozdobnej architektury Lingnan w mieście, punktem odniesienia jest Sala Przodków Klanu Chen w Liwan. Zbudowana w latach 1888–1894 przez połączone klany Chen z prowincji Guangdong, skupia pełen dekoracyjny repertuar rzemiosła Lingnan w 19 połączonych ze sobą budynkach. Grzbiety dachów pokryte są ceramicznymi scenami figuralnymi ukazującymi epizody historyczne. Kamienna i ceglana rzeźba na zewnętrznych ścianach osiąga poziom szczegółowości, którego dokładne obejrzenie zajmuje co najmniej godzinę. Wstęp jest płatny; przed wizytą sprawdź aktualne godziny otwarcia i ceny biletów na oficjalnym portalu turystycznym Guangzhou.

• Sala Przodków Klanu Chen Wzorcowy przykład ozdobnej architektury Lingnan. Zaplanuj 60–90 minut. Znajduje się w dzielnicy Liwan, przy stacji metra Chenjiaci (linia 8).
• Ulica Piesza Shangxiajiu Najlepiej zachowany miejski korytarz qilou. Najbardziej klimatyczny rano, zanim pojawią się tłumy. Wstęp wolny.
• Yongqingfang Odrestaurowany blok mieszkalny Xiguan. Dobry punkt do zrozumienia domowej skali budownictwa Lingnan. Najruchliwszy w weekendy.
• Wyspa Shamian Wyspa o powierzchni 0,3 km² w Liwan, z budynkami z okresu europejskich koncesji z XIX i początku XX wieku – zupełnie inny rozdział historii, kontrastujący z pobliskim Lingnanem.
• Stare Miasto Shawan 30 minut jazdy na południe, w dzielnicy Panyu – to osiedle z epoki dynastii Song zachowało więcej nienaruszonej zabudowy Lingnan niż większość centrum miasta.

Warstwa kolonialna: Wyspa Shamian i style hybrydowe

wyspa Shamian leży tuż przy nadbrzeżu Liwan i reprezentuje zupełnie inny rozdział architektury. Od połowy XIX wieku pełniła funkcję strefy koncesji zagranicznej, a zachowane budowle – neoklasyczne banki, wille w stylu kolonialnym, kaplica katolicka i kościół protestancki – tworzą jeden z najbardziej kompletnych krajobrazów ulicznych ery koncesji w południowych Chinach. kaplica Matki Bożej z Lourdes i kościół chrześcijański na Shamian warto obejrzeć obie, by zobaczyć, jak europejskie formy sakralne przeniesiono w subtropikalne chińskie otoczenie.

Dla turysty zainteresowanego architekturą ciekawsza jest jednak historia tego, co wydarzyło się, gdy budowniczowie Lingnan przyswoili europejskie formy i połączyli je z lokalnymi technikami. Powstała w ten sposób architektura chińsko-europejska: budynki, w których klasyczne kolumny górują nad rzeźbionymi panelami w stylu Lingnan, albo gdzie europejska symetria rządzi fasadą ozdobioną tradycyjnymi kantonskimie płytkami ceramicznymi. Najwyraźniej widać to w większych domach kupieckich w Liwan oraz w budynkach użyteczności publicznej z okresu Republiki (1912–1949) w dzielnicy Yuexiu.

Współczesne ikony: Zaha Hadid, Coop Himmelblau i panorama Rzeki Perłowej

Inwestycje Guangzhou w charakterystyczną współczesną architekturę przez ostatnie dwie dekady przyniosły skupisko budowli o międzynarodowym znaczeniu w rejonie Pearl River New Town w Dzielnicy Tianhe i sąsiadującym Zhujiang New Town. To nie są przypadkowe dominanty – zostały zamówione jako świadome manifestacje miejsca Guangzhou w światowym urbanizmie.

Opera w Guangzhou (2010) projektu Zaha Hadid Architects to budynek, który umieścił Guangzhou na międzynarodowej mapie architektury. Projekt składa się z dwóch form przypominających „otoczaki” – z ciemnego granitu i szkła – osadzonych na nabrzeżu rzeki, jakby zostawiła je sama Rzeka Perłowa. Wnętrze jest równie ważne co elewacja: główna sala widowiskowa uzyskuje geometrię przypominającą geologiczną jaskinię dzięki pofałdowanym powierzchniom, bez jednego kąta prostego. Nawet jeśli opera cię nie interesuje, publiczne foyer jest ogólnodostępne i już z niego widać skalę architektonicznej ambicji. Opera stoi bezpośrednio obok Muzeum Prowincji Guangdong, tworząc niewielki kompleks użyteczności publicznej wart półdniowej wizyty.

Muzeum Prowincji Guangdong (2010) zaprojektowane przez Rocco Design Architects prezentuje zupełnie inne podejście: elewacja nawiązuje do formy tradycyjnego chińskiego lakierowanego pudełka, a bryłę budynku oplata ażurowy ekran o misterne wzornictwie. Kontrast z sąsiednim budynkiem Hadid jest zamierzony i pouczający. Warto odwiedzić oba tego samego popołudnia. Wieża Canton (600 metrów, ukończona w 2010 roku) domyka całą kompozycję po drugiej stronie rzeki – jej hiperboloidalna siatka stalowa widoczna jest z większości Pearl River New Town i pełni funkcję punktu orientacyjnego dla całej dzielnicy.

CITIC Plaza w Tianhe (391 metrów) było najwyższym budynkiem w Chinach w chwili ukończenia w 1997 roku i pozostaje ważnym punktem odniesienia na nowoczesnej panoramie miasta. Guangzhou International Finance Centre (IFC), ukończone w 2010 roku, sięga 440 metrów i jest dziełem pracowni Wilkinson Eyre Architects. Żaden z tych budynków nie jest publicznie dostępny poza parterowymi lobbami, ale oba widać z rejsowych łodzi na Rzece Perłowej i z tarasu widokowego Wieży Canton – rejs po rzece to praktyczny sposób na odczytanie całej panoramy w jednym ujęciu.

Planowanie spaceru architektonicznego: praktyczna logistyka

Intensywna trasa architektoniczna najlepiej sprawdza się rozłożona na dwa lub trzy dni, z podziałem na dzielnice historyczne i współczesny klaster. Eksplorację Lingnan i warstwy kolonialnej zacznij w Liwan: weź metroliniię 8 do stacji Chenjiaci, żeby dotrzeć do Sali Przodków Klanu Chen, a potem idź pieszo na północ do Shangxiajiu i Yongqingfang, kończąc spacer na Wyspie Shamian. Trasa liczy około 3–4 km. Pearl River New Town i Zhujiang New Town są łatwo dostępne ze stacji Zhujiang New Town (linia 5) lub stacji Liede (linia 5). Wieczorny rejs po Rzece Perłowej to wygodny sposób na zobaczenie współczesnej panoramy bez przechodzenia całego nadbrzeża piechotą.

Od października do marca panują najlepsze warunki do intensywnych spacerów po ulicach. W porze deszczowej od czerwca do września upał i wilgoć sprawiają, że długie wędrówki na świeżym powietrzu są naprawdę wyczerpujące, choć arkady qilou w Liwan dają spore schronienie. Szczegółowe informacje o porach roku znajdziesz w przewodniku kiedy najlepiej odwiedzić Guangzhou. Jesień, szczególnie październik i listopad, powszechnie uchodzi za najlepszy kompromis między pogodą a tłumami – dotyczy to spacerów architektonicznych tak samo jak każdej innej aktywności na zewnątrz.

• Zakładaj wygodne, płaskie buty: lingnanowskie ulice z kamienia i cegły są nierówne i często mokre.
• Weź powerbank: dni pełne fotografowania błyskawicznie wyczerpują baterię.
• Zacznij wcześnie (przed 9:00) w Liwan: światło jest lepsze do fotografii, a ulice mniej zatłoczone.
• Metro w Guangzhou obsługuje wszystkie główne skupiska architektoniczne; karta miejska (Yang Cheng Tong) doładowana na 50–100 CNY wystarczy na większość dni pełnych spacerów.
• W Sali Przodków Klanu Chen i budynkach religijnych na Wyspie Shamian obowiązuje dress code: zakryj ramiona i kolana.
• Przed wizytą sprawdź aktualne ceny biletów i godziny otwarcia wszystkich obiektów na oficjalnym portalu turystycznym Guangzhou – zmieniają się sezonowo.

Poza głównymi atrakcjami: mniej znana architektura warta odkrycia

Muzeum Mauzoleum Króla Nanyue w Yuexiu to obiekt równie interesujący pod względem współczesnej architektury wystawienniczej, co ze względu na grobowiec z epoki dynastii Han, który mieści. Budynek ukończony w 1988 roku zaprojektowano specjalnie z myślą o integracji stanowiska archeologicznego in situ, a jego podejście do architektury ochronnej wywarło wpływ na projektowanie muzeów w całych Chinach. Wstęp płatny.

Sala Pamięci Sun Yat-sena w Yuexiu to budynek użyteczności publicznej z okresu Republiki (1931), który zasługuje na uwagę ze względu na swą konstrukcyjną odwagę: ogromna ośmioboczna sala widowiskowa mieszcząca ponad 5000 osób powstała bez wewnętrznych kolumn, opierając się wyłącznie na drewniano-stalowej konstrukcji dachu. Zewnętrzna bryła łączy cesarskie formy dachowe z klasycznie proporcjonowaną podstawą – to precyzyjny artefakt wczesno-dwudziestowiecznego projektu stworzenia nowoczesnego chińskiego narodowego języka architektonicznego. Wstęp na teren jest bezpłatny; wejście do środka może wymagać biletu.

Dla pełnego kontrastu, Opera w Guangzhou i sąsiednie Muzeum Sztuki w Guangzhou na Wyspie Ersha to dwa różne podejścia do projektowania instytucji kultury w tym samym mieście i tej samej epoce. Muzeum Sztuki jest bardziej konwencjonalne w bryle, ale zajmuje świetną lokalizację nad rzeką na Wyspie Ersha, a ogrody między budynkami są zadbane i dostępne bezpłatnie.