Wiedeńska Opera Państwowa (Wiener Staatsoper): Kompletny przewodnik dla odwiedzających

Czym właściwie jest Wiedeńska Opera Państwowa?

Wiener Staatsoper stoi przy Ringstrassie, reprezentacyjnej alei, którą cesarz Franciszek Józef kazał zaprojektować w latach 50. XIX wieku, by nadać Wiedniowi nowy, imperialny charakter. Spośród wszystkich gmachów przy tej ulicy — Parlamentu, Ratusza, Kunsthistorisches Museum — opera niesie ze sobą szczególny ciężar. Była pierwszym ukończonym budynkiem na Ringu i otworzyła swoje podwoje 25 maja 1869 roku spektaklem Don Giovanniego Mozarta. Projektantami byli August Sicard von Sicardsburg i Eduard van der Nüll. Budynek od razu spotkał się z krytyką — fasadę neorenesansową uznano za zbyt niską i zbyt płaską. Van der Nüll popełnił samobójstwo przed uroczystym otwarciem; Sicardsburg zmarł na atak serca dwa miesiące później. Ta tragedia, podobnie jak sam budynek, stała się częścią miejskiej mitologii Wiednia.

Dziś Staatsoper wystawia ponad 50 różnych oper i baletów w sezonie, trwającym od września do czerwca, a łączna widownia w ciągu roku sięga setek tysięcy osób. W gmachu mieści się około 1709 miejsc siedzących i 567 stojących, co czyni go jednym z większych domów operowych w Europie. To nie jest skansen. To żywa instytucja, która próbuje i gra niemal każdej nocy sezonu.

Budynek: na co zwrócić uwagę

Fasada pokryta jest miodowym wapieniem, z arkadową loggią i brązowymi rzeźbami konnymi flankującymi wejście. Zimowym wieczorem, gdy nad głową ciągną się trakcje tramwajowe, a z okien lobby bije ciepłe światło, budynek nabiera niemal teatralnego charakteru jeszcze przed przekroczeniem progu. Kamień zatrzymuje chłód. Zapach ulicy to wilgotny wapień i spaliny, przerywane od czasu do czasu aromatem pieczonych kasztanów z pobliskiego straganiku.

Wnętrze odkrywa się powoli. Wielkie schody z białego marmuru carrara wznoszą się pod freskami przedstawiającymi sceny z historii opery. Salon Herbaty, Sala Gustava Mahlera i otoczone marmurowymi kolumnami Foyer Schwinда — ozdobione freskami Moritza von Schwinда ilustrującymi sceny z Czarodziejskiego fletu Mozarta — to wizualne szczyty każdej wycieczki. Sama widownia, odbudowana po bombardowaniu z 1945 roku, jest bardziej powściągliwa niż ocalałe foyer: pięć poziomów w podkowiastym układzie, w kolorach kremowym i złotym, z całą uwagą skupioną na scenie.

Bombardowanie w marcu 1945 roku zniszczyło scenę i znaczną część widowni, podczas gdy wielkie schody i kilka sal foyer ocalały niemal nienaruszone. Odbudowa zajęła dziesięć lat. Gmach ponownie otwarto 5 listopada 1955 roku spektaklem Fidelio Beethovena — niemal dokładnie w tym samym czasie co podpisanie Traktatu Państwowego przywracającego Austrii suwerenność. To połączenie opery, architektury i tożsamości politycznej nie jest przypadkowe. Doskonale oddaje, czym jest kultura wiedeńska.

Wizyta na spektaklu: czego się spodziewać

Na premiery i popularne tytuły zdecydowanie warto rezerwować bilety z wyprzedzeniem. Najbardziej wiarygodnym źródłem informacji o repertuarze i biletach jest oficjalna strona Staatsoper (wiener-staatsoper.at). Dla tych, którzy są tu po raz pierwszy, środkowy spektakl tygodnia ze słynną operą z podstawowego repertuaru — Verdiego, Pucciniego, Straussa — to najlepszy balans między dostępnością a atmosferą. Jeśli budżet jest ograniczony, bilety stojące (Stehplatz) dostępne są za niewielką opłatą i sprzedawane w kasie w dniu spektaklu. Strefy stojące z tyłu parteru i na galeriach zajmują się błyskawicznie — stali bywalcy wiedzą, by przychodzić z dużym wyprzedzeniem.

Warto pomyśleć o stroju. Nie ma ścisłego dress code'u, a widownia w większość wieczorów waha się od czarnego krawata po schludny casual. Na premiery i galowe wieczory formalne stroje są naprawdę powszechne. Na zwykłe spektakle repertuarowe marynarka i eleganckie buty dla panów, albo równoważny poziom elegancji dla pań, to odpowiedni wybór. Strój sportowy będzie rzucał się w oczy, choć nikt cię nie zawróci przy wejściu.

Widoczność z parteru jest doskonała. Loże na wyższych poziomach dają klasyczne, kinematograficzne ujęcie wnętrza opery, ale w zależności od miejsca widok może być częściowo zasłonięty. Akustyka odbudowanego gmachu jest oceniana jako dobra, choć nie wyjątkowa na tle innych scen światowych — to jednak opinia mniejszości. Większość słuchaczy odbiera dźwięk jako pełny i ciepły, szczególnie w parterze i na pierwszych balkonach.

Wycieczki z przewodnikiem: zwiedzanie bez biletu na spektakl

Codziennie organizowane są wycieczki z przewodnikiem po reprezentacyjnych salach budynku — obejmują wielkie schody, Foyer Schwinда i często samą widownię. Plan wycieczek zmienia się w zależności od sezonu i dnia tygodnia, a w dniach spektaklowych dostęp do widowni może być ograniczony. Przed wizytą sprawdź aktualny harmonogram na oficjalnej stronie. Wycieczka trwa około 40–50 minut i obejmuje historię budynku, bombardowanie z 1945 roku oraz powojenną odbudowę.

Wycieczki prowadzone są w języku niemieckim i angielskim. Grupy są stosunkowo nieduże. Jeśli zależy ci na czystych fotografiach widowni, wycieczki w dni bez spektaklu, zwłaszcza na początku tygodnia, zazwyczaj dają więcej czasu w parterze. Poranne światło wpadające przez boczne okna nadaje kremowo-złotemu wnętrzu inną ciepłotę niż pełne oświetlenie używane podczas wieczornych spektakli.

Osoby poruszające się na wózkach inwalidzkich i goście z ograniczoną mobilnością powinni skontaktować się z operą bezpośrednio i z wyprzedzeniem. Numer podany przez Wiedeńską Izbę Turystyczną do zapytań o dostępność to +43 1 514 44-2606. Historyczna struktura budynku sprawia, że niektóre obszary wymagają pokonania schodów, ale przy wcześniejszej informacji można poczynić odpowiednie ustalenia.

Kiedy przyjeżdżać i jak zmienia się to miejsce w ciągu dnia

Okolica Staatsoper zmienia charakter w ciągu dnia. Rano Opernring to trakt komunikacyjny — chodnik pełen ludzi zmierzających przez Karlsplatz do wejścia do metra, które jest tuż obok. Po południu turyści zatrzymują się, by sfotografować fasadę. Wczesnym wieczorem w dni spektakli budynek staje się centrum pewnego rodzaju wiedeńskiej formalności: pary w płaszczach wysiadające z taksówek, niski pomruk oczekiwania na schodach. Kontrast z atmosferą w ciągu dnia jest na tyle wyraźny, że czujesz się jak w innym miejscu. O tej porze Staatsoper wygląda tak, jak miała wyglądać.

Jeśli planujesz szerszy wieczór w mieście, lokalizacja Staatsoper przy Ringstrassie sprawia, że w zasięgu spaceru są Kunsthistorisches Museum i Musikverein. Naschmarkt to około dziesięć minut pieszo — idealne miejsce na lunch przed matinée. Pałac Hofburg jest 15 minut spaceru wzdłuż Ringu — to logiczne uzupełnienie pełnego kulturalnego dnia w 1. dzielnicy.

Wiedeńska scena muzyki klasycznej sięga daleko poza Staatsoper. Volksoper, w głębi 9. dzielnicy, wystawia operetki i bardziej przystępny repertuar w niższych cenach. Podróżnicy skupieni szczególnie na muzyce powinni znać obie sceny, żeby lepiej zaplanować wyjazd.

Czy to naprawdę warte całego szumu?

Dla każdego, kto choć trochę interesuje się muzyką klasyczną lub europejską historią architektury, odpowiedź brzmi: zdecydowanie tak. Budynek jest naprawdę niezwykły, repertuar na światowym poziomie, a uczestnictwo w spektaklu ma tu ciężar gatunkowy, który trudno znaleźć gdziekolwiek indziej. Staatsoper nie żyje wyłącznie z reputacji. Standard produkcji traktowany jest bardzo poważnie — w mieście, gdzie publiczność ma wyrobione opinie i długą pamięć.

Warto jednak być realistą co do ograniczeń. Wycieczka z przewodnikiem bez spektaklu jest interesująca, ale krótka. Jeśli architektura jest twoim głównym zainteresowaniem i masz mało czasu, postaw na pełen wieczór. Jeśli twoje zainteresowanie jest bardziej przypadkowe i zależy ci na czasie, wycieczka daje przyzwoity przegląd bez wieczornego zobowiązania.

Podróżnicy, którzy zdecydowanie nie przepadają za operą i nie fascynuje ich XIX-wieczna architektura historyczna, uznają wycieczkę za umiarkowanie ciekawą, ale raczej nie za hit wiedeńskiego pobytu. Oni swój czas mogą lepiej spożytkować na Naschmarkt albo na spacer po MuseumsQuartier po drugiej stronie Ringstrassie.