Kunsthistorisches Museum w Wiedniu: sztuka, imperium i siedem tysiącleci pod jedną kopułą

Czym właściwie jest Kunsthistorisches Museum

Kunsthistorisches Museum Wien, czyli KHM, to nie miejska galeria sztuki ani przebudowany pałac. Zostało pomyślane od podstaw jako pomnik cesarskiego kolekcjonerstwa. Cesarz Franciszek Józef I zlecił budowę gmachu w latach 70. XIX wieku, by pomieścić liczące setki lat zbiory dynastii Habsburgów – obrazy, rzeźby, przedmioty dekoracyjne, monety, broń i starożytności. Gdy w 1891 roku muzeum otworzyło podwoje, było jednym z najbardziej ambitnych projektów muzealnych w historii Europy. Ta ambicja jest widoczna w każdym korytarzu do dziś.

Kolekcje obejmują niemal siedem tysiącleci – od przedhistorycznych egipskich artefaktów po schyłek XVIII wieku. Sama Galeria Obrazów to jedno z najgęstszych skupisk flamandzkich, holenderskich, niemieckich i włoskich starych mistrzów na świecie. Muzeum jest też domem dla Egipskiej i Bliskowschodniej Kolekcji, Kolekcji Greckich i Rzymskich Starożytności, Kunstkammer oraz Cesarskiego Gabinetu Monet. Każda z nich jest w swoim własnym zakresie kolekcją światowej klasy.

Budynek: architektura warta zatrzymania się

KHM stoi przy Maria-Theresien-Platz, naprzeciwko swojego bliźniaka – Naturhistorisches Museum – po obu stronach reprezentacyjnego placu z pomnikiem cesarzowej Marii Teresy pośrodku. Oba budynki zaprojektowali Gottfried Semper i Carl von Hasenauer w latach 1871–1891 jako część planowanego cesarskiego forum przy Ringstrasse. Neorenesansowe fasady są gęsto wypełnione alegorią: rzeźbione postacie symbolizujące różne tradycje artystyczne, zdobione fryzy i ośmioboczna kopuła dominująca nad całą bryłą.

Wnętrze nie ustępuje ambicją zewnętrzu. Hol wejściowy sięga kasetonowego sufitu z lunetami namalowanymi przez Hansa Makarta oraz – co warte uwagi – młodego Gustava Klimta, który razem z bratem Ernstem i Franzem Matschem otrzymał zlecenie na polichromię spandrel klatki schodowej. Jeśli wiesz, kiedy spojrzeć w górę, zobaczysz wczesne dzieła Klimta w kontekście, który większość zwiedzających po prostu mija. Szersze tło na temat kariery i spuścizny Klimta w Wiedniu znajdziesz w przewodniku po Klimcie i Secesji wiedeńskiej – jest tam naprawdę wyczerpująco.

Centralna sala pod kopułą, z marmurowanymi kolumnami, złoconymi balustradami i imponującym kasetonowym sklepieniem, to jedna z najbardziej efektownych przestrzeni w całym Wiedniu. Mieści się tu kawiarnia muzeum, co oznacza, że możesz siedzieć przy stoliku z kawą i patrzeć w górę na sufit. Takiego połączenia miejsca i funkcji trudno szukać gdziekolwiek indziej na świecie.

Galeria Obrazów: na co zwrócić uwagę przede wszystkim

Galeria Obrazów na pierwszym piętrze to miejsce, w którym większość zwiedzających spędza najwięcej czasu – i nie bez powodu. Habsburska kolekcja starych mistrzów jest wyjątkowa. Zbiory Bruegla należą do największych na świecie: kilkanaście obrazów Pietera Bruegla Starszego wisi w jednej sali, w tym Wieża Babel, Wesele chłopskie i Myśliwi na śniegu. Stanie w tym pomieszczeniu, otoczonym tymi płótnami, to zupełnie inne doświadczenie niż spotkanie z pojedynczym Brueglem w mieszanej kolekcji.

Kolekcja obejmuje też weneckich mistrzów renesansu – Tycjana, Tintoretta i Veronese'a – oraz liczne sale z Rubensem i Van Dyckiem. Wisi tu Sztuka malowania Vermeera, uważana przez wielu badaczy za najważniejsze dzieło artysty. Stałe zbiory tworzą też portret młodego mężczyzny Dürera i duża kolekcja Cranacha Starszego. Nagromadzenie naprawdę ważnych dzieł w kolejnych salach może przytłaczać. Doświadczeni bywalcy muzeów często radzą, by wybrać dwie lub trzy sale i poświęcić im porządną ilość czasu, zamiast przemykać przez wszystkie.

Poza Galerią Obrazów: kolekcje, które większość zwiedzających omija

Egipska i Bliskowschodnia Kolekcja na parterze jest często niedoceniana. Zbiory obejmują autentyczne egipskie artefakty ze Starego Państwa, mumie z nienaruszonymi owijkami i zrekonstruowaną komorę grobową. Ekspozycja jest przejrzysta i dobrze zorganizowana, a jakość obiektów zaskakuje tych, którzy przyszli tu głównie dla obrazów.

Kunstkammer, czyli Gabinet Osobliwości, zajmuje sporą część parteru i prezentuje habsburskie zbiory w ich pierwotnej, przednowoczesnej postaci: mieszankę naturaliów, artificialiów i instrumentów naukowych, gromadzonych przez cesarzy i arcyksiążąt jako dowód bogactwa, ciekawości świata i wiedzy o wszechświecie. Centralnym eksponatem jest Saliera Benvenuta Celliniego – złota solniczka stworzona dla Franciszka I Francji, powszechnie uważana za jeden z najwybitniejszych zachowanych przykładów złotnictwa renesansowego. W 2003 roku została słynnie skradziona z muzeum i odzyskana cztery lata później – ta historia jest teraz nieodłączną częścią jej niezwykłych losów.

Kolekcja Greckich i Rzymskich Starożytności zawiera m.in. Gemmę Augustea – wielką kamee z około I wieku n.e. przedstawiającą Oktawiana Augusta – oraz pokaźny zbiór rzeźb z brązu i marmuru. Cesarski Gabinet Monet to raczej terytorium dla specjalistów, choć liczba i różnorodność eksponowanych monet daje przydatny, materialny obraz historii monetarnej świata starożytnego i średniowiecznego. Jeśli interesuje cię szersza historia cesarskiego Wiednia, przewodnik po habsburskiej historii imperialnej daje niezbędne tło.

Jak pora dnia zmienia charakter wizyty

W poranki w dni powszednie – szczególnie we wtorki i środy – muzeum jest stosunkowo spokojne. Grupy szkolne pojawiają się około 10:00, ale zazwyczaj skupiają się w salach egipskich i greckich. Galeria Obrazów może być wyjątkowo cicha już o 10:30 – w niektórych pomieszczeniach wpada wtedy naturalne światło przez wysokie okna. Oświetlenie nie jest jednak jednolite: sale wychodzące na wewnętrzny dziedziniec są doświetlane sztucznie, podczas gdy te od strony ulicy zmieniają charakter w ciągu dnia.

Weekendowe popołudnia są zdecydowanie tłoczniejsze. Szczególnie sala Bruegla przyciąga duże grupy. Jeśli odwiedzasz muzeum w sobotę, przyjedź wcześnie albo zaplanuj wizytę na czwartkowy wieczór z przedłużonymi godzinami. Kawiarnia pod kopułą robi się zatłoczona po południu w weekendy, ale galeria otaczająca kopułę od góry – dostępna ze schodów – oferuje spokojniejsze miejsce na odpoczynek z tym samym widokiem.

Letnie dni powszednie w czerwcu, lipcu i sierpniu mają tę dodatkową zaletę, że muzeum jest otwarte w poniedziałki. Poniedziałkowy ruch bywa lżejszy niż weekendowy, co czyni ten dzień szczególnie cennym dla osób z ograniczonym czasem. Obowiązują wtedy standardowe godziny: 10:00–18:00.

Dojazd, bilety i praktyczne informacje

Do muzeum można dojechać metrem liniami U2 i U3 do stacji Volkstheater, skąd krótki spacer przez Ringstrasse. Tramwaje D, 1 i 2 zatrzymują się bezpośrednio przy przystanku Burgring/Kunsthistorisches Museum. Przewodnik po komunikacji w Wiedniu opisuje całą sieć transportu publicznego, jeśli planujesz odwiedzić kilka miejsc w mieście.

Główne wejście od strony Maria-Theresien-Platz prowadzi przez pięć stopni bez podjazdu. Osoby z ograniczoną mobilnością powinny skorzystać z wejścia bez barier przy Burgring 5 – obsługa muzeum pomaga tam w dostępie do windy. Parking dla osób niepełnosprawnych znajduje się na pobliskim Heldenplatz.

Bilety można kupić online przez oficjalny sklep biletowy KHM lub na miejscu przy kasie. Zakup z wyprzedzeniem nie jest bezwzględnie konieczny – poza szczytem sezonu letniego w weekendy – ale pozwala ominąć kolejkę. Aktualne ceny biletów normalnych, ulgowych oraz ewentualnych biletów łączonych na inne obiekty zarządzane przez KHM (w tym Cesarską Zbrojownię i Świątynię Tezeusza) znajdziesz na oficjalnej stronie khm.at.

Dla kogo to muzeum jest idealne – a dla kogo może nie być

KHM nagradza tych, którzy przyjeżdżają z pewnym przygotowaniem. Znajomość tego, co chcesz zobaczyć, oraz podstawowa wiedza o historii malarstwa europejskiego i dynastii Habsburgów znacząco wzbogacają odbiór. Zwiedzający bez kontekstu mogą poczuć się przytłoczeni ogromem obrazów, a opisy nie zawsze wystarczą do orientacji. Audioguide warto potraktować jako uzupełnienie.

Rodziny z dziećmi poniżej mniej więcej dziesięciu lat mogą napotkać trudności. Kolekcja nie jest projektowana z myślą o małych odbiorcach, a skala budynku i układ sal mogą być wyczerpujące dla najmłodszych. Propozycje bardziej przyjaznych rodzinom aktywności w Wiedniu znajdziesz w przewodniku po Wiedniu z dziećmi – znajdziesz tam odpowiedniejsze alternatywy.

Osoby zainteresowane głównie sztuką nowoczesną i współczesną znajdą tu niewiele. Kolekcja kończy się na schyłku XVIII wieku. Austriacka sztuka XIX i XX wieku dostępna jest w Górnym i Dolnym Belwederze oraz w Muzeum Leopolda w MuseumsQuartier.

Jeśli układasz szerszy plan zwiedzania muzeów, przewodnik po najlepszych muzeach Wiednia umieszcza KHM w kontekście całej wiedeńskiej oferty kulturalnej i pomaga ustalić priorytety.