Ratusz Sztokholmski (Stadshuset): Siedziba Bankietu Noblowskiego

Czym tak naprawdę jest Ratusz Sztokholmski

Ratusz Sztokholmski, po szwedzku Stockholms stadshus lub po prostu Stadshuset, to o wiele więcej niż budynek urzędu miejskiego. Jest siedzibą władz Sztokholmu, czynnym obiektem użyteczności publicznej, który co roku od 1930 roku gości grudniowy bankiet noblowski — i zarazem jednym z najstaranniej zaprojektowanych przykładów architektury narodowego romantyzmu na świecie. Architekt Ragnar Östberg poświęcił ponad dwie dekady na projekt, zanim w 1911 roku rozpoczęto budowę. Prace zakończono w 1923 roku po dwunastu latach.

Budynek stoi na wschodnim cyplu wyspy Kungsholmen, bezpośrednio nad wodami Riddarfjärden, skąd widać Södermalm i Riddarholmen po drugiej stronie na południu. Prawie z każdego miejsca wzdłuż nabrzeża między T-centralen a Gamla Stan 106-metrowa wieża z trzema złotymi koronami jest nie do przeoczenia. Te korony symbolizują szwedzki emblemat narodowy Tre Kronor, umieszczone na samym szczycie widoczne są z dużej odległości w całym mieście.

Architektura: osiem milionów cegieł i mnóstwo zamysłu

Projekt Ragnara Östberga wpisuje się w nurt narodowego romantyzmu — skandynawski kierunek architektoniczny przełomu XIX i XX wieku, który czerpał ze średniowiecznych szwedzkich tradycji budowlanych, a nie z klasycznych wzorców europejskich. Efekt w przypadku ratusza jest wyjątkowy: budynek, który wydaje się głęboko zakorzeniony w swoim miejscu, nie naśladując niczego konkretnego. Ceglana elewacja z grubsza ośmiu milionami cegieł zmienia odcień w zależności od pory dnia. W porannym świetle fasada jest ciepła, terakotowa. Pod koniec popołudnia, od strony zachodzącego słońca, zbliża się ku spalonej sjennie.

Wieża spina kompozycję, ale nie dominuje nad nią tak, jak gotycka iglica europejskiej katedry. Bryła budynku jest celowo pozioma, prowadząc wzrok wzdłuż nabrzeża. Dwie duże sale wewnętrzne stanowią centrum każdej wycieczki z przewodnikiem: Niebieska Sala, w której odbywa się bankiet noblowski, oraz górująca nad nią Złota Sala. Wbrew nazwie Niebieska Sala jest w środku całkowicie ceglana. Östberg pierwotnie planował pokryć cegłę niebieską farbą lub kafelkami, ale tak bardzo spodobał mu się surowy materiał, że pozostawił go odkrytym. Złotą Salę pokrywa około 18 milionów szklanych i złotych płytek mozaikowych z motywami z historii Szwecji i Bizancjum.

Dla podróżnych zainteresowanych szerszą historią dziedzictwa architektonicznego Sztokholmu budynek naturalnie wpisuje się w obszerniejszy plan zwiedzania. średniowieczny układ ulic Gamla Stan widoczny jest z wieży, a kontrast między tymi dwiema epokami wiele mówi o tym, jak Sztokholm rozwijał się przez stulecia.

Wycieczka z przewodnikiem: co tak naprawdę zobaczysz

Wycieczki trwają około 45 minut i obejmują główne przestrzenie publiczne. Przewodnicy są kompetentni i zazwyczaj omawiają zarówno decyzje architektoniczne, jak i funkcje polityczne poszczególnych sal. Sala Rady Miejskiej, w której obraduje rada Sztokholmu, jest uwzględniona w większości wycieczek. Przestrzeń ma charakterystyczny otwarty strop z drewnianą więźbą, wzorowany luźno na dachach wikińskich domów długich — to świadome nawiązanie do przedśredniowiecznych skandynawskich tradycji rzemieślniczych.

Niebieska Sala jest wizualnym centrum uwagi dla większości odwiedzających. Stojąc na podłodze tej ogromnej przestrzeni i patrząc na schody, po których co grudnia schodzą laureaci Nobla, naprawdę trudno pogodzić rozmach sali ze skromnym wyglądem zewnętrznym budynku. Sala przez cały rok służy jako miejsce koncertów i wydarzeń, więc jej układ zmienia się w zależności od okoliczności. Jednego dnia zobaczysz ją przygotowaną na imprezę, innego — z wolną podłogą.

Do Złotej Sali dostaniesz się po wejściu po schodach z Niebieskiej Sali. Mozaiki zaprojektował artysta Einar Forseth; powstawały w latach dwudziestych XX wieku. Centralna kompozycja na ścianie północnej przedstawia Królową Jeziora Mälaren — stylizowaną postać symbolizującą Sztokholm, otoczoną scenami historycznymi i alegorycznymi. Złote płytki inaczej odbijają światło w zależności od kąta patrzenia, a całość przywodzi na myśl wnętrze bizantyjskiej świątyni bardziej niż cokolwiek, co zwykle kojarzy się ze skandynawskimi budynkami użyteczności publicznej.

Wieża: widoki, które są warte wspinaczki

Wieża ratuszowa jest otwarta sezonowo, mniej więcej od maja do sierpnia, choć dokładne daty zmieniają się co roku i warto potwierdzić je na oficjalnej stronie. Wejście na szczyt to połączenie schodów i windy, prowadzące do zadaszonej galerii widokowej na wysokości 106 metrów. Bilet kosztuje 100 SEK dla dorosłych; dzieci w wieku 0–11 lat w towarzystwie dorosłego wchodzą bezpłatnie. Bilety na wieżę sprzedawane są oddzielnie od biletów na wycieczki z przewodnikiem i dostępne online lub w kasie ratusza, czynnej od 8:30.

Widoki z góry naprawdę robią wrażenie. Na południu Riddarholmen i iglica kościoła na Riddarholmen wpadają prosto w pole widzenia, a za nimi wzgórze Södermalm. Na wschodzie wyraźnie widać dachy Gamla Stan, a przy dobrej pogodzie sięgniesz wzrokiem aż po Djurgården i zarys diabelskiego młyna w Gröna Lund. Na północy Kungsholmen rozciąga się w mieszkalnej siatce ulic, a na zachodzie otwiera się tafla Jeziora Mälaren. Bezchmurnym letnim wieczorem to jedno z bardziej fotogenicznych miejsc w całym mieście.

Dla porównania — widoki z wieży to zupełnie inne doświadczenie niż perspektywy z poziomu ulicy na nabrzeżu przy Monteliusvägen czy ze wzgórza Skinnarviksberget. Tamte miejsca są bezpłatne i dostępne przez cały rok; wieża oferuje wysokość i szerszy zasięg widoku, ale kosztuje więcej i działa sezonowo. Jeśli budujesz plan zwiedzania wokół najlepszych punktów widokowych w Sztokholmie, wieża na pewno znajdzie w nim swoje miejsce, ale nie jest jedyną opcją.

Związek z Nagrodą Nobla

Bankiet noblowski odbywa się w Niebieskiej Sali od 1930 roku i właśnie ten fakt w dużej mierze decyduje o międzynarodowej sławie budynku. Co roku 10 grudnia, w rocznicę śmierci Alfreda Nobla, do kolacji zasiada około 1300 gości. Wydarzenie transmitowane jest na żywo przez szwedzką telewizję i śledzone przez widzów na całym świecie. Inscenizacja, zejście laureatów po schodach Niebieskiej Sali i rozmieszczenie stołów są co roku odtwarzane z detaliczną dokładnością.

Dla odwiedzających, którzy chcą głębiej poznać kontekst Nagrody Nobla, Muzeum Nobla w Gamla Stan zapewnia historyczne i naukowe tło, którego wycieczka po ratuszu nie obejmuje. Obie atrakcje dobrze uzupełniają się jako zestaw na jeden dzień.

Dojazd i praktyczne informacje

Najbliższa stacja metra to Rådhuset na niebieskiej linii. Wyjdź zgodnie z oznaczeniami Hantverkargatan/Stadshuset i idź na wschód wzdłuż Hantverkargatan przez około pięć minut. Wejście dla zwiedzających znajduje się przy Ragnar Östbergs plan, od strony nabrzeża. Alternatywnie z T-centralen idź na zachód wzdłuż Vasagatan, przejdź pod wiaduktem kolejowym przy Tegelbacken i kontynuuj ścieżką nadwodną; spacer zajmuje około dziesięciu minut i oferuje ładny widok na budynek od wschodu.

Osoby przyjeżdżające specjalnymi środkami transportu powinny korzystać z adresu Hantverkargatan 1. Szczegółowe informacje o dostępności dla osób z niepełnosprawnościami, w tym o dostępności wind wewnątrz budynku, znajdziesz kontaktując się bezpośrednio z ratuszem lub sprawdzając sekcję dostępności na oficjalnej stronie przed wizytą.

Kungsholmen to w dużej mierze mieszkalna wyspa z kilkoma dobrymi kawiarniami wzdłuż Scheelegatan i w okolicach Fridhemsplan, jeśli chcesz połączyć zwiedzanie z posiłkiem. Wyspa nie jest centrum handlowym ani rozrywkowym. Dla tych, którzy planują pełny dzień w tej części miasta, plan zwiedzania Sztokholmu na jeden dzień pomoże sprawnie wpleść ratusz w zwiedzanie pobliskich atrakcji.

Szczere spojrzenie na całe doświadczenie

Ratusz Sztokholmski to nie muzeum w tradycyjnym sensie. Nie ma tu stałych ekspozycji z obiektami do dokładnego oglądania. To doświadczenie architektoniczne i ceremonialne: chodzisz po działających pomieszczeniach w towarzystwie kompetentnego przewodnika, a jakość tej wizyty w dużej mierze zależy od jakości samego przewodnika. Przy dobrej wycieczce kontekst wyborów mozaikowych, akustyka Niebieskiej Sali i polityczna historia Sali Rady sprawiają, że wizyta pozostaje w pamięci. Przy pośpiesznej lub pobieżnej wycieczce sale mogą wydawać się duże i trochę puste.

Odwiedzający, którzy szukają przede wszystkim praktycznych ekspozycji muzealnych, interaktywnych instalacji lub bogatych zbiorów, poczują się tu mniej usatysfakcjonowani niż np. w Muzeum Vasy czy Fotografiska. Natomiast ci, którzy reagują na rzemiosło, historię obywatelską i fakturę naprawdę używanego budynku, znajdą w ratuszu jedno z bardziej wciągających miejsc w Sztokholmie.

Jeśli interesuje Cię przede wszystkim szwedzka historia i kultura materialna, a nie sama architektura, Nordiska museet na Djurgården lub Historiska museet lepiej odpowiedzą na Twoje oczekiwania.