Muzeum Historii Szwecji: 10 000 lat nordyckiej historii w Sztokholmie

Czym jest Muzeum Historii Szwecji?

Muzeum Historii Szwecji, znane po szwedzku jako Historiska museet lub Statens historiska museum, jest narodowym muzeum historii kultury i archeologii Szwecji. Powołane do życia jako instytucja w 1866 roku, przeniosło się do swojej obecnej siedziby przy Narvavägen na Östermalm w latach 1934–1939. Budynek to dostojny przykład szwedzkiego funkcjonalizmu – brązowe drzwi wejściowe i rzeźbione kamienne reliefy od razu sygnalizują, że w środku czeka coś poważnego.

Kolekcja obejmuje mniej więcej 10 000 lat ludzkiej aktywności na Półwyspie Skandynawskim – od mezolitycznych narzędzi krzemiennych po średniowieczne skarby kościelne. To, co wyróżnia to muzeum spośród wielu europejskich zbiorów historycznych, to wyjątkowe zagęszczenie oryginalnych przedmiotów: wikińskie złoto, zachowane artefakty z runicznymi inskrypcjami i niezwykły zbiór średniowiecznej sztuki sakralnej ocalałej z wiejskich parafii w całej Szwecji. To nie są repliki ani rekonstrukcje. To prawdziwe obiekty.

Jeśli zwiedzasz kolejno główne sztokholmskie instytucje kulturalne, to muzeum naturalnie łączy się z wizytą w Nordiska museet lub w Muzeum Vasa na pobliskim Djurgården. W odróżnieniu od tamtych dwóch, Historiska museet przyciąga głównie miejscowych, co oznacza mniej wycieczek zorganizowanych i więcej przestrzeni do własnych refleksji.

Sala Złota: Serce muzeum, przy którym nie warto się spieszyć

Sala Złota (Guldrummet) to najsłynniejsze pomieszczenie muzeum – i w pełni na tę sławę zasługuje. Prowadzą do niej schody schodzące w głąb, jakby do skarbca. Okrągła sala mieści około 3000 obiektów ze złota i srebra: złote kołnierze z okresu wędrówek ludów, biżuterię z epoki wikingów i średniowieczne skarby srebrne. Oświetlenie zostało dobrane tak, by metalowe przedmioty lśniły bez zbędnego blasku, a efekt w spokojny wtorkowy poranek jest naprawdę niezwykły.

Wśród najważniejszych eksponatów są wielkie złote kołnierze – niektóre ważą ponad 800 gramów – odkopane przez rolników na polach w różnych częściach Szwecji wiele wieków po ich zakopaniu. Nikt nie wie dokładnie, dlaczego zostały ukryte ani kto był ich właścicielem. Ta niepewność, uczciwie zaznaczona na muzealnych tabliczkach, sprawia, że przedmioty wydają się jeszcze bardziej znaczące. Kuratorzy opierają się pokusie nadmiernych wyjaśnień, co docenią wszyscy z choćby odrobinę archeologicznym zmysłem.

Zarezerwuj tu co najmniej 30–40 minut. Sala Złota to też najczęściej fotografowane miejsce w muzeum, więc jeśli zależy ci na spokojnych ujęciach, przyjedź zaraz po otwarciu lub po 15:00 w dni powszednie.

Wikingowie i prehistoria: znacznie więcej niż hełmy i topory

Galerie poświęcone epoce wikingów obalają wiele popularnych mitów. Zgromadzone tu przedmioty opowiadają bardziej złożoną historię: grzebienie wyrzeźbione z poroża, wagi używane przez wędrownych kupców, biżuteria zdradzająca kontakty handlowe sięgające Cesarstwa Bizantyjskiego i świata islamu. Popularny obraz wikingów jako wyłącznie wojowniczych najeźdźców jest tu delikatnie, ale skutecznie demontowany przez same dowody.

W tej części ekspozycji pojawiają się runiczne kamienie i inskrypcje. Część z nich to oryginały, inne to wysokiej jakości odlewy kamieni, które pozostają na swoich pierwotnych miejscach w Szwecji. Towarzyszące im opisy są jasne i odpowiednio ostrożne wobec spornych interpretacji, co odzwierciedla akademickie standardy, jakie muzeum stosuje we wszystkich swoich galeriach.

Dla podróżników, którzy chcą głębiej poznać historię wikingów poza murami muzeum, stanowisko wikingów w Birce nad jeziorem Mälaren to wycieczka na pół dnia, która świetnie uzupełnia to, co zobaczysz tutaj. Birka była jednym z pierwszych miast handlowych Skandynawii, a muzeum przechowuje przedmioty wydobyte z tamtejszych kurhanów.

Galerie prehistoryczne obejmujące epoki kamienia, brązu i żelaza są mniej spektakularne niż Sala Złota, ale nagradzają cierpliwych odwiedzających. Brązowe lury – zakrzywione instrumenty dęte znalezione na bagnach – należą do najrzadszych obiektów w kolekcji. Repliki były publicznie grane i wydobywają dźwięk zarazem przejmujący i zaskakująco melodyjny.

Średniowieczna sztuka sakralna: przypadkowy skarb narodowy

Jedną z najmniej oczekiwanych mocnych stron muzeum jest jego kolekcja średniowiecznej sztuki kościelnej. Gdy w XVI wieku szwedzka reformacja ogarnęła wiejskie parafie, tysiące katolickich przedmiotów liturgicznych – ołtarze, krucyfiksy, relikwiarze i malowane drewniane rzeźby – zostało wyłączonych z użytku. Wiele trafiło do magazynów, stodół lub zostało po prostu porzucone. Muzeum Historii Szwecji systematycznie gromadziło i chroniło dużą część tych obiektów przez XIX i XX wiek.

W efekcie powstała jedna z najpiękniejszych kolekcji średniowiecznej sztuki religijnej poza głównymi stolicami, przechowywana w świeckim muzeum narodowym, a nie w skarbcu kościelnym. Drewniane rzeźby Madonn – niektóre z XII wieku, wciąż zachowujące ślady oryginalnej polichromii – robią ogromne wrażenie. Galeria jest chłodniejsza i ciemniejsza niż reszta muzeum, częściowo z powodów konserwatorskich, co nadaje jej wyciszoną atmosferę doskonale pasującą do zgromadzonych tu zbiorów.

Tę część często pomijają odwiedzający skupieni na wikingach, co jest prawdziwym błędem. Poświęć tu co najmniej 30 minut, szczególnie jeśli interesujesz się średniowieczną sztuką lub rzemiosłem europejskim.

Praktyczny przewodnik: jak zaplanować wizytę

Muzeum mieści się przy Narvavägen 13–17 na Östermalm, spokojnej dzielnicy rezydencjalnej i ambasadorskiej po wschodniej stronie centrum Sztokholmu. Najbliższa stacja metra to Östermalmstorg na zielonej linii, około 5 minut pieszo. Alternatywnie kilka linii autobusowych zatrzymuje się przy Karlaplan, który jest jeszcze bliżej. Droga z Östermalmstorg wiedzie spokojnymi, obsadzonymi drzewami ulicami – miły kontrast z bardziej ruchliwymi częściami miasta.

Od czerwca do sierpnia muzeum jest otwarte codziennie w godzinach 10:00–17:00. Od września do maja jest zamknięte w poniedziałki, otwarte od wtorku do niedzieli w godzinach 11:00–17:00 i w środy do 20:00. Bilet wstępu dla dorosłych kosztuje 180 SEK i obejmuje również Muzeum Ekonomii mieszczące się w tym samym budynku. Dzieci i młodzież do 18. roku życia wchodzą bezpłatnie. Przed wizytą sprawdź aktualne ceny i godziny otwarcia na historiska.se, bo mogą się zmieniać sezonowo.

Muzeum figuruje w europejskim katalogu Museum for All, co oznacza dedykowane udogodnienia dla osób z różnymi potrzebami. W sprawie konkretnych potrzeb dostępności skontaktuj się z muzeum bezpośrednio pod numerem +46 8 519 556 20 lub pisząc na besoksservice@historiska.se przed wizytą. Budynek pochodzi z lat 30. XX wieku, więc warto wcześniej potwierdzić szczegółowe warunki dostępu.

Jeśli rozważasz zakup karnetu muzealnego do Sztokholmu, sprawdź przewodnik po Stockholm Pass, czy Muzeum Historii Szwecji jest objęte aktualną ofertą. Żeby lepiej zaplanować kolejność zwiedzania głównych miejsc kulturalnych Sztokholmu, przydatny będzie przewodnik po najlepszych muzeach w Sztokholmie.

Jak muzeum zmienia się w ciągu dnia

Wczesne poranki, szczególnie w dni powszednie od otwarcia do około 11:30, to najspokojniejszy czas. Hol wejściowy jest niemal cichy, a Salę Złotą można zwiedzać bez tłoczących się przy gablotach innych odwiedzających. Naturalne światło w górnych galeriach jest też lepsze rano – szczególnie w pogodne dni, gdy przesącza się przez wysokie okna budynku.

W południe zaczynają przybywać grupy szkolne i wycieczki zorganizowane, zwłaszcza latem. Galerie wikingów i Sala Złota robią się wyraźnie głośniejsze. Jeśli przyjdziesz o tej porze, rozważ rozpoczęcie zwiedzania od galerii ze średniowieczną sztuką sakralną – ta część przez cały dzień pozostaje spokojniejsza – i wróć do Sali Złotej po 14:30.

Środowe wieczorne otwarcie do 20:00 to jedna z najmniej wykorzystywanych opcji w harmonogramie muzeum. Po 18:00 budynek jest niemal zupełnie spokojny, oświetlenie Sali Złotej nabiera innego charakteru na tle ciemnego nieba za oknami, a muzealnej kawiarni kończy się praca – i cały budynek bardziej przypomina prywatne archiwum niż publiczną instytucję. Jeśli twój plan dnia na to pozwala, to najlepszy sposób, by tu przyjść.

Dla kogo to muzeum może nie być najlepszym wyborem

Odwiedzający oczekujący interaktywnego, multimedialnego doświadczenia muzealnego mogą uznać Historiska museet za zbyt tradycyjne w swoim podejściu. Nacisk położony jest tu na autentyczne obiekty z naukowym kontekstem, a nie na immersyjne instalacje cyfrowe. To świadomy wybór i właściwy dla tej kolekcji – ale nie dla każdego. Małe dzieci mogą mieć trudności z utrzymaniem zainteresowania przez więcej niż godzinę, chyba że mają szczególne upodobanie do tego rodzaju materiału.

Jeśli twój czas w Sztokholmie jest bardzo ograniczony i musisz wybierać między muzeami, Muzeum Vasa oferuje jeden przytłaczający obiekt w specjalnie zaprojektowanej przestrzeni, którą można szybciej ogarnąć. Historiska museet nagradza tych, którzy zwiedzają wolniej i z większą uważnością. To nie jest kolejna pozycja do odhaczenia na liście – to miejsce, które daje tym więcej, im więcej mu czasu podarujesz.