Leopold Museum Wiedeń: Kompletny przewodnik po austriackim modernizmie

Czym właściwie jest Leopold Museum

Leopold Museum to muzeum sztuki mieszczące się w specjalnie zaprojektowanym, okładzonym wapieniem sześcianie w ramach wiedeńskiego kompleksu kulturalnego MuseumsQuartier. Otwarto je w 2001 roku według projektu pracowni architektonicznej Ortner & Ortner. Kolekcja licząca ponad 8000 dzieł śledzi austriacką sztukę od końca XIX wieku po pierwsze dekady XX stulecia. Jej trzon to coś, czego nie znajdziesz nigdzie indziej na świecie: największy zbiór prac Egona Schielego — kilkaset obrazów i rysunków. Wokół tego jądra muzeum buduje pełny obraz wiedeńskiej Secesji, Jugendstilu i austriackiego ekspresjonizmu, prezentując ważne dzieła Gustava Klimta, Oskara Kokoschki i Richarda Gerstla.

Kolekcję przez cztery dekady kompletował Rudolf Leopold — wiedeński okulista i zapalony kolekcjoner, który zaczął nabywać prace Schielego w latach 50. XX wieku, gdy były one jeszcze głęboko niemodne. Austriacki rząd odkupił kolekcję od Leopolda w 1994 roku i powołał prywatną fundację, której zadaniem było jej udostępnienie publiczności. Znajomość tej historii jest ważna, bo wyjaśnia wyjątkowy charakter muzeum: to osobista, wręcz ekscentryczna wizja austriackiego modernizmu, a nie neutralny przegląd epoki. Jeśli chcesz pogłębić wiedzę na temat zbiorów Schielego, przewodnik po Egonie Schiele w Wiedniu omawia życie malarza, jego kluczowe dzieła i inne miejsca w mieście z nim związane.

Budynek: wapienny sześcian w kulturalnym kompleksie

Bryła Leopold Museum jest natychmiast rozpoznawalna: duży, niemal pozbawiony okien sześcian wykończony wapieniem z Waldviertel — bladym, kredowobiałym kamieniem wydobywanym w Dolnej Austrii. To ten sam materiał, z którego wzniesiono wiele historycznych budynków Wiednia, dzięki czemu obiekt, mimo współczesnej geometrii, nawiązuje subtelnie do tradycji. Sześcian stoi w obrębie MuseumsQuartier — jednego z największych dzielnic kulturalnych w Europie, liczącego blisko 60 000 metrów kwadratowych — i zajmuje zachodnią część centralnego dziedzińca, sąsiadując z ciemną bazaltową fasadą MUMOK.

W środku galerie rozmieszczone są wokół centralnego atrium biegnącego przez całą wysokość budynku. Naturalne światło wpada przez duże okno dachowe i przepływa między piętrami w sposób, który sprawia, że orientacja w przestrzeni jest zaskakująco prosta. Białe ściany i czyste linie galerii kierują uwagę na dzieła, a nie na architekturę — i słusznie, biorąc pod uwagę gęstość i emocjonalną intensywność eksponowanych prac. Na niższych kondygnacjach stała kolekcja Schielego zajmuje szereg połączonych ze sobą sal. Wystawy czasowe zajmują zazwyczaj wyższe piętra.

Dziedziniec MuseumsQuartier zasługuje na co najmniej pół godziny twojego czasu — zwłaszcza w cieplejszych miesiącach, gdy duże zakrzywione ławki zwane Enzis są zajęte przez turystów, studentów i miejscowych jedzących lunch. Plac funkcjonuje jako przestrzeń publiczna równie mocno, jak przedsionek muzeum. Kompleks MuseumsQuartier jest opisany osobno — zajrzyj tam, jeśli planujesz spędzić w okolicy cały dzień.

Kolekcja stała: co tak naprawdę zobaczysz

Sale ze Schiele są powodem, dla którego przyjeżdża tu większość odwiedzających — i nie zawodzą. Eksponowane są tu dziesiątki obrazów i znaczna liczba rysunków obejmujących całą krótką karierę artysty: od wczesnych akademickich wprawek po dojrzałe prace ukończone przed śmiercią na grypę hiszpankę w 1918 roku, gdy miał zaledwie 28 lat. Obrazy wiszą blisko siebie, tworząc niemal klaustrofobyczne nagromadzenie kanciastych ciał, ziemistych tonów i surowego, niepokrytego farbą płótna. Zwyczaj Schielego polegający na pozostawianiu dużych partii podobrazia wokół postaci — traktowaniu podłoża jako elementu kompozycji — staje się natychmiast czytelny, gdy można przemieszczać się między pracami w takiej gęstości.

Konkretne dzieła zmieniają miejsca w zależności od wypożyczeń, ale kolekcja konsekwentnie obejmuje ważne autoportrety, studia postaci i pejzaże z okresu pobytu Schielego w Krumau i dolinie Wachau. Rysunki, często eksponowane w specjalnych gablotach lub szafach, ukazują nerwową, nieustępliwą kreskę, która sprawiła, że jego rysunek był tak wyjątkowy. Jeśli masz czas, zatrzymaj się przy nich na dłużej. Nagradzają uwagę w sposób, którego reprodukcje nigdy nie oddają.

Zbiory Klimta uzupełniają sale ze Schiele, nie przyćmiewając ich. Prace Klimta w Leopold Museum to przede wszystkim wcześniejsze obrazy symbolistyczne i dekoracyjne panele, a nie słynne złote portrety, które skupiają się w Górnym Belwederze i Kunsthistorisches Museum. Dzięki temu wizyta w Leopold to naprawdę inne spotkanie z Klimtem, a nie powtórzenie tego, co można zobaczyć gdzie indziej. Ekspresjonistyczne portrety Kokoschki oraz mała, lecz mocna grupa prac Richarda Gerstla dopełniają obrazu wiedeńskiego modernizmu — spójnego i przemyślanego, a nie jedynie encyklopedycznego.

Muzeum posiada też rzemiosło artystyczne, meble i przedmioty dekoracyjne z Wiener Werkstätte — pracowni założonej w 1903 roku, która przeniosła estetykę Jugendstilu do codziennych przedmiotów. Są one eksponowane obok obrazów i dają odwiedzającym po raz pierwszy kontakt z tą epoką przydatny kontekst materialny. Jeśli chcesz zgłębić ruch Secesji i jego architektoniczne dziedzictwo, warto zajrzeć do przewodnika po Klimcie i wiedeńskiej Secesji — przed wizytą lub po niej.

Jak zmienia się atmosfera w zależności od pory dnia

Przyjście o otwarciu, około 10:00, daje największą szansę na spokojne zwiedzanie sal ze Schiele bez rywalizacji o miejsce przy ścianie. Galerie nie są ogromne, a pod koniec weekendowego poranka — zwłaszcza w lipcu i sierpniu, gdy muzeum jest otwarte codziennie — dolne kondygnacje mogą być tak zatłoczone, że trzeba czekać, aż inni odwiedzający się przesuną, żeby stanąć blisko dzieła. Oświetlone świetlikiem atrium wypełnia się rozproszonym światłem w pogodne poranki, co jest przyjemne, choć nie wpływa dramatycznie na wrażenia z galerii — większość sal korzysta z kontrolowanego oświetlenia sztucznego.

Okolice południa i wczesne popołudnie, mniej więcej między 13:00 a 15:00, to czas największego tłoku. W dni powszednie jest to znośne, ale w letnie weekendy sale z kolekcją stałą mogą być naprawdę ciasne. Późne popołudnie, od około 16:00, przynosi ulgę — odwiedzający ruszają na kolację lub do pobliskich kawiarni, a galerie zyskują spokój, który bardzo dobrze służy eksponowanym pracom. Muzeum zamyka się o 18:00, więc przyjście o 15:30 daje czas na skupioną wizytę, jeśli wiesz, które dzieła chcesz zobaczyć.

Praktyczne wskazówki: jak dotrzeć i jak się poruszać

Muzeum mieści się przy Museumsplatz 1 w 7. dzielnicy Wiednia. Najwygodniejszy dojazd komunikacją miejską to metro U2 do stacji MuseumsQuartier — wysiadasz przy głównym wejściu do kompleksu, skąd do wejścia Leopold Museum od strony dziedzińca jest dosłownie dwie minuty pieszo. Węzeł przesiadkowy U2/U3 na Volkstheater jest w krótkim spacerze i przydaje się, jeśli dojazd z innych linii nie jest możliwy bezpośrednio. Autobus 57A zatrzymuje się przy MuseumsQuartier dla osób jadących z 6. dzielnicy lub od Mariahilfer Strasse.

Przy wejściu do muzeum są dostępne szafki na bagaż — warto z nich skorzystać, jeśli masz ze sobą plecak, bo duże torby zazwyczaj nie są wpuszczane do galerii. Przy wyjściu znajduje się sklep z dobrym wyborem monografii poświęconych Schiele i Klimtowi, katalogów wystaw i reprodukcji. Jest lepiej zaopatrzony niż wiele porównywalnych sklepów muzealnych i wart zajrzenia nawet jeśli nie jesteś zagorzałym kolekcjonerem książek o sztuce.

Dostępność wewnątrz budynku zapewniają windy łączące wszystkie kondygnacje galerii. Dziedziniec MuseumsQuartier jest na poziomie gruntu, bez znaczących schodów przy głównym wejściu. Osoby z konkretnymi potrzebami związanymi z dostępnością — w tym użytkownicy wózków inwalidzkich lub osoby wymagające dodatkowej pomocy — powinny skontaktować się z muzeum bezpośrednio przed wizytą, ponieważ szczegółowe informacje najlepiej potwierdzić oficjalną drogą.

Zdjęcia, atmosfera i kilka szczerych zastrzeżeń

Zasady dotyczące fotografowania w kolekcji stałej Leopold Museum najlepiej sprawdzić przy wejściu lub przy kasie, ponieważ reguły różnią się w zależności od wystawy — stałej lub czasowej — i mogą się zmieniać. Ogólnie rzecz biorąc, w większości europejskich muzeów sztuki lampa błyskowa i statywy są zabronione. Jeśli chcesz sfotografować konkretne dzieła do własnego użytku, zapytaj przy wejściu zamiast zakładać z góry, że wolno lub że nie wolno.

Jedno szczere zastrzeżenie: Leopold Museum nie jest najłatwiejszym wprowadzeniem do wiedeńskiej sztuki, jeśli przyjeżdżasz bez żadnej wiedzy o Schiele lub Secesji. Kolekcja zakłada pewne zainteresowanie tematem. Osoby, które przyjeżdżają specjalnie dla Schielego, wyjdą usatysfakcjonowane; ci, którzy spodziewają się szerokiej panoramy austriackiej historii kulturowej, mogą uznać ten przekrój za zbyt wąski. Kolekcja stała obejmuje mniej więcej lata 1880–1940 z dużą głębią, ale bez szerszego spojrzenia poza austriacki modernizm. Jeśli zależy ci na doświadczeniu encyklopedycznym, lepiej sprawdzi się Kunsthistorisches Museum po drugiej stronie Ringstrase.

Muzeum realizuje też zmieniający się program wystaw czasowych, które zazwyczaj dotyczą austriackiego modernizmu, jego europejskiego kontekstu lub wybranych aspektów kolekcji. Warto uwzględnić je w planowaniu wizyty. Aktualne wystawy znajdziesz na oficjalnej stronie. Jeśli układasz szerszy plan zwiedzania muzeów w Wiedniu, przewodnik po najlepszych muzeach w Wiedniu da ci przydatny punkt odniesienia.