Muzeum Fram: Na pokładzie statku, który dotarł do obu biegunów

Czym właściwie jest Muzeum Fram

Muzeum Fram, znane po norwesku jako Frammuseet lub FRAM – Polarekspedisjonenes museum, to nie jest typowe muzeum morskie z modelami za szkłem. Cały budynek powstał z myślą o jednym obiekcie: polarnym statku Fram – najsilniejszym drewnianym statku świata i jedynej jednostce, która dopłynęła bliżej obu biegunów niż jakikolwiek inny drewniany okręt.

Warto to wiedzieć, zanim tu przyjdziesz. Statek nie pływa. Stoi w specjalnie zaprojektowanym hangarze na półwyspie Bygdøy, ustawiony na platformie, dzięki której zwiedzający mogą przejść pod kadłubem, obejść go dookoła i wejść na pokład po trapie. Muzeum zostało zbudowane wokół Frama tak, jak katedra mogłaby być zbudowana wokół relikwii – z tą różnicą, że ta relikwia ma 39 metrów długości i jest wykonana z drewna zaprojektowanego tak, by wytrzymać miażdżący nacisk lodów.

Statek: trzy wyprawy, jeden kadłub

Fram zbudowano w 1892 roku i przez 14 lat służby odbył trzy wielkie polarne wyprawy. Fridtjof Nansen wykorzystał go do arktycznego dryftu w latach 1893–1896: celowo zamknął statek w lodach na północ od Syberii i pozwolił prądom oceanicznym nieść go w kierunku Grenlandii. Wyprawa ustanowiła ówczesny rekord najdalej wysuniętego na północ punktu, do którego dotarł człowiek. Otto Sverdrup dowodził następnie czteroletnią ekspedycją na Arktykę Kanadyjską w latach 1898–1902, kartując rozległe tereny dzisiejszych Wysp Arktycznych Kanady. Wreszcie Roald Amundsen użył Frama podczas swojej wyprawy na biegun południowy w latach 1910–1912 – podróży, która zakończyła się tym, że jego zespół jako pierwszy w historii stanął na 90. stopniu szerokości południowej.

To, co czyni statek wyjątkowym, to kształt jego kadłuba. Jego przekrój jest niemal zaokrąglony, a nie ostry jak litera V – dzięki temu, gdy lody naciskają z boków, kadłub jest wypychany ku górze, zamiast być miażdżony. Ta nieoczywista inżynierska myśl, autorstwa szkocko-norweskiego szkutnika Colina Archera, pozwoliła Framowi przeżyć warunki, które zniszczyły inne statki. Patrząc od dołu, można dostrzec grubość kolejnych warstw poszycia i skośne wzmocnienia dzioba – i jest to widok zaskakująco imponujący nawet dla osób, które na co dzień nie interesują się architekturą okrętową.

Jak wygląda zwiedzanie

Zwiedzanie odbywa się w formie pętli. Na parterze ekspozycje chronologicznie przedstawiają wszystkie trzy wyprawy – za pomocą fotografii, oryginalnego sprzętu, map i przedmiotów z rejsów, w tym odzieży, przyrządów naukowych i prowiantu. Sposób prezentacji jest tradycyjny jak na współczesne standardy muzealnicze, ale materiał jest na tyle mocny, że nie potrzebuje rozbudowanych efektów multimedialnych, żeby przykuć uwagę.

Trap prowadzi na pokład Frama, skąd można wejść do środka i przejść przez ciasną mesę, kajutę kapitańską oraz ciasne kwatery sypialne, w których marynarze spędzali lata w niemal całkowitej ciemności polarnej zimy. Te przestrzenie są naprawdę małe. Dorośli muszą schylać się w drzwiach. Tego, jak to jest stać w pomieszczeniu, w którym naprawdę żyli Nansen czy Amundsen, nie odtworzysz żadną gablotą, i właśnie tu muzeum w pełni zasługuje na swój status.

W muzeum działa też symulator ściskania lodów, który odtwarza doznanie kompresji przez pack ice. Rodziny z dziećmi zazwyczaj go zapamiętują. Nie jest szczególnie zaawansowany technologicznie i trwa krótko, ale przekazuje coś prawdziwego o tym, jak brzmi i czym grozi drewniany kadłub przyciskany przez lody.

Muzeum Fram sąsiaduje z kilkoma innymi instytucjami morskimi na Bygdøy i połączenie wizyt ma praktyczny sens. Muzeum Kon-Tiki mieści się bezpośrednio obok, a Norweskie Muzeum Morskie jest o kilka kroków dalej. Jeśli planujesz cały dzień na półwyspie, warto zajrzeć też do Norsk Folkemuseum, choć na to potrzeba znacznie więcej czasu.

Kiedy najlepiej przyjść

Muzeum jest otwarte codziennie przez cały rok. Od 1 maja do 30 września godziny otwarcia to 9:30–18:00. Od 1 października do 30 kwietnia – 10:00–17:00. Nie ma dni, w które jest zamknięte, co czyni je niezawodną opcją nawet zimą, gdy wiele atrakcji na świeżym powietrzu traci swój urok.

Tłumy pojawiają się według przewidywalnych wzorców. Latem najspokojniejszy jest poranek w dni powszednie – od otwarcia do mniej więcej 11:00. W połowie popołudnia w lipcu i sierpniu kolejki na pokład mogą spowalniać zwiedzanie, a wąskie wnętrza naprawdę robią się ciasne. Jeśli przyjeżdżasz z dziećmi, wczesny start naprawdę się opłaca. Weekendowe popołudnia w szczycie sezonu to najmniej komfortowy czas na wizytę – nie dlatego, że muzeum jest nieprzyjemne, ale dlatego, że wewnętrzne korytarze statku były projektowane dla może kilkunastu członków załogi, a nie dla jednoczesnych tłumów turystów.

Zimowe wizyty mają inny charakter. Oświetlenie wewnątrz budynku jest takie samo przez cały rok, ale sam półwysep Bygdøy jest spokojniejszy, a prom z centrum Oslo zimą nie kursuje. Jedzie się więc autobusem – około 15–20 minut z centrum miasta. Spacer od przystanku do muzeum jest przyjemny nawet przy zimnej pogodzie; po drodze mijasz teren Norsk Folkemuseum.

Dojazd i informacje praktyczne

Autobus nr 30 z centrum Oslo jedzie na Bygdøy i zatrzymuje się w bliskiej odległości od muzeum przy Bygdøynesveien 36. Przejazd zajmuje około 15 minut z centrum. Obowiązują standardowe taryfy Ruter. Latem bardziej malowniczą opcją jest prom pasażerski z Molo nr 3 przy Ratuszu, który zatrzymuje się w pobliżu skupiska muzeów.

Muzeum jest dostosowane dla osób z niepełnosprawnością ruchową – wejście i ekspozycje na parterze są dostępne dla wózków. Opiekunowie towarzyszący odwiedzającym z ważną kartą opiekuna wchodzą bezpłatnie – jeden bilet gratis na jedną kartę opiekuna. Personel jest do dyspozycji, jeśli potrzebujesz pomocy przy poruszaniu się po budynku.

Fotografowanie wewnątrz statku jest dozwolone, a słabo oświetlone wnętrze dobrze wychodzi na zdjęciach telefonem, jeśli chwilę poczekasz, aż aparat się dostosuje. Najbardziej efektowne ujęcia robi się patrząc w górę na kadłub z poziomu parteru, gdzie widać krzywizny wzmocnionego dębu na tle górnego oświetlenia.

Jeśli chcesz lepiej zrozumieć szerszy kontekst norweskiej historii odkryć geograficznych przed wizytą lub po niej, przewodnik po historii Wikingów w Oslo daje dobre tło dla długiej norweskiej tradycji żeglarskiej. Jeśli chcesz poznać pełną ofertę półwyspu Bygdøy, przewodnik po dzielnicy Bygdøy omawia wszystkie możliwości, w tym nadmorską ścieżkę i plaże.

Ocena bez owijania w bawełnę: komu to muzeum da najwięcej

Muzeum Fram działa najsilniej na tych, którzy przyjeżdżają z pewną świadomością tego, czego naprawdę dokonali Nansen i Amundsen. Ekspozycje opowiadają tę historię wystarczająco szczegółowo, ale emocjonalny ciężar przebywania na pokładzie jest o wiele większy, jeśli już rozumiesz, co było stawką tych wypraw. Przeczytanie przed wyjazdem krótkiego opisu arktycznego dryftu Nansena nic nie kosztuje, a znacznie pogłębia przeżycie stania w tej samej mesie, w której załoga spędziła trzy zimy.

Rodziny z dziećmi w wieku mniej więcej od 7 do 14 lat reagują na to muzeum zazwyczaj bardzo dobrze. Statek jest namacalny i konkretny w sposób, którego wiele muzeów po prostu nie oferuje. Symulator lodu daje coś ekstra młodszym zwiedzającym, a ciasne wnętrza statku fascynują dzieci tak, jak nie zawsze fascynują je ekspozycje zaprojektowane z myślą o dorosłych.

Podróżni, którzy mają mało czasu w Oslo i muszą wybierać między muzeami, powinni wiedzieć jedno: Muzeum Fram robi jedną rzecz i robi ją w całości. Nie stara się szeroko opowiadać historii Norwegii ani proponować kilku konkurujących atrakcji. Jeśli ekspedycje polarne cię nie interesują, muzeum wyda ci się ubogie. Jeśli jednak cię interesują, sama obecność oryginalnego statku czyni to jedno z bardziej autentycznych przeżyć muzealnych w Skandynawii.

Planujesz więcej niż jeden dzień w Oslo? Plan na 3 dni w Oslo umieszcza Muzeum Fram w logicznej kolejności głównych atrakcji miasta, pogrupowanych według dzielnic, żeby nie tracić czasu na dojazdy.