Elizabeth Quay: nabrzeże rzeki Swan w Perth

Czym jest Elizabeth Quay?

Elizabeth Quay to 10-hektarowy kompleks nad wodą, położony na południowym skraju centralnej dzielnicy biznesowej Perth, tam gdzie miasto spotyka się z rzeką Swan. Oficjalnie otwarty 29 stycznia 2016 roku, powstał po to, by na nowo połączyć CBD z rzeką – przez dziesięciolecia oddzielone od siebie przez arterię drogową i linię kolejową. Efektem jest urządzona przestrzeń publiczna zbudowana wokół sztucznie wykopanej zatoki, do której wpływa woda rzeki Swan. Otacza ją kładka dla pieszych, promenady, restauracje, bary i niewielka marina dla promów Transperth.

Kompleks nosi imię królowej Elżbiety II. Teren leży na tradycyjnych ziemiach ludu Whadjuk Noongar, dla którego rzeka Swan – zwana Derbarl Yerrigan – ma głębokie znaczenie kulturowe. Tablice informacyjne na terenie kompleksu nawiązują do tego dziedzictwa, jednak osoby pragnące zgłębić tę historię powinny sięgnąć po dedykowane materiały kulturowe Noongar, a nie ograniczać się do samych oznaczeń.

Układ terenu: co cię czeka

Kompleks jest zwarty i łatwy do zwiedzania na piechotę. Od strony stacji kolejowej schodzi się łagodnym stokiem ku zatoce – prostokątnemu basenowi wypełnionemu wodą rzeczną. Zakrzywiona kładka pieszo-rowerowa – Elizabeth Quay Bridge – przerzuca się łukiem nad wejściem do zatoki i jest najczęściej fotografowanym elementem kompleksu. Asymetryczna biała konstrukcja mostu harmonizuje z pobliską Wieżą Dzwonów (Bell Tower) po drugiej stronie brzegu i oferuje podwyższony punkt widokowy nad wodą.

Promenada okrąża zatokę z obu stron. Zachodnie ramię zajmują głównie restauracje i sklepy; wschodnia strona jest spokojniejsza i oferuje czysty widok na nabrzeże South Perth i odległe pasmo Darling Range. Trawniki między promenadą a poziomem ulicy służą przez cały rok jako miejsce targów, kinowych seansów plenerowych i sezonowych wydarzeń.

Przy krawędzi rzeki, za zatoką, mieści się niewielki pomost dla promów Transperth kursujących do przystani Mends Street Jetty w South Perth. Prom jest zarówno praktycznym środkiem transportu, jak i jednym z najlepszych sposobów na pierwsze przybycie do kompleksu: podejście od strony rzeki pozwala spojrzeć na panoramę miasta w zupełnie innej perspektywie niż wejście od ulicy.

Jak kompleks zmienia się przez cały dzień

Wczesny ranek to najbardziej niedoceniana pora na wizytę. Przed godziną 8 kompleks jest wystarczająco spokojny, by przejść całą promenadę bez tłoku. Światło na wodzie jest o tej godzinie bezpośrednie i równe, a wieżowce za kompleksem łapią poranne słońce w sposób, który sprawia, że panorama wydaje się wyższa niż w południe. Biegacze przemierzają promenadę jako część dłuższych tras wzdłuż rzeki; przy kilku stolikach kawiarnianych siedzą już pracownicy okolicznych biur.

W ciągu przedpołudnia kompleks systematycznie się zapełnia, szczególnie w dni robocze, gdy pracownicy CBD korzystają z niego jako skrótu lub miejsca na lunch. W weekendowe południa pojawiają się rodziny, turyści z aparatami i większe grupy. Okolice zatoki i mostu mogą być zatłoczone w słoneczne sobotnie popołudnia, szczególnie wiosną i jesienią, gdy temperatury oscylują między dwudziestoma a dwudziestoma kilkoma stopniami Celsjusza. Latem, gdy Perth w styczniu i lutym osiąga średnie maksima rzędu 31–32 stopni Celsjusza, wizyty w południe są męczące bez dostępu do cienia; zachodnia promenada wystawiona jest na bezpośrednie popołudniowe słońce przy ograniczonej osłonie.

Wieczorami charakter kompleksu zmienia się w kierunku restauracji i wydarzeń. Lokale wzdłuż zachodniej promenady są zajęte do późna w weekendy. Kiedy na trawniku zaplanowane są imprezy – koncerty, festiwale kulinarne, sylwester – w kompleksie robi się naprawdę tłoczno. Warto to wziąć pod uwagę, jeśli zależy ci na spokoju, a nie na uczestnictwie w wydarzeniu.

Sztuka publiczna i architektura warte uwagi

Na terenie kompleksu znajduje się kilka stałych dzieł sztuki publicznej, wkomponowanych w infrastrukturę, a nie dorzuconych na siłę. Do najczęściej omawianych należą „First Contact” – praca z tradycji aborigeńskiej – oraz „Spanda”, imponująca rzeźba wyznaczająca sylwetkę quay. Warto też zwrócić uwagę na wzory na nawierzchni promenady, które nawiązują do rzeki i otaczającego krajobrazu.

Na moście Elizabeth Quay Bridge warto się zatrzymać, a nie tylko przejść z punktu A do B. To jednoprzęsłowa kładka dla pieszych o wyraźnym łuku; z jej środka widać Wieżę Dzwonów (Swan Bells) dokładnie na zachodzie oraz pomost promowy poniżej. Materiały użyte do budowy są celowo jasne, by odbijać, a nie pochłaniać ciepło – praktyczne rozwiązanie dla kompleksu użytkowanego przez cały rok w klimacie z regularnie gorącymi latami.

Zabudowa wokół kompleksu to mieszanina ukończonych i wciąż powstających wieżowców. Część działek w granicach kompleksu pozostawała w budowie jeszcze długo po otwarciu w 2016 roku, a architektura tego obszaru nadal się kształtuje. Hotel Ritz-Carlton Perth na północnym krańcu zatoki jest najbardziej wyróżniającym się ukończonym budynkiem i stanowi wizualną kotwicę oglądaną od strony wody.

Jak dotrzeć i jak się poruszać

Stacja kolejowa i busport Elizabeth Quay leżą bezpośrednio na północ od kompleksu, dzięki czemu jest to jedna z najłatwiej dostępnych atrakcji Perth środkami komunikacji publicznej. Stacja obsługuje linie do Fremantle i Mandurah. Z peronu do brzegu zatoki to około pięć minut spacerem.

Bezpłatny autobus Blue CAT (Central Area Transit) zatrzymuje się w pobliżu i łączy Elizabeth Quay z innymi częściami centrum Perth bez dodatkowych kosztów. Promy Transperth łączą kompleks z South Perth po drugiej stronie rzeki; przed planowaniem wyprawy sprawdź aktualne rozkłady jazdy na transperth.wa.gov.au. Rower to praktyczna opcja – ścieżki rowerowe łączą się z szerszą siecią tras wzdłuż rzeki Swan.

Dostępność jest dobrze przemyślana. Pochylnie łączą wszystkie promenady i pomosty, most i toalety publiczne są przystosowane dla osób na wózkach, a w kompleksie dostępna jest toaleta Changing Places. W pobliżu znajdują się oznakowane miejsca parkingowe dla osób z niepełnosprawnościami. To jedna z bardziej inkluzywnych przestrzeni publicznych w centrum miasta.

Szczera ocena: co działa, a co nie

Elizabeth Quay sprawdza się jako łącznik. Daje CBD Perth prawdziwy dostęp do nabrzeża, którego miastu brakowało przez większą część jego nowoczesnej historii, a widoki z promenady na rzekę są naprawdę dobre – szczególnie gdy popołudniowe światło nadchodzi od zachodu, znad wody. Dostęp promem i pociągiem sprawia, że to logiczny punkt startowy lub końcowy do szerszego zwiedzania miasta.

Słabszą stroną jest niewielka gęstość atrakcji. Kompleks jest stosunkowo mały i poza restauracjami i wydarzeniami pełne okrążenie zatoki zajmuje niecałe dwadzieścia minut. Podróżni liczący na bogaty program kulturalny porównywalny z, powiedzmy,targami Fremantle czy z głębią Kings Park i Ogrodu Botanicznego, znajdą tu znacznie mniej treści niż w tamtych miejscach. To przede wszystkim przestrzeń społeczna i komercyjna, a dopiero w drugiej kolejności samodzielna atrakcja turystyczna.

Podróżni preferujący naturalne, mało zurbanizowane otoczenie nie znajdą tu wiele dla siebie. Ci, którym nadrzeczne kompleksy handlowo-gastronomiczne generalnie kojarzą się ze schematem – a jest ich wielu – będą mieć to samo wrażenie i tutaj. Kompleks jest dopracowany i funkcjonalny, ale brakuje mu charakteru, który w miejscach nawarstwiał się przez pokolenia. Otwarto go w 2016 roku i wciąż czuć, że jest stosunkowo nowy.

Dla podróżnych dysponujących ograniczonym czasem Elizabeth Quay sprawdza się lepiej jako punkt tranzytowy i orientacyjny niż główna atrakcja. Połącz wizytę z Centrum Kulturalnym Perth lub Placem Yagana – razem tworzą pełniejszy spacer po centrum, który lepiej zagospodaruje ograniczony czas.