Bosco Verticale: pionowy las Mediolanu z bliska

Czym tak naprawdę jest Bosco Verticale

Bosco Verticale to kompleks mieszkalny — nie muzeum, taras widokowy ani atrakcja turystyczna w tradycyjnym sensie. Dwa wieżowce, jeden liczący około 110 metrów, drugi 76 metrów, okryte są tarasami obsadzonymi około 800 drzewami, 4500 krzewami i 20 000 roślinami należącymi do blisko 100 gatunków. Z daleka budynki wyglądają jak zielone ściany skalne pośrodku miasta.

Projekt pracowni Stefano Boeri Architetti powstawał od 2007 roku i został ukończony w październiku 2014. Wieżowce stoją na granicy dzielnicy Isola i biznesowego centrum Porta Nuova — obszaru, który od początku XXI wieku przeszedł radykalną transformację. W 2014 roku budynek zdobył International Highrise Award i od tamtej pory stał się punktem odniesienia w światowych dyskusjach o ekologii miejskiej i architekturze biofilnej.

Jak wygląda wizyta na miejscu

Pierwszy wyraźny widok na wieżowce pojawia się zazwyczaj po wyjściu ze stacji metra Isola i kilku minutach spaceru na południe wzdłuż Via Federico Confalonieri. Budynki wyłaniają się nagle na końcu ulicy i robią naprawdę dezorientujące — w najlepszym znaczeniu tego słowa — wrażenie. Z poziomu ziemi roślinność jest tak gęsta, że ledwo widać betonowe stropy za nią. Wiosną i latem korony liści tworzą mieniącą się, warstwową powierzchnię. Jesienią liście przechodzą przez żółcie i czerwienie, a potem opadają, odsłaniając strukturalne tarasy i zupełnie inną sylwetkę budynku.

Żeby podejść pod same wieżowce, trzeba stanąć na Via Gaetano de Castillia — mieszkalnej uliczce biegnącej między nimi. Tu skala budynku uderza naprawdę mocno. Drzewa posadzone na balkonach na 20. piętrze są w pełni wyrośnięte, ich pnie sterczą poziomo na tle nieba. Jest tu zauważalnie ciszej niż na głównym bulwarze Porta Nuova — wróble i inne małe ptaki zagnieździły się na tarasach i w spokojne poranki ich śpiew słychać aż na ulicy.

Najlepsze punkty widokowe

Biblioteca degli Alberi, znana też jako BAM, to najlepsze miejsce do spędzenia czasu w okolicach Bosco Verticale. Ten publiczny park miejski przylega bezpośrednio do wieżowców i oferuje otwarte, niezasłonięte widoki na oba budynki jednocześnie. Ławki i trawniki pozwalają usiąść i spokojnie wpatrzeć się w pełną wysokość wyższej wieży bez kręcenia głową. Park jest zadbany, wstęp jest bezpłatny w godzinach otwarcia (6:30–21:00 zimą, do 23:30 latem) i rzadko przepełniony — z wyjątkiem niedzielnych popołudni przy ładnej pogodzie.

Żeby zobaczyć wieżowce z większej odległości, warto przejść na północ do samej dzielnicy Isola. Okolice Piazza Gae Aulenti, będące częścią szerszego dzielnicy Porta Nuova i Isola, dają widok ustawiający Bosco Verticale obok wieży UniCredit i innych współczesnych budynków. Z tego kąta kontrast między zielonymi wieżowcami mieszkalnymi a szklanymi biurowcami jest najbardziej wyrazisty.

Do fotografowania najlepiej nadaje się poziom parku BAM — zdjęcia robione z lekkim uniesieniem aparatu wczesnym rankiem lub późnym popołudniem, gdy słońce pada na zachodnią elewację wyższej wieży pod kątem wydobywającym poszczególne drzewa. W letnie południe światło jest płaskie, a roślinność wydaje się jednolicie ciemna. Smartfony świetnie radzą sobie z tym ujęciem z odległości 30–50 metrów; teleobiektywy pozwalają zbliżyć się do szczegółów poszczególnych tarasów.

Kontekst historyczny i architektoniczny

Pomysł za Bosco Verticale polegał na skoncentrowaniu równowartości około pięciu hektarów lasu na powierzchni elewacji wieżowca. Architekci współpracowali z botanikami i arborystami przy doborze gatunków zdolnych przeżyć na dużej wysokości — każde drzewo było hodowane w specjalnie dobranym podłożu glebowym, a systemy nawadniania zostały wbudowane bezpośrednio w tarasy. Bryły korzeniowe umieszczono w dużych betonowych donicach zintegrowanych z płytami balkonowymi, a cała konstrukcja była projektowana z myślą o dodatkowym obciążeniu od dorosłych drzew.

Wieżowce są częścią szerszej rewitalizacji dzielnicy Porta Nuova, która między mniej więcej 2004 a 2015 rokiem przekształciła w większości przemysłowy i kolejowy obszar w dzielnicę o mieszanej funkcji. Bosco Verticale stoi na północnym krańcu tej przemiany — między wypolerowanym komercyjnym placem Porta Nuova od południa a bardziej mieszkalną dzielnicą Isola od północy. Isola była dzielnicą robotniczą, która wykształciła swój własny, wyrazisty charakter właśnie dlatego, że linie kolejowe odcinały ją od reszty miasta — to zamknięcie stało się teraz częścią jej tożsamości.

Projekt wywarł wpływ na architekturę miejską na całym świecie, inspirując powstawanie pionowych ogrodów w wieżowcach w innych miastach. Dla osób zainteresowanych szerszym kontekstem mediolańskiej kultury designu, przewodnik po architekturze Mediolanu umieszcza Bosco Verticale obok innych kluczowych budowli miasta — od gotyckiej katedry z XIV wieku po Torre Velasca z wieku XX.

Pora dnia i zmiany sezonowe

Poranne wizyty, mniej więcej między 7 a 9, dają najspokojniejsze warunki. W parku można spotkać głównie lokalnych mieszkańców wyprowadzających psy lub biegaczy. Wieżowce łapią wtedy bezpośrednie światło, a kontrast między zielonymi tarasami a gołym betonem sąsiednich budynków jest w tej godzinie najostrzejszy. Turystów jest niewielu, a cała okolica bardziej przypomina zwykłą dzielnicę niż punkt na mapie atrakcji.

W weekendowe popołudnia od kwietnia do października okolica przyciąga grupy zwiedzających i studentów designu, szczególnie przy parku BAM. Sam park może być wtedy zatłoczony przy centralnym trawniku, choć widoki na wieżowce pozostają niezasłonięte. Wizyta w tygodniu pozwala tego całkowicie uniknąć.

Zmiana pór roku to coś, co naprawdę warto wziąć pod uwagę przy planowaniu wizyty. Wiosna (marzec–maj) przynosi świeżą, jasnozieloną roślinność, która pięknie kontrastuje z betonem wieżowca. Jesień (październik) oferuje najbogatszą paletę barw spośród 100 gatunków roślin. Zima ogołaca rośliny liściaste, co wielu odwiedzających uważa za zaskakująco odkrywcze — strukturalne tarasy odsłaniają się jako kompozycja betonowych półek, a nieliczne zimozielone rośliny nabierają większego znaczenia. Żadna z tych wersji budynku nie jest obiektywnie lepsza od pozostałych — po prostu każda to inny budynek.

Dojazd i informacje praktyczne

Najwygodniej dojechać linią M5 (linia liliowa) do stacji Isola — stąd do wieżowców jest trzy minuty pieszo. Linia M2 (linia zielona) do stacji Gioia wydłuża spacer o około dwie minuty. Obie trasy prowadzą prostą, płaską drogą przez bezpieczne ulice. Wizytę łatwo połączyć z szerszym spacerem po Porta Nuova.

Jeśli planujesz odwiedzić Biblioteca degli Alberi podczas tej samej wizyty, pamiętaj, że park otacza południową stronę kompleksu Bosco Verticale. Nie trzeba planować osobnych wypadów — obie atrakcje tworzą jeden spójny spacer.

Dostępność w okolicach punktów widokowych jest dobra. Park BAM jest płaski, wyposażony w utwardzone alejki na całej długości i przejezdny dla wózków inwalidzkich. Otaczające ulice mają standardowe miejskie chodniki z obniżonymi krawężnikami na przejściach. Żeby zobaczyć wieżowce z najlepszych miejsc, nie trzeba wchodzić po schodach ani pokonywać nierównego terenu.

Kto powinien zweryfikować swoje oczekiwania

Osoby spodziewające się immersyjnego doświadczenia architektonicznego — takie jak zwiedzanie holu, taras widokowy czy wystawa o historii projektu — będą rozczarowane. Na miejscu nie ma żadnych treści informacyjnych, kawiarni powiązanej z projektem ani możliwości wejścia na wyższe kondygnacje. Wszystko, co tu dostaniesz, to widok na budynek z przestrzeni publicznej — satysfakcjonujący dla kogoś, kto interesuje się współczesną architekturą i projektowaniem krajobrazu, ale zwykły dla kogoś, kogo to nie pociąga.

Podróżnicy, którzy przed wizytą zdążyli zobaczyć mnóstwo zdjęć Bosco Verticale w magazynach lub w sieci, mogą stwierdzić, że doświadczenie na żywo raczej potwierdza ich wyobrażenia, niż je przerasta. Skala robi wrażenie, ale ostatecznie to wieżowiec mieszkalny. Jeśli masz w Mediolanie mało czasu i architektura nie jest twoim głównym zainteresowaniem, inne miejsca mogą okazać się bardziej angażujące.