Lâu đài Edinburgh: Những điều cần biết trước khi đến thăm

Lâu đài Edinburgh thực ra là gì

Lâu đài Edinburgh không phải chỉ là một tòa nhà, mà là một quần thể pháo đài được xây dựng qua nhiều thế kỷ trên đỉnh Castle Rock — khối đá núi lửa cao khoảng 135 mét so với mực nước biển. Những lớp công trình quân sự, cung điện hoàng gia, nhà nguyện thế kỷ 12 và đài tưởng niệm quốc gia Scotland cùng chen chúc trên đỉnh nhỏ hẹp này, khiến nơi đây có mật độ lịch sử dày đặc hiếm nơi nào sánh bằng.

Một lâu đài hoàng gia đã hiện diện ở đây ít nhất từ thời vua Malcolm III thế kỷ 11, thư tịch cổ ghi nhận có lâu đài trên đỉnh đá vào năm 1103. Nhà nguyện St Margaret do vua David I xây để tưởng nhớ mẹ mình — hoàng hậu Margaret — mất năm 1093, được xem là tòa nhà lâu đời nhất còn tồn tại ở Edinburgh. Nhìn từ trên cùng quần thể, nhà nguyện nhỏ gọn tạo cảm giác thân mật, và vì vẫn thường xuyên tổ chức rửa tội cùng các nghi lễ nhỏ nên nơi đây sống động, không hề chỉ là di tích ngủ quên.

Lâu đài nằm ở cuối phía tây Royal Mile — trục xương sống của Phố cổ Edinburgh. Gần như tất cả điểm quan trọng của khu phố cổ đều trải dài dốc xuống từ đây, nên lâu đài trở thành nơi khởi đầu hợp lý và là mốc định vị lý tưởng cho cả ngày khám phá của bạn.

Trải nghiệm theo từng khung giờ

Buổi sáng sớm ở lâu đài mang không khí rất khác biệt. Quảng trường esplanade phía trước cổng chính vắng lặng đến mức bạn nghe được tiếng chim gọi từ tường thành. Mặt đá dưới chân còn ẩm và tối, thành phố phía dưới vẫn lờ mờ sương đêm chưa tan hết trên vịnh Firth of Forth. Đây cũng là khung giờ ánh sáng đẹp nhất để chụp hình: mềm, dịu và không bị chói như giữa trưa.

Từ khoảng 11h trong ngày, nhất là từ tháng 4 đến tháng 10 và cao điểm lễ hội Fringe tháng 8, quảng trường phía trước đã đông nghịt người. Nhóm học sinh di chuyển ngay ngắn thành hàng vào Crown Room, các đoàn du lịch tụ tập dưới chân tượng Robert the Bruce. Những lối đá nhỏ bên trong trở nên khó di chuyển nếu bạn không muốn vội vã, Đại sảnh thì luôn chật kín. Nếu bạn muốn ngắm trần gỗ hay bộ sưu tập giáp trụ thật kỹ, nên đi sớm — không còn cách nào khác.

Từ khoảng 15h30 trở đi, đám đông thưa dần khi các đoàn xe khách bắt đầu rời đi, các gia đình nhỏ có con nhỏ cũng quay về thành phố. Ánh sáng lúc này, nhất là vào mùa hè, dịu và thấp, chiếu trực tiếp lên các tường thành phía tây. View nhìn về đồi Pentland và toàn cảnh New Town trở nên bớt sắc nét, mà mềm mại, đượm chất điện ảnh.

Điểm nên ưu tiên bên trong lâu đài

Crown Room bên trong Cung điện Hoàng gia lưu giữ quốc bảo Scotland: vương miện, quyền trượng và kiếm nghi lễ — bộ châu báu cổ nhất còn lại ở Quần đảo Anh. Bộ này có từ thế kỷ 15 và 16, từng được giấu dưới sàn nhà thờ Kinneff 11 năm trong thời Cromwell chiếm đóng, rồi được mang về và khóa kín ở lâu đài hơn một thế kỷ. Tảng Đá Số Phận (Stone of Destiny) — chiếc ngai lễ đăng quang bằng sa thạch trả lại từ Westminster vào năm 1996 — cũng thường được trưng bày cùng quốc bảo, trừ lúc dùng nghi lễ (thỉnh thoảng sẽ được đưa sang Bảo tàng Perth). Cả hai phòng đều cần sự kiên nhẫn: xếp hàng một hàng qua lối nhỏ là bình thường, không ai vội được khi đã vào bên trong.

Đài tưởng niệm Chiến tranh Quốc gia Scotland, xây sát phía bắc lâu đài sau Thế chiến thứ nhất, vừa khác biệt về kiến trúc vừa gây xúc động mạnh. Công trình của Robert Lorimer đơn giản, trang nghiêm và rất nhiều cảm xúc. Phòng thờ trung tâm chứa danh sách các binh sĩ Scotland hy sinh trong cả hai cuộc thế chiến và sau này. Nhiều khách bỏ lỡ điểm này vì mê mải xem Crown Jewels và chụp view. Bạn nên dành ít nhất 20 phút tại đây.

Đại sảnh là không gian trong nhà lớn nhất, xây dưới thời James IV đầu thế kỷ 16. Trần gỗ kiểu hammer-beam của sảnh là nội thất trung cổ đẹp nhất còn lại tại lâu đài. Hiện sảnh trưng bày bộ sưu tập vũ khí và áo giáp cổ (cả nghi lễ lẫn thực chiến) qua nhiều thế kỷ. Nên đứng ở cuối phòng nhìn ngược về bục để cảm nhận hết sự hoành tráng của mái trần này.

Nhà nguyện St Margaret vừa nhắc ở trên rất dễ bỏ qua vì nhỏ và nằm tận đỉnh lâu đài. Nhất định phải len lỏi lên tới nơi để xem. Cửa sổ mái vòm Romanesque và khoảng không giản đơn bên trong hoàn toàn tương phản với nét kiến trúc quân sự nặng nề xung quanh. Thành lũy còn mở view cực đẹp về phía Arthur's Seat phía đông và toàn khung mái của New Town ở phía bắc.

Bối cảnh lịch sử và văn hóa

Muốn hiểu về lâu đài Edinburgh, bạn cần hiểu chính ghềnh đá mà nó tọa lạc. Castle Rock là lõi của một ngọn núi lửa hình thành từ 340 triệu năm trước, do băng hà thời kỳ cuối kỷ băng hà mài mòn thành vách dốc như hiện nay. Các mặt bắc và nam dựng đứng, tự nhiên thành lá chắn phòng thủ từ thời người xưa. Khảo cổ cho thấy nơi này từng có người ở từ thời kỳ đồ đồng, khoảng 900 năm trước Công nguyên.

Lâu đài đóng vai trò thực sự trong lịch sử Scotland, không phải chỉ để trang trí. Nó liên tục bị bao vây, nhất là thời Chiến tranh Giành độc lập thế kỷ 13-14, và từng nhiều lần đổi chủ giữa quân Scotland và Anh. Cuộc vây hãm dài ('Lang Siege') giai đoạn 1571–1573 khi phe trung thành với nữ hoàng Mary chống lại các lãnh chúa đã phá hủy nặng nề nhiều kiến trúc cổ. Pháo đài Half Moon — một điểm nhấn nổi bật trên skyline lâu đài — được xây trên nền tòa tháp cổ David's Tower vừa bị phá sau cuộc vây này.

Lâu đài do tổ chức Historic Environment Scotland quản lý và vẫn là căn cứ quân sự, là trụ sở chính của Lữ đoàn Scotland và quân đồn trú. Lâu đài hoạt động phối hợp với sự kiện Royal Edinburgh Military Tattoo — biểu diễn hoành tráng hàng năm vào tháng 8, lấy mặt tiền lâu đài làm phông nền. Mùa Tattoo, một phần esplanade sẽ dựng sân khấu, ảnh hưởng lối vào và một số góc chụp ảnh.

Thông tin thực tế cho chuyến thăm của bạn

Lâu đài mở cửa lúc 9:30 sáng mỗi ngày. Giờ đóng cửa thay đổi theo mùa nên bạn nên kiểm tra trên trang chính edinburghcastle.scot trước khi đến. Vé có thể mua online hoặc tại cổng, nhưng đặt online vào mùa hè là lựa chọn tốt nhất để tránh hết chỗ hoặc xếp hàng dài. Vé được chia thành nhiều hạng: người lớn, trẻ em, ưu đãi; thành viên Historic Environment Scotland được miễn phí.

Từ ga Edinburgh Waverley, bạn đi bộ lên dốc khoảng 7 phút theo hướng North Bridge và Lawnmarket là đến. Xe buýt địa phương dừng gần phố Victoria, cách esplanade chừng 5 phút đi bộ. Không có bãi đỗ xe riêng cho lâu đài, còn đỗ xe ở Old Town thì rất ít và đắt đỏ. Phần lớn du khách nên đi bộ hoặc sử dụng giao thông công cộng sẽ thuận tiện hơn.

Về tiếp cận cho người hạn chế di chuyển, lâu đài thực sự có nhiều hạn chế. Toàn bộ khu vực đều nằm trên vách đá dốc, đường đá cuội, nhiều bậc thang và dốc cao. Có hỗ trợ xe lăn và hỗ trợ di chuyển, nhưng bị hạn chế bởi kiến trúc di sản. Trang web chính thức của lâu đài có hướng dẫn chi tiết từng khu vực có thể vào và hình thức hỗ trợ. Nếu bạn hoặc người thân có vấn đề di chuyển, nên xem kỹ trước khi tới.

Để biết khu vực xung quanh lâu đài có gì thú vị và kết nối chuyến thăm thành một ngày hợp lý, bạn nên xem qua lịch trình một ngày ở Edinburgh — lịch trình một ngày hợp lý bên cạnh Royal Mile và các điểm lớn khác.

Đánh giá thật: Có xứng đáng với giá vé?

Lâu đài Edinburgh là điểm tham quan có thu phí đông khách nhất Scotland, và tất nhiên có những hạn chế thực tế: xếp hàng dài, đám đông dày đặc mùa cao điểm, giá vé thuộc loại cao ở Anh. Một số khách từng tham quan nhiều lâu đài châu Âu khác còn thấy trưng bày bên trong ở đây chưa thật tương xứng với giá tiền.

Dù vậy, lâu đài này gần như không thể thay thế về vị trí và giá trị. Không nơi nào bạn vừa xem được quốc bảo, vừa có nhà nguyện thế kỷ 12, đài tưởng niệm chiến tranh, kiến trúc trung cổ nguyên vẹn và view toàn cảnh thành phố một lượt. Nếu bạn quan tâm ít nhiều đến lịch sử Scotland, hoặc lần đầu đến Edinburgh, lâu đài hoàn toàn xứng đáng với giá vé. Nếu bạn đã từng ghé và đã xem qua quốc bảo, quanh khu vực này còn có lựa chọn thay thế xuất sắc như cung điện Holyroodhouse ở đầu bên kia Royal Mile, hoặc nghĩa trang Greyfriars Kirkyard chưa nhiều người biết cách đó không xa.

Nếu bạn không thực sự yêu thích lịch sử quân sự, đồ quyền quý hoàng gia hoặc kiến trúc trung cổ thì không khí đông đúc ở đây có thể khiến bạn ngột ngạt hơn là hứng thú. Thay vào đó bạn có thể dành thời gian ở Bảo tàng Quốc gia Scotland — bảo tàng miễn phí mà vẫn bao quát gần như toàn bộ lịch sử Scotland một cách dễ tiếp thu hơn.

Nếu bạn đi cùng trẻ nhỏ, nên biết lâu đài sẽ hấp dẫn hơn với trẻ lớn thích lịch sử. Trẻ nhỏ dễ chán vì xếp hàng, đá cuội khó đi và không gian chật hẹp. Bài viết hướng dẫn Edinburgh cùng trẻ em có gợi ý về độ tuổi phù hợp và nhiều lựa chọn thay thế bạn nên cân nhắc khi lên kế hoạch ghé lâu đài.