Neue Nationalgalerie: ศิลปะสมัยใหม่ในคฤหาสน์แก้วของ Mies van der Rohe

อะไรที่ทำให้ Neue Nationalgalerie คุ้มค่าสำหรับคุณ

Neue Nationalgalerie เป็นหนึ่งในอาคารหายากที่ทั้งตัวอาคารและศิลปะข้างในแข่งกันดึงดูดสายตาคุณ ไม่มีฝ่ายไหนแพ้ ออกแบบโดย Ludwig Mies van der Rohe เสร็จปี 1968 ยืนเด่นอยู่ในมหาวิทยาลัยวัฒนธรรม Kulturforum สมบูรณ์แบบในแง่ของมินิมอลโครงสร้าง หลังคาเหล็กแบนยักษ์ลอยบนเสากากบาท 8 ต้น และผนังกระจกใสรอบสี่ด้าน โต้ง ๆ ไม่มีอะไรมากั้น มองไกล ๆ เหมือนอาคารนี้แทบไม่มีน้ำหนัก เดินมาใกล้ ๆ จะรู้สึกถึงความกล้าที่เงียบขรึมของวิศวกรรม

นี่เป็นอาคารเดียวที่ Mies van der Rohe สร้างในเยอรมนีหลังสงครามโลก และสื่อความหมายลึกซึ้ง สร้างขึ้นฝั่งเบอร์ลินตะวันตกระหว่างปี 1965-1968 ถือเป็นคำประกาศศักดาวัฒนธรรมของเมืองที่ยังถูกแบ่ง นับเป็นอาคารอนุรักษ์ในทะเบียนของเบอร์ลิน ผ่านการรีโนเวตใหญ่ 6 ปีโดย David Chipperfield Architects จนเปิดอีกรอบ 22 สิงหาคม 2021 ในสภาพใกล้เคียงต้นฉบับที่สุดเท่าที่เทคนิคสมัยใหม่จะรองรับ

สถาปัตยกรรม: เข้าใจสิ่งที่คุณกำลังมองเห็น

ก่อนเข้าไปข้างใน ลองเดินรอบตัวอาคารสักนิด พาวิลเลียนชั้นบนที่เห็นจากถนนคือหลังคาเหล็กสี่เหลี่ยมขนาด 64.8 เมตร วางอยู่บนเสากากบาท 8 ต้น ไม่มีเสาภายใน โชว์ผลงานวิศวกรรมว่าทั้งหลังคาเป็นแผ่นเหล็กเชื่อมชิ้นเดียว และเสาทั้งหมดอยู่นอกผนังกระจก ความหมายคือภายในโปร่งไร้เสาค้ำ ได้ห้องโถงใหญ่ขนาดสนามฟุตบอลแสงธรรมชาติเต็มห้อง

Mies เรียกพื้นที่แบบนี้ว่า universal hall คือยืดหยุ่นพอจะปรับใช้ได้ทุกกิจกรรม แต่ข้อจำกัดคือแสงสว่างและขาดผนังแขวนรูปทำให้จัดแสดงภาพวาดคลาสสิกยาก นิทรรศการชั่วคราวในโถงบนมักใช้โครงสร้างสร้างเองหรือศิลปะที่โปร่ง เหมาะกับพื้นที่แบบนี้มากกว่าฝืนมัน คอลเลกชันถาวรยุคศตวรรษที่ 20 อยู่ด้านล่าง ยกระดับลงใต้ดินบางส่วน ควบคุมแสงกับอากาศอย่างเหมาะสม

ตัวอาคารอยู่ในโซน Kulturforum ที่รวมทั้งหอคอนเสิร์ต Berliner Philharmonie และ Gemäldegalerie ซึ่งเป็นที่รวมผลงานภาพเขียน Old Masters ยุโรปที่ดีที่สุด ถ้าคุณตั้งใจลุย Kulturforum จริงจัง เผื่อเวลาไว้อย่างน้อยครึ่งวันสำหรับทั้งสองพิพิธภัณฑ์

คอลเลกชัน: ศิลปะศตวรรษที่ 20 ในบริบท

Neue Nationalgalerie เก็บงานศิลปะยุโรปและอินเตอร์ยุคศตวรรษที่ 20 ของ Nationalgalerie โดยเน้นสายเยอรมัน Expressionism New Objectivity และขบวนการหลังสงคราม ศิลปินเด่นมี Ernst Ludwig Kirchner, Max Beckmann, Otto Dix, George Grosz, Paul Klee, Wassily Kandinsky รวมถึงตัวท็อประดับโลกเช่น Picasso, Dalí, Francis Bacon

แกลเลอรี่ชั้นล่างจัดคอลเลกชันถาวรในห้องที่เชื่อมต่อกัน พร้อมไฟส่องประณีต บรรยากาศใกล้ชิดกว่านำเสนอละครบนโถงชั้นบน ผลงานของ Kirchner กับกลุ่ม Brücke ยิ่งเข้าถึงใจถ้ารู้ว่าผู้สร้างเคยอยู่เบอร์ลินก่อนสงคราม ก่อนเมืองจะถูกทำลายและสร้างใหม่ การเดินชมเรียงตามยุคช่วยให้เห็นแนวคิดโมเดิร์นนิสม์ยุโรปผ่านวิกฤต สงคราม และการฟื้นฟูอย่างเป็นเรื่อง

แต่ระวังว่าพื้นที่จัดแสดงของคอลเลกชันถาวรกับนิทรรศการชั่วคราวจะเปลี่ยนไปตามรอบงานใหญ่ บางครั้งนิทรรศการชั่วคราวกินพื้นที่ไปเยอะจนภาพถาวรน้อยมาก ไปก่อนควรเช็คในเว็บไซต์ทางการว่าตอนนั้นมีอะไรบ้าง หลายคนคิดว่ามีคอลเลกชันถาวรครบแต่กลับเจอนิทรรศการใหญ่เข้าพอดี

ประสบการณ์เปลี่ยนไปตามช่วงเวลาที่คุณไป

ถ้าไปช่วงเช้าโดยเฉพาะอังคารถึงศุกร์ จะเงียบสุด แสงจากผนังกระจกจะเปลี่ยนตลอดทั้งวัน ตอนเช้าแสงจากฝั่งตะวันออกทำเงายาวบนพื้นแกรนิต พอเที่ยงแดดกระจายทั่วถ่ายรูปง่ายขึ้น สาย ๆ ถึงเย็นโดยเฉพาะหน้าร้อน ฝั่งตะวันตกจะได้แสงอุ่น ๆ สีทองกระทบเหล็กจนเรืองรอง

เสาร์อาทิตย์ช่วงเช้า 10:00–12:00 คนจะเยอะมากถ้ามีนิทรรศการใหญ่ โถงบนแม้กว้างแต่เวลาคนมาก ๆ ก็แน่น โดยเฉพาะบริเวณที่คนชอบถ่ายภาพ วันพฤหัสเย็นกลับเงียบสุด ๆ แถมเปิดถึง 20:00 จะไปดินเนอร์ย่าน Potsdamer Platz ต่อก็ง่าย

ถ้าไปหน้าหนาวก็มีเสน่ห์ไปอีกแบบ Kulturforum คนโล่งระหว่างพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ ท้องฟ้าเบอร์ลินสีเทานอกกระจกยิ่งทำให้สัมผัสกับอาคารแปลกใหม่ อุณหภูมิอบอุ่นภายในตัดกับภายนอกหนาว ๆ ยิ่งเน้นอารมณ์ 'ที่พักพิง'

การเดินทางและเรื่องต้องรู้ก่อนเยี่ยมชม

พิพิธภัณฑ์อยู่ที่ Potsdamer Straße 50 (ในโซน Kulturforum) เดินแค่ 5 นาทีจากสถานี Potsdamer Platz ขึ้น U-Bahn สาย U2 หรือ S-Bahn สาย S1, S2, S25 ก็ได้ ลงแล้วตามป้าย Kulturforum (อย่าไปป้าย Potsdamer Platz เพราะคนละฝั่ง) ทางเดินจะผ่านหลัง Sony Center กับ Potsdamer Straße

ถ้าจะรวมแผนเดินเที่ยวใจกลางเบอร์ลิน ต้องรู้ว่า อนุสรณ์สถาน Holocaust กับ ประตูบรันเดินบูร์ก เดินจากที่นี่ขึ้นไปทางเหนือผ่าน Tiergarten แค่ 15 นาที Neue Nationalgalerie เหมาะกับแผนเที่ยวสายวัฒนธรรมใจกลางเมืองที่แวะทั้ง Kulturforum และย่านรัฐบาล

กระเป๋าต้องฝากล็อกเกอร์ (ฟรี) ถ่ายภาพได้ในพื้นที่ส่วนใหญ่แต่ห้ามแฟลช นิทรรศการบางช่วงอาจมีกฎเพิ่ม ตรวจสอบป้ายก่อน ร้านขายของที่ระลึกเลือกหนังสือดี ๆ เรื่องสถาปัตยกรรม ศิลปะ และหนังสือเกี่ยวกับ Mies van der Rohe ที่หายากให้เลือก คาเฟ่อยู่ชั้นล่าง

ถ่ายภาพและมองอาคารเป็นนางแบบ

Neue Nationalgalerie คือหนึ่งในอาคารที่ถูกถ่ายรูปเยอะที่สุดของเบอร์ลินก็ไม่แปลกอะไร พื้นสะท้อนบนพาวิลเลียนชั้นบนรับทั้งท้องฟ้า ต้นไม้รอบตัว และโครงเหล็กได้ในเฟรมเดียว ใครอยากถ่ายข้างนอกแบบไม่มีนักท่องเที่ยวหรือรถบังลองไปเช้า ๆ วันธรรมดา หรือถ่ายจากเฉลียงหินมองไปทางใต้กับหลังคาตัดกรอบท้องฟ้า นี่คือมุมไฮไลท์ของที่นี่

ข้างในมุมเล่นแสง เงา กระจก เหล็ก และวิวสะท้อนข้างนอกชวนถ่ายภาพแปลกใหม่มาก ใครถ่ายภาพท่องเที่ยวควรระวังอย่ายิงย้อนแสงโดยไม่ได้ชดเชย หรือไปเจอเงาสะท้อนบนกระจกที่บางทีเราไม่เห็นด้วยตาเปล่า ส่วนแกลเลอรี่ชั้นล่างแสงคงที่มากกว่าแต่บางนิทรรศการอาจห้ามถ่าย ต้องดูป้ายอีกที

รีโนเวต: ทำไมจึงสำคัญ

การรีโนเวตปี 2015 ถึง 2021 โดย David Chipperfield Architects เป็นความพยายามรักษาแนวคิดต้นฉบับของ Mies van der Rohe ไม่ได้เปลี่ยนแปลงหรือแปลงโฉม แต่ซ่อม วัสดุใดต้องเปลี่ยนก็เปลี่ยนให้เหมือนเดิม รีโนเวตพื้นแกรนิต ปรับระบบเทคนิคใหม่ให้มองไม่เห็น และปรับมาตรฐานความปลอดภัยทันสมัยโดยไม่ทำลายหน้าตา

ผลที่เห็นสำหรับนักท่องเที่ยวคือ อาคารยังรู้สึกคลาสสิกแต่สดใหม่ เปิดใหม่ปี 2021 แทบไม่ต่างจากรูปถ่ายปี 1968 ทั้งที่ระบบข้างในเปลี่ยนหมด วิธีนี้กลายเป็นแรงบันดาลใจวงการอนุรักษ์ และทำให้โครงการนี้ได้รับความสนใจนานาชาติ

เรื่องราวรีโนเวตนี้สอดคล้องกับแนวโน้มในเบอร์ลินที่ให้ความสำคัญกับอาคารยุคหลังสงคราม ควบคู่กับการสร้างใหม่ที่บางทีก็มีเสียงถกเถียง ใครอยากรู้ลึกขึ้นเกี่ยวกับวัฒนธรรมแถบนี้ ลองอ่านคู่มือ พิพิธภัณฑ์ที่ดีที่สุดในเบอร์ลิน ว่า Neue Nationalgalerie อยู่ตรงไหนในแผนผังพิพิธภัณฑ์ของเมือง

ใครควร (หรือไม่ควร) ไปเยือนที่นี่

ใครที่อินกับศิลปะศตวรรษที่ 20 สถาปัตยกรรมโมเดิร์น หรือประวัติศาสตร์วัฒนธรรมของเบอร์ลินยุคแบ่งแยก ต้องมาที่นี่ ใช้เวลาดูทั้งตัวอาคารและศิลปะภายในให้ละเอียดจะได้มากกว่านั่งไล่แลนด์มาร์ก

ครอบครัวมีเด็กเล็กอาจไม่ค่อยเหมาะ เพราะที่นี่ไม่มีจัดโปรแกรมเด็กหรือกิจกรรมแบบอินเทอร์แอคทีฟ แกลเลอรี่ชั้นล่างบรรยากาศเงียบสงบมาก ถ้ากลุ่มไหนมาเพื่อถ่ายรูปแลนด์มาร์กอย่างเดียวแต่ไม่อินศิลปะก็อาจผิดหวังเพราะอาคารนี้ไม่ใช่แนวอลังการหวือหวาเหมือนบางที่ใกล้เคียง

ใครมาช่วงมีนิทรรศการชั่วคราวควรรู้อาจเข้าโถงถาวรได้น้อยมาก นิทรรศการพิเศษที่นี่จัดเต็มจนพื้นที่บางทีห้องบนหมด นี้ไม่ได้เป็นข้อเสีย เพราะนิทรรศการชั่วคราวที่นี่มักน่าสนใจมาก แต่หมายความว่าประสบการณ์แต่ละครั้งอาจไม่ซ้ำ ไปครั้งเดียวไม่เห็นคอลเลกชันถาวรครบเป็นเรื่องปรกติ