Vittoriano (Ołtarz Ojczyzny): najbardziej kontrowersyjny pomnik Rzymu

Czym jest Vittoriano?

Vittoriano, oficjalnie zwane Monumento Nazionale a Vittorio Emanuele II, stoi przy północnej pierzei Piazza Venezia jako najbardziej rzucająca się w oczy budowla w centrum Rzymu. Wzniesiony z olśniewająco białego marmuru Botticino wydobywanego w Brescii, mierzy 135 metrów szerokości i 81 metrów wysokości wraz z brązowymi kwadrygami – mniej więcej tyle, co ośmiopiętrowy budynek. Rzymianie mają długą tradycję obdarzania go mało pochlebnymi przydomkami: "la torta nuziale" (tort weselny) i "la macchina da scrivere" (maszyna do pisania) to dwa najpopularniejsze, wymawiane z mieszaniną irytacji i czułości.

Budowę rozpoczęto w 1885 roku, pomnik otwarto uroczyście w 1911 roku, a cały kompleks ukończono dopiero w 1935 roku. Powstał jako manifest tożsamości narodowej po zjednoczeniu Włoch, ku czci króla Wiktora Emanuela II – pierwszego władcy zjednoczonych Włoch. W jego sercu znajduje się Altare della Patria – Ołtarz Ojczyzny – w którym spoczywa Grób Nieznanego Żołnierza, ustanowiony w 1921 roku i stale pilnowany przez dwóch żołnierzy włoskiej armii. Płomień przy grobie pali się nieprzerwanie. Dla Włochów, zwłaszcza weteranów i ich rodzin, to nie atrakcja turystyczna, lecz miejsce prawdziwej narodowej żałoby i dumy.

Architektura: przytłaczająca z założenia

Vittoriano jest dziełem architekta Giuseppe Sacconiego, który wygrał konkurs projektowy w 1882 roku. Sacconi czerpał ze starożytnych form świątynnych, zwłaszcza ze stopniowanego podium i kolumnowego portyku, ale wszystko przeskalował do rozmiarów, przy których otaczająca średniowieczna i renesansowa zabudowa miasta sprawia wrażenie zduszonej. Korynckie kolumny górnej kolumnady mają 15 metrów wysokości. Jeździecki posąg Wiktora Emanuela II w centrum waży 50 ton, a w trakcie budowy inżynierowie zaprojektowali go tak, by dwanaście osób mogło zmieścić się wewnątrz brzucha konia.

Marmur Botticino wybrano ze względu na jego biel, która miała przywoływać skojarzenia z lśniącymi świątyniami starożytnego Rzymu. Ten wybór budził i nadal budzi kontrowersje. Inne starożytne zabytki Rzymu przez tysiąclecia nabrały ciepłej, złocistej barwy trawertynu; Vittoriano, nawet po ponad stu latach, nadal wygląda zadziwiająco biało – niemal sterylnie – na tle ochrowych i sjenowych tonów otaczającego miasta. To właśnie dlatego nigdy w pełni nie wtopił się w krajobraz i pewnie nigdy się nie wtopi. Jeśli chcesz zrozumieć pełną architektoniczną panoramę Centro Storico, ten budynek jest niezbędnym punktem odniesienia.

Co zobaczyć na poziomie gruntu (bezpłatny wstęp)

Kiedy wchodzisz od strony Piazza Venezia, skala budowli uderza natychmiast. Szerokie ceremonialne schody prowadzą przez fontanny symbolizujące Adriatyk i Morze Tyrreńskie ku centralnemu ołtarzowi. Grób Nieznanego Żołnierza spoczywa bezpośrednio pod złoconą mozaikową kopułą na poziomie ołtarza. Dwaj wartownicy stoją nieruchomo w pełnym umundurowaniu – co godzinę odbywa się uroczysta zmiana warty, przyciągająca niewielką grupę gapiów. Cisza panująca przy grobie wyraźnie odróżnia się od zgiełku otaczającego placu i większość odwiedzających instynktownie ścisza głos.

Na tym poziomie, bezpłatnie, możesz przejść przez całą szerokość dolnego tarasu pomnika i po raz pierwszy spojrzeć w stronę Wzgórza Kapitolińskiego i początku Forum Romanum. To już lepszy punkt widokowy niż ulica. Po stronie południowej taras skierowany jest prosto na Muzea Kapitolińskie i Tabularium. Muzea Kapitolińskie są stąd o kilka kroków i świetnie łączą się z wizytą.

Taras panoramiczny: czy wart swojej ceny?

Na panoramiczny taras na samym szczycie Vittoriano można wejść pieszo po 243 schodach lub wjechać windą umieszczoną w bocznych wieżach budowli. Płatny bilet (12–20 €) obejmuje zarówno windę, jak i wstęp do Muzeum Risorgimento oraz Muzeum Palazzo Venezia. Widok z górnego tarasu jest naprawdę wyjątkowy – to zdecydowanie jedna z najlepszych panoram 360° w centrum Rzymu, szczególnie jeśli chodzi o ogarnięcie układu starożytnego miasta jednym spojrzeniem.

Patrząc na południe, widać Forum Romanum, Wzgórze Palatyńskie, Koloseum, a w pogodne dni – Wzgórza Albańskie w oddali. Patrząc na północ, dostrzegasz zakole Tybru, kopułę Panteonu i wzgórza Parioli. Taras jest wąski, wystawiony na wiatr i może być zatłoczony w godzinach szczytu, zwłaszcza między 10:00 a 14:00. Poranne wizyty zaraz po otwarciu zapewniają spokojniejsze warunki i lepsze światło na starożytne zabytki na południu. Żeby porównać tę panoramę z innymi punktami widokowymi, zajrzyj na stronę o najlepszych widokach w Rzymie, gdzie taras jest porównywany z alternatywami takimi jak Gianicolo i Pincio.

Wskazówka fotograficzna: widok na południe wychodzi najlepiej w porannym świetle. Po południu Forum częściowo pogrąża się w cieniu, a Koloseum jest pod światło. Widok na północ – na centrum miasta – najlepiej prezentuje się późnym popołudniem, gdy słońce jest niżej i kolory robią się cieplejsze. Jeśli masz szerokokątny obiektyw, weź go ze sobą – barierka tarasu ogranicza możliwość kadrowania z bliska.

Muzea: więcej niż dodatek

Muzeum Risorgimento, rozciągające się przez wewnętrzne korytarze pomnika, przedstawia historię zjednoczenia Włoch od końca XVIII wieku do 1921 roku. Kolekcja obejmuje broń, mundury, flagi, proklamacje oraz portrety kluczowych postaci ruchu risorgimentowego: Garibaldiego, Cavoura i Mazziniego. Muzeum rzadko bywa zatłoczone i stanowi spokojną, klimatyzowaną alternatywę dla upału na zewnątrz.

Dla zwiedzających poważnie zainteresowanych włoską historią polityczną i wojskową muzea naprawdę wzbogacają wizytę. Dla tych, którzy przyszli głównie dla widoków, mogą jednak wydawać się dodatkowym chodzeniem. Bilet rozszerzony, obejmujący 25-minutowy film multimedialny o starożytnym Rzymie, jest skierowany do szerokiego grona odbiorców i sprawdza się jako krótkie wprowadzenie w historyczne warstwy miasta. Opisy w muzeum są po włosku i angielsku.

Praktyczny przewodnik: jak zwiedzać

Vittoriano stoi na Piazza Venezia, jednym z najbardziej ruchliwych skrzyżowań Rzymu. Dojście pieszo ze stacji metra Colosseo zajmuje około 15 minut wzdłuż Via dei Fori Imperiali – trasa, przy której po drodze widać Kolumnę Trajana i targi Trajana. Linie autobusowe 40, 64 i 85 zatrzymują się bezpośrednio na Piazza Venezia, łącząc ten rejon ze stacją Termini i Watykanem.

Główne wejście prowadzi od Piazza Venezia przez szerokie centralne schody. Przy dolnym wejściu działa kontrola bezpieczeństwa – podobna do tej na lotnisku. Poza godzinami szczytu odbywa się sprawnie. Kolejki do windy na taras panoramiczny w letnie weekendy mogą wynosić od 15 do 30 minut. Zakup biletów z wyprzedzeniem przez oficjalny portal VIVE skraca czas oczekiwania. Rezerwacja z wyprzedzeniem w Rzymie jest zdecydowanie opłacalna w przypadku płatnych atrakcji w sezonie wysokim (kwiecień–październik).

Oficjalne źródła pomnika nie podają szczegółowych informacji dotyczących dostępności dla osób z ograniczoną mobilnością. Schodowe wejście do budowli może stanowić poważne wyzwanie dla użytkowników wózków inwalidzkich – jeśli mobilność jest dla ciebie kwestią istotną, skontaktuj się bezpośrednio z biurem VIVE przed wizytą.

Po zwiedzeniu Vittoriano naturalną kontynuacją jest wyprawa na wschód, w stronę Forum Romanum i Wzgórza Palatyńskiego, lub na południe w stronę Circus Maximus. Wokół Piazza Venezia są kawiarnie i bary, ale ceny są tu podwyższone ze względu na lokalizację. Na porządny posiłek warto przejść dziesięć minut w stronę Getta Żydowskiego lub Testaccio – tam stosunek jakości do ceny jest zdecydowanie lepszy.

Szczera ocena: czy warto tu przyjść?

Vittoriano to nie jest subtelna ani kameralna atrakcja. Jest ogromne, ceremonialnie rozplanowane i celowo przytłaczające. Odwiedzający oczekujący ciepła średniowiecznych uliczek Trastevere czy nawarstwionych historii Panteonu mogą poczuć chłód. Ci, którym monumentalna architektura nacjonalistyczna sprawia dyskomfort, po prostu go nie polubią. Pomnik powstał kosztem wyburzenia znacznej części średniowiecznej dzielnicy Kapitolińskiej – fakt, który niektórym historykom architektury wciąż nie daje spokoju.

Mimo to bezpłatne dolne tarasy i panoramiczne widoki z góry należą do najbardziej użytecznych rzeczy, jakie Rzym ma do zaoferowania. Widok na Forum Romanum stąd jest pełniejszy niż z wnętrza samego Forum. Dla osób odwiedzających Rzym po raz pierwszy, które chcą zrozumieć geografię miasta, trzydzieści minut spędzone w Vittoriano daje lepsze przestrzenne rozeznanie niż prawie cokolwiek innego. Pomnik zasługuje na miejsce w każdym sensownym planie zwiedzania Rzymu – nawet jeśli opuszczasz go z mieszanymi uczuciami wobec samego budynku.