Pathé Tuschinski Theater: Najbardziej Spektakularne Kino Amsterdamu

Czym jest Tuschinski Theater?

Pathé Tuschinski Theater, oficjalnie znany jako Koninklijk Theater Tuschinski (Królewskie Kino Tuschinski), to działające kino przy Reguliersbreestraat w samym sercu amsterdamskiego Pasa Kanałów. Otwarto je w 1921 roku z inicjatywy Abrahama Icka Tuschinskego – polsko-żydowskiego imigranta, który przeżył pogrom i przybył do Holandii z marzeniem o stworzeniu czegoś, czego Amsterdam jeszcze nie widział: pałacu filmowego, który wyniesie kino do rangi doświadczenia godnego najwspanialszych europejskich oper.

Ten zamysł widać na każdej powierzchni. Budynek to niepowtarzalna wypowiedź architektoniczna, która łączy ekspresjonizm szkoły amsterdamskiej, ornamentykę Jugendstilu i geometrię Art Deco w styl wymykający się prostej klasyfikacji. Ponad sto lat później kino wciąż działa pod szyldem francuskiej grupy Pathé, która zarządza nim od końca XX wieku. Oglądanie tu filmu to naprawdę inne przeżycie niż w jakimkolwiek innym miejscu w mieście.

Architektura: budynek, który zasługuje na swoją sławę

Stojąc na Reguliersbreestraat, fasada Tuschinskego dominuje nad ulicą w sposób, który sprawia, że sąsiednie budynki przestają istnieć. Bryła wznosi się w formie wieżowej kompozycji z dwiema bocznymi turniami, okładzinami z ciemnej cegły i bogato zdobionymi kamiennymi rzeźbami, kutym żelazem, mozaikowymi kafelkami i kolorowymi szybami. Formy są jednocześnie masywne i delikatne: szeroka kubatura szkoły amsterdamskiej pokryta finezyjnymi detalami powierzchniowymi typowymi dla Jugendstilu.

Główne wejście, umieszczone między wieżami, prowadzi gości przez sekwencję coraz bogatszych wnętrz. Każda warstwa – od chodnika, przez kasy biletowe, aż po schody prowadzące wyżej – jest bardziej ozdobna od poprzedniej. Podłogi pokrywają dywany w głębokiej czerwieni i złocie. Malowane sufity łukowato sklepiają się nad głową. Kute żelazne balustrady połyskują w świetle wyszukanych żyrandoli. Był to budynek zaprojektowany po to, by zwykły człowiek poczuł się jak w miejscu niezwykłym – i w 1921 roku było to radykalnie demokratyczne podejście do nowej sztuki, jaką było kino.

Główna sala kinowa, Tuschinski 1, mieści kilkaset osób i jest uznawana za jeden z najpiękniejszych ekranów w Europie. Sufit to płytka kopuła otoczona malowanymi panelami i teatralnym oświetleniem. Oryginalny organ z epoki kina niemego wciąż tu stoi. Siedzieć w tej sali przed rozpoczęciem seansu, kiedy światła powoli gasną nad ozdobnymi ścianami – to przeżycie, które w pełni uzasadnia całą wizytę.

Historia: od imigranckiego marzenia do narodowego zabytku

Abraham Tuschinski zamówił budowę kina na miejscu po zbombardowanym terenie w centrum miasta, finansując inwestycję o niesamowitych ambicjach jak na ówczesne standardy kin. Otwarcie odbyło się 28 października 1921 roku programem łączącym widowiska variété z seansami filmowymi. Budynek od razu uznano za wyjątkowy – przyciągał gości równie mocno swoją przestrzenią, co tym, co w nim wyświetlano.

Historia kina niesie ze sobą ciężar, którego nie da się oddzielić od tożsamości tego miejsca. Podczas nazistowskiej okupacji Holandii w czasie II wojny światowej sam Tuschinski został deportowany i zamordowany w Auschwitz w 1942 roku. W czasie okupacji kino przemianowano, a po wojnie przywrócono mu pierwotną nazwę. Dziś wewnątrz budynku znajduje się skromne upamiętnienie tej historii. Wiedza o niej nie umniejsza piękna teatru – pogłębia je.

Budynek jest wpisany na listę narodowych zabytków Holandii. Znajduje się w obrębie wpisanego na listę UNESCO Pasa Kanałów – dzielnicy, której XVII-wieczny układ ulic i gęsta zabudowa historyczna otaczają kino ze wszystkich stron. Spacer do Tuschinskego z pobliskiego Rembrandtplein zajmuje mniej niż dwie minuty i prowadzi przez jedną z najbardziej historycznie nasyconych części centrum Amsterdamu.

Wizyta w praktyce: o której porze i co się zmienia

Ranek to najlepszy czas na wizytę, jeśli zależy ci przede wszystkim na architekturze. Zanim nadciągną popołudniowe i wieczorne tłumy kinomanów, Reguliersbreestraat jest stosunkowo spokojna. Fasada łapie poranne słońce od wschodu, które uwydatnia mozaikę i detale kutego żelaza znacznie lepiej niż płaskie światło południa czy sztuczne oświetlenie wieczorne. Z sąsiednich kawiarni unosi się zapach kawy, a poziom hałasu jest na tyle niski, że można po prostu stanąć i patrzeć w górę bez poczucia, że komuś się przeszkadza.

Wczesnym wieczorem, szczególnie w weekendy, ulica się przemienia. Przed wejściem tworzą się kolejki. Wnętrze wypełnia charakterystyczny zapach ciepłego aksamitu i popcornu, który należy do wielkich starych kin. Żyrandole świecą pełnym blaskiem. Hole rozbrzmiewają rozmowami. To właśnie tę wersję Tuschinskego spotyka większość odwiedzających – ma swój urok, choć spokojne delektowanie się architekturą jest wówczas trudniejsze.

Jeśli planujesz obejrzeć film, wybierz jedną z większych sal, a szczególnie Tuschinski 1, żeby w pełni poczuć przestrzeń. Mniejsze sale kinowe w budynku są przyjemne, ale nie robią takiego wrażenia architektonicznego. Na popularne seanse i weekendy warto kupić bilet z wyprzedzeniem przez internet.

Jak dojechać i jak się poruszać

Kino mieści się przy Reguliersbreestraat 26–34, w połowie drogi między Muntplein a Rembrandtplein w centrum Amsterdamu. Najbliższe stacje metra to Rokin (ok. 5–7 minut piechotą) i Waterlooplein (ok. 10–12 minut piechotą). Z Amsterdam Centraal spacer zajmuje około 25 minut przez centrum miasta – możesz też wsiąść w tramwaj w stronę Munt i resztę drogi pokonać pieszo.

Amsterdamska sieć tramwajowa sprawnie łączy większość miasta z tą częścią Pasa Kanałów. Jeśli planujesz spędzić tu cały dzień, przewodnik po komunikacji w Amsterdamie szczegółowo opisuje linie tramwajowe, bilety dobowe i system GVB.

Rower to naturalny wybór dla większości gości Amsterdamu. Sama ulica ma ścieżkę rowerową, a w okolicy można znaleźć miejsca do parkowania roweru – choć sama Reguliersbreestraat jest dość wąska, więc zaparkowanie bezpośrednio przed wejściem może wymagać trochę manewrowania. Dla osób odwiedzających to miejsce po raz pierwszy najprościej jest przybyć pieszo z Rembrandtplein lub Muntplein.

Fotografia, praktyczne wskazówki i dla kogo to nie jest

Fotografowanie w holu i częściach wspólnych jest generalnie tolerowane do użytku prywatnego. Fasada o zmierzchu, gdy podświetlone neony kontrastują z ciemną ceglaną elewacją, daje szczególnie efektowne zdjęcia. Szerokokątny obiektyw przyda się przy fotografowaniu fasady z powodu wąskiej uliczki – cofnij się na przeciwległy chodnik, żeby zmieścić pełną wysokość wież w kadrze. Wewnątrz liczy się dobra czułość przy słabym świetle, bo lampę błyskową lepiej odłożyć na bok – w działającym kinie raczej nie jest mile widziana.

Tuschinski to nie jest wizyta dla podróżnych szukających głównie przestrzeni ze sztuką współczesną czy nowoczesnym designem. Amsterdam ma w tych kategoriach mocne propozycje – od Stedelijk Museum po EYE Filmmuseum w Amsterdamie Noord. Tuschinski jest dla tych, którzy czują coś szczególnego wobec bogactwa i rzemiosła dekoracyjnego sztuki początku XX wieku, wobec teatralności wielkich przestrzeni publicznych lub po prostu wobec idei oglądania współczesnego filmu w budynku o autentycznym ciężarze historycznym i estetycznym.

Osoby oczekujące spokojnego doświadczenia muzealnego mogą być zaskoczone wieczornym obliczem Tuschinskego – głośniejszym i bardziej komercyjnym, niż się spodziewały. Kino funkcjonuje jako w pełni działający multipleks obok swojej zabytkowej tożsamości, co oznacza, że blockbustery sąsiadują w repertuarze z filmami artystycznymi. Budynek przerasta swój program, ale warto wiedzieć, że to nie jest zamarły w czasie pomnik. To żywe, działające kino, które jednocześnie należy do najniezwyklejszych budynków Amsterdamu.

Żeby lepiej zrozumieć, jakie miejsce Tuschinski zajmuje w szerszej historii architektury Amsterdamu, przewodnik po architekturze Amsterdamu omawia ruch szkoły amsterdamskiej, wpis Pasa Kanałów na listę UNESCO oraz inne kluczowe budynki warte odwiedzenia przy okazji wizyty w teatrze.