Rijksmuseum w Amsterdamie: co zobaczyć, co wiedzieć i czego się spodziewać

Czym właściwie jest Rijksmuseum

Rijksmuseum to holenderskie narodowe muzeum sztuki i historii, a przy niemal każdej miarce — jedno z największych muzeów Europy. Jego zbiory obejmują osiem wieków holenderskiej i europejskiej twórczości: od średniowiecznych ołtarzy i delfckiej porcelany po monumentalną Straż nocną Rembrandta i kameralne wnętrza Vermeera. Sam budynek przy Museumplein, zaprojektowany przez Pierre'a Cuyppersa i ukończony w 1885 roku, jest pomnikiem XIX-wiecznych ambicji: gotycko-renesansowa hybryda z czerwonej cegły i kamienia, z arkadowymi przejazdami, którymi rowerzystki, rowerzyści i piesi mogą przemierzać parter muzeum — jeden z bardziej dyskretnie teatralnych momentów urbanistycznych Amsterdamu.

Historia muzeum sięga dalej, niż większość zwiedzających podejrzewa. Zbiory narodowe powstały na mocy decyzji rządowej 19 listopada 1798 roku, a ich pierwsze publiczne udostępnienie nastąpiło 31 maja 1800 roku w Hadze. Gdy Napoleon mianował swojego brata Ludwika królem Holandii, kolekcja przeniosła się do Amsterdamu w 1808 roku i przez pewien czas zajmowała Trippenhuis, zanim ostatecznie trafiła do budynku Cuyppersa przy Museumplein. Ta długa historia instytucjonalna nadaje Rijksmuseum powagę i ciężar, które czuć już w chwili przekroczenia progu.

Budynek: co zauważasz, zanim wejdziesz do środka

Podchodząc od strony Museumplein, od razu wyczuwasz skalę projektu Pierre'a Cuyppersa. Fasada pokryta jest dekoracyjnymi kafelkami, kamiennymi rzeźbami i witrażami — wszystko jako wyraz przekonania Cuyppersa, że muzeum narodowe powinno być samo w sobie pomnikiem holenderskiej kultury. Dwie główne wieże widać z całego otwartego placu, na którym zimą pojawia się czasem lodowisko.

Muzeum przeszło gruntowną renowację w latach 2003–2013, przeprowadzoną przez pracownię Cruz y Ortiz. Architekci przywrócili oryginalne wnętrza, dodając jednocześnie nowe atrium z przeszkloną kopułą — Atrium — łączące dwa główne skrzydła. Prace budowlane odsłoniły oryginalne malowidła Cuyppersa na stropach i ścianach, zakryte podczas wcześniejszych przebudów. Spacer przez Galerię Honorową — długi centralny korytarz z monumentalnymi obrazami złotego wieku — przypomina bardziej katedrę niż typową galerię.

Muzeum stoi przy Museumplein ramię w ramię z Muzeum Van Gogha i Stedelijk Museum, co sprawia, że ten zakątek Oud-Zuid ma największe zagęszczenie ważnych muzeów w całym Amsterdamie. Jeśli planujesz intensywny dzień kulturalny, dobrze przemyśl kolejność: Rijksmuseum sprawdza się świetnie jako pierwszy punkt, kiedy masz jeszcze pełno energii.

Zbiory: co zobaczyć w pierwszej kolejności

Stała kolekcja liczy ponad milion obiektów, z czego na co dzień prezentowanych jest około 8000 w 80 galeriach rozłożonych na czterech piętrach. Dla większości zwiedzających sercem wizyty są galerie holenderskiego złotego wieku na drugim piętrze. To tu, w osobnej sali — Eregalerij, czyli Galerii Honorowej — wisi Straż nocna Rembrandta van Rijna. Obraz jest ogromny (363 × 437 cm) i zawsze otoczony tłumem, ale muzeum przemyślnie zagospodarowało przestrzeń: można usiąść na ławkach i spokojnie kontemplować dzieło. Przybycie tuż po otwarciu daje największe szanse na chwilę ciszy przed płótnem.

Równą uwagę należy poświęcić pracom Johannesa Vermeera. Muzeum przechowuje cztery jego obrazy, w tym Mleczarkę (De Melkmeid) — niewielkie płótno, które zatrzymuje większość zwiedzających w miejscu. Format jest mylący: obraz jest kameralny i niemal cichy, a namalowana faktura chleba i mleka oddaje spokój, którego fotografie nigdy do końca nie uchwycą. Warto zatrzymać się przy tych pracach naprawdę na dłużej, zamiast przemykać przez nie w tempie galerii.

Poza malarstwem galerie sztuki dekoracyjnej kryją wyjątkowe zbiory delfckiej ceramiki biało-niebieskiej, srebrnych wyrobów z XVII wieku i holenderskich mebli. Pawilon Azjatycki — oddzielne skrzydło dostępne z parteru — prezentuje sztukę azjatycką i obiekty pozyskane w czasach holońskiego kolonializmu. Muzeum coraz wyraźniej opatruje tę kolekcję odpowiednim kontekstem historycznym. Galerie XX wieku są często pomijane przez osoby skupione na salach złotego wieku, a szkoda — znajdziesz tu interesującą holenderską sztukę modernistyczną, która nagradza ten dodatkowy wysiłek.

Jak zmienia się muzeum o różnych porach dnia

Muzeum otwiera się codziennie o 9:00 i pierwsza godzina jest wyraźnie spokojniejsza. Sala ze Strażą nocną, która w połowie przedpołudnia wypełni się grupami szkolnymi i wycieczkarzami, o 9:15 jest stosunkowo cicha. Jeśli zależy ci głównie na najważniejszych obrazach, zarezerwuj najwcześniejszy możliwy termin wejścia.

Około 11:00 atrium znacznie się zapełnia, szczególnie w weekendy i podczas ferii wiosennych i letnich. W najbardziej obleganych miejscach Galeria Honorowa bywa zatłoczona. Górne piętra i galerie sztuki dekoracyjnej na parterze przez cały dzień pozostają spokojniejsze — warto je eksplorować w szczycie południowego ruchu. Późne popołudnie, zwłaszcza po 15:30, przynosi wyraźne rozrzedzenie tłumów, gdy jednodniowi goście ruszają dalej.

Ogród muzealny, dostępny z parteru, latem oferuje prawdziwą odmianę atmosfery: regularne klomby, rzeźby i ławki, na których można odsapnąć od tłoku wewnątrz. Latem wejście od strony ulicy jest bezpłatne, jeśli chcesz zobaczyć tylko ogród. Zimą część ogrodu może być zamknięta lub mniej dostępna, ale podświetlony, wyłożony kafelkami przejazd pod budynkiem staje się wtedy celem samym w sobie.

Praktyczne informacje: dojazd, bilety i dostępność

Muzeum mieści się przy Museumstraat 1 w dzielnicy Oud-Zuid, bezpośrednio przy Museumplein. Tramwaje nr 2 i 12 zatrzymują się na przystanku Rijksmuseum, skąd do głównego wejścia jest rzut beretem. Z Amsterdamu Centralnego tramwajem jedzie się około 15 minut. Muzeum to też zaledwie 10 minut spacerem od kanałów i głównych ulic handlowych, a Dom Anny Frank jest stąd oddalony o około 20 minut pieszo.

Bilet normalny kosztuje 25 €. Dzieci i młodzież poniżej 18 lat wchodzą bezpłatnie. Posiadacze CJP (holenderskiej młodzieżowej karty kulturalnej) i karty EYCA płacą ulgową cenę 11,25 €. Amsterdam City Card obejmuje wstęp do Rijksmuseum — warto przeliczyć, czy opłaci się przy twoich ogólnych planach, jeśli zamierzasz odwiedzić kilka dużych muzeów podczas jednego pobytu.

Jeśli planujesz odwiedzić kilka ważnych instytucji, Amsterdam City Card może znacząco obniżyć koszty. Porównaj go z cenami pojedynczych biletów przed zakupem — szczególnie jeśli na twojej liście są Rijksmuseum, Muzeum Van Gogha i Dom Anny Frank.

Dostępność jest na wysokim poziomie. W budynku działają windy na każdym piętrze, wejścia są przystosowane dla wózków inwalidzkich, a psy przewodniki są mile widziane. Szatnia jest bezpłatna, dostępne są też schowki na bagaże. Wózki dziecięce są dozwolone w środku. Kawiarnia i sklep muzealny działają codziennie od 9:00 do 18:00 — godzinę dłużej niż galerie.

Szczera ocena: komu to muzeum daje najwięcej

Rijksmuseum nagradza tych, którzy przychodzą choć trochę przygotowani i naprawdę zainteresowani holenderską historią sztuki lub sztuką dekoracyjną. Jeśli twój pobyt w Amsterdamie kręci się głównie wokół spotkań towarzyskich, jedzenia czy nocnego życia, to muzeum może się okazać bardziej obowiązkiem niż przeżyciem. Kolekcja jest wyjątkowa, ale to nie jest spektakl. Wymaga uwagi.

Goście spodziewający się doświadczenia porównywalnego z Luwrem czy Muzeum Brytyjskim pod względem totalnego rozmachu mogą być zaskoczeni tym, jak skoncentrowana jest ta kolekcja. Jej głębia w tradycji holenderskiej i flamandzkiej jest nie do pobicia, ale muzeum nie próbuje być uniwersalną encyklopedią. Ta skupioność jest w gruncie rzeczy zaletą: w ciągu jednej przemyślanej wizyty można zbudować spójne rozumienie konkretnego momentu kulturowego.

Rodziny z dziećmi znajdą tu całkiem przyzwoite zaplecze: są rodzinne audioprzewodniki, a bezpłatny wstęp dla osób poniżej 18 lat usuwa jedną z poważniejszych barier. Dla szerszego przeglądu kulturalnej oferty Amsterdamu przewodnik po najlepszych muzeach w Amsterdamie omawia inne opcje warte rozważenia obok Rijksmuseum.

Fotografowanie bez lampy błyskowej jest dozwolone w całej stałej kolekcji. Galeria Honorowa oferuje naprawdę efektowne ujęcia — szczególnie widok długiego, symetrycznego korytarza ze Strażą nocną w tle. Poranne światło wpadające przez przeszkloną kopułę atrium to najlepsze naturalne światło do fotografii wnętrz przez cały dzień.