Puppy Jeffa Koonsa: kwiatowy gigant przed Guggenheim Bilbao

Czym właściwie jest Puppy?

Puppy to monumentalna rzeźba amerykańskiego artysty Jeffa Koonsa, powstała w 1992 roku i zainstalowana na stałe przed Muzeum Guggenheima w Bilbao we wrześniu 1997 roku, zbiegając się w czasie z inauguracją muzeum. Przedstawia west highland white terriera w pozycji siedzącej, w skali, która dosłownie zatrzymuje przechodniów w miejscu. Oficjalne wymiary wynoszą 1240 x 830 x 910 cm, czyli mniej więcej 12–13 metrów wysokości. To więcej niż czteropiętrowy budynek.

Rzeźba nie jest statycznym obiektem. Stalowa konstrukcja nośna podtrzymuje wypełnioną ziemią strukturę wewnętrzną obsadzoną dziesiątkami tysięcy kwitnących roślin, wymienianych co sezon — dzięki temu paleta barw zmienia się przez cały rok. Wiosną można zobaczyć aksamitki i petunie w blokach żółci i fioletu; latem sierść gęstnieje od niecierpków i begonii w cieplejszych odcieniach. Efekt balansuje gdzieś między ogrodnictwem a spektaklem — i właśnie o to chodzi.

Abandoibarra: kontekst ma znaczenie

Puppy nie stoi w próżni. Znajduje się na południowym dziedzińcu Muzeum Guggenheima w Bilbao, przy nabrzeżu Abandoibarra — dzielnicy, która aż do lat 80. XX wieku funkcjonowała jako czynny port przemysłowy i stocznia. Gdy podjęto decyzję o budowie tytanowego muzeum Franka Gehry'ego, cały ten teren był zdegradowany. W październiku 1997 roku, gdy Guggenheim otworzył swoje podwoje, nadrzecze zostało przekształcone w jeden z najczęściej omawianych przykładów rewitalizacji miejskiej w Europie.

Stojąc przed Puppy, znajdujesz się w punkcie styku starego miasta i nowego nabrzeża. Po lewej stronie płynie rzeka Nervión. Za rzeźbą wznoszą się tytanowe krzywizny muzeum. W pogodne dni po drugiej stronie wody widać wzgórza otaczające Bilbao. Przestrzenny kontrast między celowo zabawową, otwarcie dekoracyjną pracą Koonsa a industrialną powagą budynku Gehry'ego jest zamierzony — albo przynajmniej produktywny. Żadne z nich nie przytłacza drugiego.

Na wschód wzdłuż rzeki, pięć minut pieszo, stoi most dla pieszych Zubizuri zaprojektowany przez Santiago Calatrawa. Kilka minut na zachód znajduje się Sala Koncertowa Euskalduna. Abandoibarra jest na tyle kameralne, że większość odwiedzających przechodzi cały ten odcinek w mniej niż godzinę.

Jak wygląda wizyta o różnych porach dnia

Wczesny ranek, przed godziną 9, to czas, gdy rzeźba prezentuje się najwyraźniej. Plac jest niemal pusty, wschodnie światło wydobywa kolory kwiatów bez rozmycia typowego dla południa, a ty możesz swobodnie obejść całą podstawę bez przepychania się przez tłum. Zapach wilgotnej ziemi i świeżych kwiatów jest rano wyraźnie intensywniejszy, szczególnie po nocnym deszczu — a w atlantyckim klimacie Bilbao to nic niezwykłego.

Od późnego ranka wycieczki zorganizowane i indywidualni zwiedzający zaczynają się gromadzić. Około południa plac bywa już zatłoczony, a wszyscy walczą o to samo ujęcie bez obcych w kadrze. Rzeźba robi wrażenie o każdej porze, ale doświadczenie staje się bardziej towarzyskie niż kontemplacyjne. Jeśli przyjedziesz z dziećmi, ta energia tłumu może działać na twoją korzyść — atmosfera robi się festiwalowa i zawsze jest coś do oglądania poza samą rzeźbą.

Popołudniowe światło, od około 17 latem, pada na zachodnią stronę Puppy i wydobywa fakturę roślinności, którą południe spłaszcza. To często najlepsze okno dla fotografii, jeśli niebo jest ciekawe chmurami. Po zamknięciu muzeum dziedziniec znów się wyludnia, a odwiedzający rozsiadają się na nadrzecznych ławkach.

Sama rzeźba: na co warto zwrócić uwagę

Większość odwiedzających fotografuje Puppy od frontu i idzie dalej. Pełne doświadczenie nagradza jednak wolniejsze podejście. Obejście całego obwodu zajmuje około pięciu minut spokojnym krokiem, a widoki z tyłu i z boku ujawniają detale konstrukcji niewidoczne od przodu: stalową ramę przy łapach, kanały nawadniające wplecione w podstawę oraz zróżnicowaną gęstość obsadzenia w miejscach, gdzie różne gatunki skupiają się na różnych wysokościach.

Skala jest naprawdę trudna do ogarnięcia, dopóki nie stoisz bezpośrednio pod rzeźbą i nie patrzysz w górę. Z tego kąta klatka piersiowa i pysk psa górują nad tobą, a kwiatowa powierzchnia staje się gęstym, niemal abstrakcyjnym wzorem. Dzieci reagują na tę perspektywę z bliska szczególnie żywiołowo — warto przykucnąć do ich wzrostu i zobaczyć, co tak naprawdę widzą.

Koons opisywał Puppy jako wyraz miłości, ciepła i szczęścia. Wybór szczeniaka jako motywu jest tak przemyślany, jak można by się spodziewać: artystę konsekwentnie interesują obiekty i formy, które niosą maksymalny ładunek emocjonalny przy minimalnej niejednoznaczności. To, czy uznacie to za poruszające, czy podejrzanie sprytne, zależy od waszej relacji ze sztuką współczesną. Obie reakcje są uzasadnione i żadna nie przeszkadza w docenieniu ogrodniczej inżynierii, którą tu zastosowano.

Praktyczne informacje przed wizytą

Puppy można oglądać bezpłatnie o każdej porze z publicznego dziedzińca. Rezerwacja nie jest potrzebna. Jeśli planujesz wejść do samego Muzeum Guggenheima w Bilbao, sprawdź aktualne godziny otwarcia i ceny biletów na oficjalnej stronie muzeum — są one regularnie aktualizowane. Muzeum Guggenheima w Bilbao zazwyczaj jest nieczynne w poniedziałki poza sezonem szczytowym, ale Puppy pozostaje dostępne od strony placu niezależnie od tego.

Dojazd komunikacją miejską jest prosty. Najbliższa stacja metra Bilbao to Moyua (linie 1 i 2) — stamtąd do Puppy idzie się około ośmiu minut Alamedą de Mazarredo. Tramwaj Euskotren Tranbia zatrzymuje się również w pobliżu muzeum, łącząc Guggenheim z głównym dworcem kolejowym Abando i siecią kolei Kraju Basków. Z Casco Viejo (Starego Miasta) spacer wzdłuż brzegu rzeki zajmuje około 15 minut.

Dziedziniec jest w większości płaski, wyłożony kostką i dostępny dla osób na wózkach inwalidzkich oraz rodziców z wózkami. Pełne udogodnienia dla osób z niepełnosprawnościami w ramach kompleksu muzealnego — w tym podjazdy i miejsca parkingowe — są dostępne również dla odwiedzających oglądających Puppy od zewnątrz.

Czy warto poświęcić na to czas?

Puppy wymaga 15–30 minut, nic nie kosztuje i nie wymaga żadnego planowania poza pojawieniem się na miejscu. Już z tych powodów warto go uwzględnić przy każdej wizycie w Bilbao. Jeśli i tak idziesz do Guggenheima, rzeźba dosłownie stoi ci na drodze i nie da się jej ominąć. Jeśli nie wchodzisz do muzeum, Puppy plus spacer wzdłuż rzeki do mostu Zubizuri tworzy satysfakcjonującą pętlę na 45 minut.

Odwiedzający sceptycznie nastawieni do reputacji Jeffa Koonsa jako twórcy komercyjnego sentymentalizmu często odkrywają, że fizyczna obecność rzeźby robi na nich większe wrażenie, niż się spodziewali. Ogromny wysiłek ogrodniczy, utrzymywany rok po roku od 1997 roku, ma skumulowaną powagę, której zdjęcia nie oddają. Jeśli jednak sztuka publiczna na dużą skalę cię nie porywa i masz ograniczony czas w Bilbao, oddalony o sześć minut Museo de Bellas Artes oferuje głębsze i spokojniejsze spotkanie ze sztuką hiszpańską i baskijską na przestrzeni kilku stuleci.

Jeśli planujesz cały dzień w tej części miasta, trasa piesza po Bilbao prowadzi przez Abandoibarra, a następnie przez dzielnicę Ensanche — Puppy staje się wtedy naturalnym punktem startowym, a nie jednorazowym przystankiem.