Pałac Holyroodhouse: szkocka rezydencja królewska na końcu Royal Mile

Czym właściwie jest Pałac Holyroodhouse

Pałac Holyroodhouse to nie muzeum, które tylko wygląda jak pałac. To działająca królewska rezydencja – oficjalny dom brytyjskiego monarchy podczas każdego pobytu Korony w Szkocji. Ta różnica ma bezpośredni wpływ na to, jak go doświadczasz. Pomieszczenia, przez które przechodzisz, to nie rekonstrukcje ani ekspozycje zarządzane przez jakieś stowarzyszenie historyczne. To umeblowane apartamenty królewskie, utrzymywane przez Dwór Królewski i udostępniane zwiedzającym wyłącznie wtedy, gdy rodzina królewska tu nie przebywa.

Kompleks pałacowy leży u samego końca Royal Mile, w dzielnicy Canongate w edynburskim Starym Mieście. Po jednej stronie sąsiaduje z nowoczesnym gmachem szkockiego parlamentu ze stali i drewna dębowego, po drugiej – z wulkanicznymi skałami parku Holyrood. To zestawienie jest jednym z najbardziej uderzających w jakiejkolwiek europejskiej stolicy: królewskie mury z XVI wieku między demokratyczną instytucją XXI wieku a dzikim, liczącym 260 hektarów krajobrazem, który wygląda niemal nietkniętym.

Pałac figuruje jako zabytek kategorii A – najwyższego stopnia ochrony w szkockim systemie klasyfikacji dziedzictwa. Jeśli chcesz lepiej poznać szersze otoczenie i historyczną ulicę prowadzącą do pałacu, obszar Holyrood i Canongate warto zbadać przed wizytą lub po jej zakończeniu.

Pięć wieków szkockiej historii królewskiej

Holyroodhouse pełni funkcję głównej rezydencji królewskiej w Szkocji od XVI wieku. Wszystko zaczęło się od augustiańskiego opactwa założonego w 1128 roku – pałac wyrósł z gościnnych kwater przyległych do klasztoru i stopniowo przekształcił się w pełnoprawny dwór królewski. Obecna architektura pałacu pochodzi głównie z XVI wieku, choć został on gruntownie przebudowany i rozbudowany w latach 70. XVII wieku za panowania Karola II.

Najbardziej dramatyczny epizod w historii pałacu rozegrał się w 1566 roku, gdy Maria, królowa Szkotów, była świadkiem morderstwa swojego prywatnego sekretarza Davida Rizzio we własnej jadalni. Miejsce zdarzenia jest oznaczone do dziś. Ten akt dworskiej przemocy, dokonany przez grupę, w skład której wchodził mąż Marii, lord Darnley, to jeden z tych historycznych momentów, które stają się zaskakująco namacalne, gdy stoisz w małej, niskostropowej izbie, w której do tego doszło. Fizyczna ciasnota tego pomieszczenia dodaje ciężaru temu, co o nim wiesz.

Kolejne rozdziały historii to Bonnie Prince Charlie, który tu sprawował dwór podczas powstania jakobickiego w 1745 roku, oraz wizyty kolejnych monarchów, którzy używali pałacu do oficjalnych kontaktów ze Szkocją. Do dziś jest miejscem ceremonialnego Tygodnia Królewskiego, zazwyczaj pod koniec czerwca lub na początku lipca, kiedy pałac jest zamknięty dla zwiedzających.

Co zobaczysz w środku

Trasa zwiedzania prowadzi przez Komnaty Stanu, szesnastowieczną wieżę, w której mieszkała Maria, królowa Szkotów, oraz Wielką Galerię. Każda z tych części ma zupełnie inny charakter.

Komnaty Stanu to ceremonialne przestrzenie na wielką skalę: Sala Tronowa, Jadalnia i ciąg salonów zdobionych brukselskimi gobelinami, malowanymi stropami i portretami z Kolekcji Królewskiej. Rozmach i oficjalność są tu zamierzone. To pomieszczenia zaprojektowane po to, by demonstrować władzę – i robią to. Szczególnie warto zwolnić i przyjrzeć się stropom: bogato zdobiona stiukatura zamówiona podczas renowacji za Karola II, każdy panel staranie opracowany w detalach.

Wielka Galeria to długa sala ciągnąca się niemal przez całą szerokość pałacu, ozdobiona około 97 portretami szkockich i angielskich królów oraz królowych namalowanymi przez Jacoba de Weta II w latach 80. XVII wieku. Zamówiono je, by podkreślić głębokie szkockie korzenie dynastii Stuartów. Historycy sztuki zwracają uwagę, że de Wet dysponował ograniczonym materiałem referencyjnym w przypadku wcześniejszych monarchów i namalował wielu z nich z podobnymi twarzami. Wiedząc o tym, rząd królewskich portretów staje się raczej intrygujący niż nużący.

Apartamenty Marii, królowej Szkotów, zajmują najstarszą część pałacu – szesnastowieczną wieżę, która poprzedza główną przebudowę budynku. Komnaty są niskie, kameralne i wyraźnie ciemniejsze niż Komnaty Stanu. Znajdziesz tu jadalnię, w której zamordowano Rizzio, a audioprzewodnik poświęca jej sporo czasu. Kontrast między wystawnością pomieszczeń ceremonialnych a klaustrofobicznym charakterem tych starszych komnat to jeden z najbardziej przemyślanych elementów całego zwiedzania.

Ruiny opactwa Holyrood

Bilet wstępu do pałacu obejmuje również wstęp do ruin opactwa Holyrood, które stoją na terenie pałacowym. Nawa pochodzi z XII i XIII wieku, a choć dach usunięto w XVIII stuleciu, zachowane mury i kamienna dekoracja dobrze oddają pierwotną skalę i ambicje budowli.

Ruiny opactwa są często pomijane przez zwiedzających skupionych na wnętrzu pałacu – a to błąd. W pogodny dzień otwarte niebo nad bezdaszkową nawą, z wciąż stojącym kamiennym maswerkiem wielkiego wschodniego okna, tworzy jeden z najbardziej nastrojowych widoków w Edynburgu. Więcej o tej niezwykłej ruinie znajdziesz na osobnej stronie poświęconej opactwu Holyrood.

Kiedy najlepiej odwiedzić pałac

Od kwietnia do października pałac jest otwarty w godzinach 09:30–18:00, przy czym ostatnie wejście możliwe jest o 16:30. Od listopada do marca pałac zamyka się wcześniej – o 16:30, a ostatnie wejście przyjmowane jest o 15:15. Pałac jest zamknięty 24, 25 i 26 grudnia.

Pierwsze 90 minut po otwarciu to zazwyczaj najspokojniejszy czas. Grupy zorganizowane zjawiają się zwykle w środku przedpołudnia, a Komnaty Stanu potrafią być bardzo zatłoczone między 11:00 a 14:00 w szczycie sezonu letniego. Przyjście o 09:30 daje wyraźnie więcej przestrzeni w kluczowych pomieszczeniach. Po południu tłok zmniejsza się ponownie po 15:30, ale trzeba zadbać o to, by zdążyć przed ostatnim wejściem.

Zimowe wizyty mają zupełnie inny charakter. Wnętrza są słabiej oświetlone, komnaty wydają się bardziej zamknięte – co zresztą dobrze pasuje do mroczniejszych wątków historycznych pałacu. Od listopada do lutego tłumy są znacznie mniejsze, a widok pałacu na tle nagich zimowych skał Arthur's Seat jest fotograficznie atrakcyjny w sposób, który soczysta letnia zieleń potrafi wręcz przesłonić.

Sierpień to najbardziej zatłoczony miesiąc w całym Edynburgu ze względu na festiwale. Jeśli twój pobyt pokrywa się z Fringe, kup bilety do pałacu z wyprzedzeniem i celuj w pierwszą turę. Szczegółowy przewodnik po logistyce zwiedzania miasta w tym czasie znajdziesz w artykule o Edynburgu w sierpniu, gdzie omówiono szczegółowo tłumy i kwestie logistyczne.

Dojazd i informacje praktyczne

Pałac leży na wschodnim krańcu Royal Mile, około 20 minut piechotą od dworca Edinburgh Waverley. Sam spacer jest wart zachodu: mijasz katedrę St Giles oraz zaułki i przejścia średniowiecznego Starego Miasta. Kilka lokalnych linii autobusowych kursuje wzdłuż Canongate, co przydaje się, gdy nie masz ochoty maszerować całej długości ulicy przy brzydkiej pogodzie.

Jeśli przybywasz z zachodniej części miasta lub z New Town, spacer w dół Royal Mile to najbardziej bezpośrednia i bogata w kontekst trasa. Przewodnik po komunikacji w Edynburgu szczegółowo omawia linie autobusowe i opcje transportu publicznego.

Dostępność: Royal Collection Trust zapewnia dostęp bez barier schodowych do większości obszarów zwiedzania i udostępnia szczegółowe informacje o dostępności na swojej stronie internetowej. Osoby ze szczególnymi potrzebami są proszone o bezpośredni kontakt z pałacem lub Royal Collection Trust przed wizytą w celu potwierdzenia aktualnych udogodnień.

Fotografowanie jest dozwolone w niektórych częściach wnętrza pałacu, choć w określonych salach może być ograniczone. Zapytaj obsługę przy wejściu. Najlepsze warunki do zdjęć bez przeszkód oferuje dziedziniec frontowy oraz ruiny opactwa. Jeśli chcesz uchwycić pałac w pełnym kontekście krajobrazowym, udaj się na górne zbocza Arthur's Seat lub Salisbury Crags za pałacem – to perspektywa, o której większość turystów w ogóle nie myśli.

Szczera ocena: czy cena biletu jest warta wydatku?

Przy cenie £22 za dorosłego Pałac Holyroodhouse należy do droższych indywidualnych atrakcji Edynburga. Kwestia opłacalności zależy w dużej mierze od twoich zainteresowań. Jeśli historia królewska, szkocka historia polityczna i fizyczna przestrzeń, w której te dzieje się rozgrywały, naprawdę cię pochłaniają – cena jest uczciwa. Audioprzewodnik jest rzetelny, pomieszczenia są autentyczne, a nie odtworzone, a wliczone w cenę ruiny opactwa dodają warstwy, która wydłuża i wzbogaca wizytę.

Jeśli przychodzisz głównie dlatego, że jest na liście must-see, a historia królewska czy szkocka mało cię interesuje, możesz uznać to miejsce za mniej angażujące niż Zamek Edynburski, który oferuje szerszy wachlarz atrakcji w podobnej cenie. Osoby preferujące aktywność na świeżym powietrzu powinny wiedzieć, że park Holyrood otaczający pałac jest bezpłatny i oferuje jedne z najpiękniejszych szlaków spacerowych w Edynburgu. Sam pałac nie usatysfakcjonuje zwiedzających szukających przede wszystkim wrażeń na zewnątrz.

Dla rodzin zastanawiających się, jak podzielić czas i budżet między płatne atrakcje Edynburga, przydatnych wskazówek dostarcza przewodnik po Edynburgu z dziećmi.