EMST Ateny: Greckie Narodowe Muzeum Sztuki Współczesnej

Czym właściwie jest EMST — i dlaczego warto je znać

Narodowe Muzeum Sztuki Współczesnej w Atenach, powszechnie znane pod greckim skrótem EMST, to flagowa grecka instytucja zajmująca się sztuką powstałą od lat 60. XX wieku. Muzeum otworzyło się w 2000 roku w tymczasowej przestrzeni na parterze dawnego browaru FIX, podczas gdy reszta budynku była stopniowo przekształcana. Modernizacja fabryki FIX została w dużej mierze ukończona w połowie lat 2010., a EMST oficjalnie przyjęło gości w swoim stałym domu w lutym 2020 roku. To muzeum, na które Grecja czekała długo — przez dekady kraj nie dysponował żadną narodową instytucją sztuki współczesnej tej skali — i które szybko stało się liczącym się adresem kulturalnym w południowej Europie.

Kolekcja jest szeroka: greccy artyści dojrzewający w okresie po juncie sąsiadują z twórcami z całego świata, a podejście kuratorskie skłania się raczej ku układowi tematycznemu niż ściśle chronologicznemu. Można tu znaleźć malarstwo, rzeźbę, fotografię, instalacje wideo i prace na papierze. Rotujące wystawy czasowe sprawiają, że muzeum zmienia oblicze przy kolejnych wizytach — warto więc zajrzeć na oficjalną stronę i sprawdzić aktualny program przed przyjazdem.

Budynek: modernistyczna ikona industrialna w nowej roli

Browar FIX powstawał i rozrastał się w latach 50. i na początku lat 60. XX wieku, przez długi czas będąc jedną z najbardziej rozpoznawalnych budowli przemysłowych w Atenach. Zamknięty w 1983 roku, zostawił po sobie ogromną żelbetową skorupę przy alei Kallirrois, w tym co na tyle mało efektownym fragmencie miasta. Przekształcenie w muzeum to jeden z najbardziej znaczących architektonicznie projektów renowacyjnych we współczesnych Atenach. Zewnętrzny wygląd budynku zachował surowy, przemysłowy charakter oryginału — z ciężkimi betonowymi formami i szerokimi przęsłami, które nie wyglądałyby obco w Berlinie czy Rotterdamie.

Wewnątrz przestrzenna logika dawnej fabryki została w dużej mierze zachowana: wysokości sufitów są imponujące, nośne kolumny pozostają odsłonięte, a naturalne światło wpada przez duże otwory starannie zintegrowane z projektem renowacji. Dzięki temu galerie mają powagę skali, której mniejsze prywatne przestrzenie w Atenach po prostu nie są w stanie zaoferować. Wielkogabarytowe instalacje i prace wideo wpisują się w tę przestrzeń w sposób naturalny, a nie na siłę dopasowany.

Jeśli interesuje Cię, jak budowle przemysłowe dostają drugie życie, EMST warto zestawić z innymi kulturalnymi przekształceniami w Atenach. Sama dzielnica Koukaki bardzo zmieniła się przez ostatnią dekadę — okolica między aleją Syngrou a zboczami Akropolu wypełniła się sklepami z designem, niezależnymi kawiarniami i miejscami kulturalnymi, których piętnaście lat temu tu nie było.

Jak wygląda wizyta godzina po godzinie

EMST otwiera się o 11:00 we wszystkie dni robocze i pierwsza godzina bywa najspokojniejsza. Jeśli przyjdziesz zaraz po otwarciu w dzień powszedni, często będziesz mieć całe sale wystawowe dla siebie. Światło o tej porze wpada przez górne okna pod niskim kątem, idealnie pasując do industrialnej architektury, a brak tłumów pozwala spokojnie zatrzymać się przy każdej pracy, bez konieczności przeciskania się przez innych zwiedzających.

Wczesnym popołudniem — zwłaszcza w weekendy — muzeum wyraźnie się zapełnia. W środku tygodnia zdarzają się wycieczki szkolne, przez które okolice parteru bywają chwilowo głośne. Rozwiązanie jest proste: idź wyżej. Górne piętra przyciągają mniej przypadkowych zwiedzających i często mieszczą bardziej wymagające prace instalacyjne. Jeśli zależy Ci przede wszystkim na kolekcji stałej, odbierz przy wejściu mapę muzeum — rozkład przestrzeni między wystawami stałymi a czasowymi zmienia się, więc warto wiedzieć, co gdzie jest danego dnia.

Czwartkowe wieczory to najbardziej klimatyczna pora w muzeum. Zamknięcie o 22:00 oznacza, że możesz wpaść po kolacji i często zastać budynek niemal pusty. Połączenie rozległych, półmrocznych przestrzeni industrialnych, sztuki współczesnej i ciszy tworzy zupełnie inne doświadczenie niż wizyta w ciągu dnia.

Dojazd i poruszanie się po muzeum

Dojazd komunikacją miejską jest wyjątkowo prosty. Stacja metra Syngrou-Fix na linii 2 (czerwonej) znajduje się bezpośrednio przy głównym wejściu do muzeum. Przejazd z placu Syntagma zajmuje około pięciu minut. Jeśli jesteś w pobliżu Muzeum Akropolu lub dzielnicy Makriyanni, EMST bez trudu wkomponujesz w ten sam dzień — możesz dojść pieszo szlakiem przez piesze ulice na południe od Akropolu lub podjechać metro jedną stację ze stacji Akropoli.

Jeśli łączysz wizytę w EMST z innymi miejscami w Koukaki, kawiarnie w dzielnicy są w zasięgu spaceru od wejścia do muzeum. Planując intensywne kulturalne popołudnie, warto wziąć pod uwagę, że Muzeum Akropolu to najbardziej naturalne połączenie: obie instytucje dzieli mniej niż kwadrans spacerem lub jedna stacja metra, a każda reprezentuje zupełnie inne oblicze ateńskiego życia kulturalnego.

Dostępność dla osób z ograniczoną mobilnością jest przemyślana. Osoby poruszające się na wózku lub mające trudności z poruszaniem powinny skorzystać z wejścia od strony alei Syngrou, a nie z głównego podejścia pieszego. Windy łączą wszystkie piętra. Osoby z niepełnosprawnościami i jedna osoba towarzysząca są wpuszczane bezpłatnie po okazaniu stosownej dokumentacji.

Fotografowanie, kwestie praktyczne i co wziąć ze sobą

Zasady fotografowania w muzeach sztuki współczesnej zmieniają się w zależności od aktualnych wystaw — szczególnie gdy prezentowane są prace wypożyczone z zagranicy. Zapytaj przy wejściu. Generalnie prace z własnej kolekcji stałej muzeum można fotografować bez flesza, ale wystawy czasowe mogą wprowadzać ograniczenia. Przestrzenie architektoniczne — w tym elewacja — można fotografować swobodnie i efekty są naprawdę ciekawe: kontrast surowego betonu z dopracowanymi instalacjami na górnych piętrach wychodzi szczególnie fotogenicznie.

Przy wejściu działa sklep muzealny z greckimi publikacjami o sztuce, przedmiotami designerskimi i katalogami wystaw. Oferta skupia się na lokalnych wydawnictwach i warto ją przejrzeć, jeśli interesujesz się grecką sztuką współczesną. W budynku jest też kawiarnia — jakość obsługi bywa różna, ale jako miejsce na chwilę odpoczynku w trakcie zwiedzania sprawdza się całkiem dobrze.

Muzeum jest w całości klimatyzowane, co czyni je praktycznym wyborem w ateńskie lato, gdy zewnętrzne atrakcje między południem a 16:00 stają się naprawdę trudne do zniesienia. Jeśli odwiedzasz Ateny w lipcu lub sierpniu i Akropol w popołudniowym upale jest nie do wytrzymania, EMST oferuje chłodną, wartościową alternatywę bez konieczności dalszej podróży.

Szczera ocena: dla kogo EMST, a kogo może rozczarować

EMST nagradza tych, którzy mają choćby podstawowy apetyt na sztukę współczesną. Kolekcja jest poważna, a prezentacja przemyślana, ale muzeum nie oferuje natychmiastowej dostępności muzeum przyrodniczego ani widowiskowości Akropolu. Jeśli sztuka po 1960 roku jest Ci obojętna i przyjeżdżasz do Aten przede wszystkim dla starożytnej historii, EMST nie powinno mieć pierwszeństwa przed Narodowym Muzeum Archeologicznym ani stanowiskami archeologicznymi.

Tym niemniej EMST jest wyraźnie niedoceniane w stosunku do swojej jakości. Nie pojawia się w większości standardowych trzydniowych planów zwiedzania Aten, dzięki czemu liczba zwiedzających pozostaje do opanowania i nawet gdy starożytne zabytki są przepełnione, tu panuje spokój. Dla podróżnych spędzających w Atenach cztery dni lub więcej — albo mających szczere zainteresowanie sztuką współczesną — to jedno z najbardziej satysfakcjonujących popołudni, jakie miasto może zaoferować.

Podróżnicy planujący intensywny kulturalny pobyt w Atenach powinni zajrzeć do zestawienia najlepszych muzeów w Atenach, żeby odpowiednio zaplanować kolejność dni. EMST świetnie uzupełnia Muzeum Benaki — razem tworzą pełny dzień ateńskiej kultury: rano greckie dziedzictwo kulturowe, po południu współczesna twórczość.