Glessner House Museum: W środku najważniejszego zabytku Pozłacanego Wieku w Chicago

Czym jest Glessner House?

Glessner House Museum to – mówiąc wprost – jeden z najbardziej znaczących architektonicznie budynków w Stanach Zjednoczonych, który można zwiedzić od środka. Ukończony w 1887 roku przy ówcześnie jednej z najbardziej prestiżowych ulic mieszkalnych Chicago, dom zaprojektował Henry Hobson Richardson dla producenta maszyn rolniczych Johna Jacoba Glessnera i jego żony Frances. Richardson zmarł, zanim zobaczył gotowe dzieło – to jeden z ostatnich projektów architekta, który niemal samodzielnie stworzył swoisty, unikalnie amerykański styl monumentalnego budownictwa.

Z zewnątrz budynek sprawia celowo surowe, wręcz odstraszające wrażenie. Elewacja z szorstkiego granitu zakrzywia się do wewnątrz wokół dziedzińca, zwracając ku Prairie Avenue niemal ślepe ściany. Sąsiedzi podobno byli wściekli. Architekt George Pullman, mieszkający po drugiej stronie ulicy, miał podobno twierdzić, że nie może znieść tego widoku. To napięcie między publiczną surowością a prywatnym ciepłem jest centralnym dramatem budynku, a wycieczka z przewodnikiem istnieje właśnie po to, by tę sprzeczność rozwiązać.

Architektura: dlaczego architekci wciąż tu pielgrzymują

Richardson rozwinął styl znany dziś jako romanizm richardsonowski – czerpiący z architektury kościelnej XI-wiecznej Francji i Hiszpanii, reinterpretowanej przez pryzmat amerykańskich materiałów i logiki przestrzennej. Glessner House to jego najdoskonalszy przykład w budownictwie mieszkalnym. Zewnętrzny granit ma szorstką, niemal geologiczną fakturę – ciężki i zakorzeniony, jakby budynek wyrósł z ziemi, a nie został na niej wzniesiony. Łukowe wejście cofnięte w głąb elewacji dziedzińca sygnalizuje ochronę, a nie gościnność – celowe odwrócenie typowej wiktoriańskiej formuły kamienicy.

Wewnątrz układ przestrzenny jest równie przemyślany. Pokoje płynnie przechodzą jeden w drugi w sposób, który w 1887 roku był rewolucyjny – główne przestrzenie dzienne są skierowane ku prywatnemu ogrodowi na dziedzińcu, a nie ku ulicy. Naturalne światło wpada z góry i od strony dziedzińca, nadając wnętrzom charakter zarazem chroniony i jasny. Główna hala, biblioteka i salon wypełnione są oryginalnym meblarstwem i obiektami dekoracyjnymi w stylu Arts and Crafts, część z nich zamówiona u Williama Morrisa i jego współpracowników w Anglii. Przez dziesięciolecia dom służył jako prawdziwy salon życia kulturalnego Chicago.

Wpływ Richardsona na późniejszą architekturę amerykańską trudno przecenić. Louis Sullivan uważnie studiował jego dorobek. Frank Lloyd Wright, który pracował u Sullivana, przyswoił idee przestrzenne, które Richardson jako pierwszy zaczął artykułować. Wspólne zwiedzanie Glessner House i Robie House w Hyde Park pozwala wyraźnie prześledzić tę architektoniczną linię dziedzictwa – od romanizmu Richardsona po horyzontalną syntezę preriową Wrighta.

Wycieczka: czego się spodziewać w każdym pomieszczeniu

Wycieczka zaczyna się w dawnej powozowni, gdzie centrum dla zwiedzających przybliża historię rodziny Glessnerów i karierę Richardsona, zanim wejdziesz do głównej rezydencji. Przewodnicy są dobrze przygotowani i konkretni – to nie jest nudna recytacja wyuczonego skryptu. Pytania są mile widziane i często prowadzą do najciekawszych fragmentów wycieczki.

Dom zawiera oryginalne meble, tkaniny i przedmioty z okresu zamieszkiwania przez Glessnerów, co odróżnia go od wielu muzealnych domów historycznych, gdzie wnętrza odtworzono od podstaw. Oglądasz przestrzeń, która naprawdę była zamieszkana, przestawiana, dyskutowana i kochana przez prawdziwą rodzinę przez kilka dekad. Frances Glessner prowadziła szczegółowe dzienniki o domu, jego wyposażeniu i przyjęciach organizowanych dla chicagowskiej elity intelektualnej – przewodnicy regularnie sięgają po te materiały źródłowe.

Akustyka kamiennych sal zaskakująco przenosi dźwięki. Wycieczka obejmuje również kuchnię i pomieszczenia gospodarcze, co jest rzadkością w tego typu muzeach i pokazuje, jak dom rzeczywiście funkcjonował na co dzień. Schody są wąskie i strome jak na dzisiejsze standardy. Trasa wycieczki prowadzi przez kilka kondygnacji.

Prairie Avenue: dzielnica, która była i której już nie ma

W latach 80. XIX wieku Prairie Avenue, między 16th a 22nd Street, była miejscem, gdzie najbogatsze rodziny Chicago budowały swoje domy. Glessnerowie, Pullmanowie, Armourowie, Fieldowie – przemysłowe fortuny, które uczyniły z chicagowskiego South Side ekonomiczną siłę napędową kontynentu, były skupione na tym jednym odcinku ulicy. W ciągu zaledwie dwóch dekad bliskość torowisk kolejowych i narastający hałas rozrastającego się przemysłu przepędziły większość rodzin na północ, na Gold Coast, a Prairie Avenue przeszła przez etapy magazynów, lekkiego przemysłu i stopniowej degradacji.

Dziś ulica trwa w swoistej zakonserwowanej izolacji. Glessner House to jeden z nielicznych ocalałych pałaców z dawnej zabudowy, obok pobliskiego Clarke House Museum na południu – który wyprzedza Glessner House o mniej więcej pięćdziesiąt lat i jest często opisywany jako najstarszy zachowany dom w Chicago. Okoliczne kwartały to mieszanina nowego budownictwa mieszkalnego, parkingów i pojedynczych starszych budynków przemysłowych. To nie jest dzielnica w żadnym konwencjonalnym sensie, ale kontrast między granitową bryłą Glessner House a jej dzisiejszym otoczeniem sam w sobie wiele mówi.

Okolica leży w zasięgu Museum Campus i South Loop, a wizytę tutaj można połączyć z wyprawą do Field Museum lub dalej na północ – do Chicago History Museum w Lincoln Park – aby pełniej poznać charakter dziewiętnastowiecznego Chicago.

Planowanie wizyty – praktyczne informacje

Pełne wycieczki po domu odbywają się w środy, piątki i soboty o 11:30, 13:00 i 14:30. Muzeum nie umożliwia zwiedzania samodzielnego w żadnym terminie, więc przyjście bez rezerwacji w dzień lub o porze, gdy wycieczki nie są zaplanowane, oznacza, że nie wejdziesz do środka. Rezerwacji dokonuj przez oficjalną stronę glessnerhouse.org. Wycieczki grupowe i prywatne w inne dni można zorganizować z wyprzedzeniem.

Bilety kosztują 20 USD dla dorosłych, 17 USD dla seniorów (60 lat i więcej) oraz uczniów w wieku 13–18 lat, a 12 USD dla dzieci w wieku 5–12 lat. Mieszkańcy Illinois mogą uczestniczyć w bezpłatnych wycieczkach w pierwszy i trzeci czwartek każdego miesiąca (z wyjątkiem stycznia) o 13:00, według kolejności przybycia. Wstęp jest bezpłatny dla członków Glessner House i National Trust for Historic Preservation, jednak rezerwacja jest wymagana. Akceptowane są karty kredytowe.

Dojazd komunikacją miejską jest prosty. Zielona Linia CTA zatrzymuje się na stacji Cermak–McCormick Place, skąd jest ok. dziesięciu minut pieszo na północ wzdłuż Michigan Avenue, a następnie na wschód do Prairie Avenue. Aplikacje do zamawiania przejazdów umożliwiają wygodne wysiadanie bezpośrednio przy 18th Street. W okolicy są miejsca parkingowe, ale ruch samochodowy jest tu niewielki, zwłaszcza w dni powszednie. Droga od stacji Zielonej Linii prowadzi przez rejon o charakterze przemysłowym, ale jest prosta i bezpieczna w ciągu dnia.

Jeśli planujesz cały dzień poświęcony architekturze Chicago, Chicago Architecture Center w Loop to świetny punkt startowy, zanim przyjedzieszr do Glessner House, a ich przewodnik po architekturze Chicago szczegółowo omawia szersze środowisko zabudowane miasta.

Fotografia i wrażenia zmysłowe

Oświetlenie wnętrz jest przeważnie ciepłe i przyciemnione jak na standardy nowoczesnych muzeów – to dom, nie galeria, i jest prezentowany właśnie jako dom. Aparaty w smartfonach w trybie automatycznym mają tendencję do prześwietlania kamiennych powierzchni i zatracania faktury, która stanowi o istocie tej architektury. Tryb manualny lub profesjonalny z nieco niższą ekspozycją daje dokładniejsze rezultaty. Szerokokątne obiektywy nie radzą sobie najlepiej z relatywnie kameralnymi pomieszczeniami – standardowa lub krótka ogniskowa portretowa lepiej oddaje proporcje.

Ogród na dziedzińcu, odwiedzany późną wiosną lub wczesnym latem, ma szczególny klimat zamkniętego spokoju, zupełnie inny niż otaczające miasto. Kamienne mury pochłaniają dźwięki zamiast je odbijać. We wnętrzach unosi się delikatny zapach starego drewna, tkanin i kamienia – nie stęchlizny, lecz specyficzna woń budynku, o który nieprzerwanie dbano, a nie który szczelnie zamknięto. W chłodny dzień przejście przez ogrzane pomieszczenia daje fizyczne poczucie zamknięcia i schronienia, które dokładnie oddaje to, co Richardson chciał, by jego budynek wywoływał już od zewnątrz.