Tòa nhà Sultan Abdul Samad: Viên ngọc kiến trúc thuộc địa giữa Quảng trường Merdeka

Tòa nhà Sultan Abdul Samad thực chất là gì?

Tòa nhà Sultan Abdul Samad không phải cung điện, dù đường nét bên ngoài trông rất giống. Hoàn thành năm 1897 theo thiết kế của A.C. Norman — kiến trúc sư thuộc địa Anh làm việc dưới Sở Công trình Công cộng — tòa nhà được xây để làm văn phòng hành chính nhà nước trong thời kỳ Liên bang Mã Lai. Công trình mang tên Sultan Abdul Samad xứ Selangor, người đã cho phép phát triển Kuala Lumpur thành thủ phủ bang.

Mặt tiền trải dài gần 137 mét dọc Jalan Raja, điểm nhấn là ba mái vòm đồng lớn đã oxy hóa thành màu xanh xám đặc trưng qua nhiều thập kỷ. Phía dưới là dãy vòm cung nhọn kiểu Moor chạy dọc hiên, tường gạch đỏ, và tháp đồng hồ trung tâm cao 40 mét so với mặt đường. Phong cách được gọi chính thức là Gothic Mughal hay Moorish Revival — một kiểu kiến trúc lai mà các nhà quy hoạch thuộc địa sử dụng khắp Ấn Độ thuộc Anh và bán đảo Mã Lai để thể hiện quyền lực, đồng thời gợi nhắc thẩm mỹ Hồi giáo bản địa.

Ngắm từ quảng trường

Hầu hết du khách nhìn thấy tòa nhà Sultan Abdul Samad lần đầu từ phía bên kia Quảng trường Merdeka — bãi cỏ rộng ngay trước mặt. Đứng ở tầm mắt, bạn dễ đánh giá thấp quy mô của nó. Tòa nhà trải dài hết tầm nhìn, và khi bạn đứng gần cột cờ giữa quảng trường — nơi lá cờ Malaysia được kéo lên vào ngày 31/8/1957, khoảnh khắc tuyên bố độc lập — tháp đồng hồ đóng khung phía sau theo cách vẫn gợi cảm giác thật hoành tráng.

Cột cờ cao tới 95 mét, là một trong những cột cờ đứng tự do cao nhất thế giới. Để hiểu rõ hơn ý nghĩa chính trị của sự kiện tại đây, câu chuyện đầy đủ về khoảnh khắc Merdeka được kể chi tiết hơn ở Quảng trường Merdeka, nơi có các bảng thông tin và tuyến đường di sản nhỏ.

Buổi sáng, gạch đỏ hứng ánh nắng phía đông trông gần như màu đất nung. Giữa trưa, ánh sáng chói làm phẳng chi tiết bề mặt và mái vòm phản chiếu bạc thay vì xanh. Chiều muộn, khi mặt trời xế về phía tây và chiếu xiên lên mặt tiền, bóng đổ giữa các vòm cung sâu hơn và tòa nhà mới thực sự ấn tượng như trong những bức ảnh bạn từng thấy. Đây là khung giờ mà hầu hết nhiếp ảnh gia nhắm tới.

Lịch sử và lý do tòa nhà này vẫn quan trọng

Khi A.C. Norman phác thảo bản vẽ vào thập niên 1890, Kuala Lumpur mới chỉ khoảng 30 tuổi và vẫn đang hồi phục sau giai đoạn nội chiến bang hội. Chính quyền thuộc địa muốn một công trình truyền tải thông điệp về sự bền vững và trật tự. Kết quả là một tòa nhà không giống bất kỳ thứ gì trên bán đảo thời bấy giờ — và cũng cố tình khác biệt hoàn toàn với kiến trúc dân sự thuần châu Âu đang được xây ở Singapore và Penang.

Phong cách Moorish Revival là lựa chọn có tính toán. Bằng cách kết hợp vòm cung nhọn, chi tiết trang trí lấy cảm hứng lỏng lẻo từ kiến trúc Bắc Phi và Mughal, cùng tháp đồng hồ trung tâm vừa gợi nhớ tháp minaret vừa giống tòa thị chính Anh, chính quyền thuộc địa tạo ra thứ có thể được đọc đồng thời là bản địa lẫn đế quốc. Sự mơ hồ ấy là tôn trọng hay lợi dụng — đến nay vẫn là đề tài tranh luận giữa các nhà sử học Malaysia.

Sau khi độc lập, tòa nhà mang ý nghĩa biểu tượng theo cách khác: nó là phông nền cho lễ tuyên bố Merdeka và liên tục được chính phủ sử dụng kể từ đó. Lễ diễu hành Quốc khánh ngày 31/8 hằng năm vẫn diễn ra ngay trước mặt tòa nhà, lấp đầy khu Merdeka bằng đám đông và nghi lễ — khiến việc di chuyển khá khó khăn nhưng cũng là trải nghiệm phi thường.

Trải nghiệm thay đổi thế nào theo từng thời điểm trong ngày

Sáng sớm, trước 8 giờ, là khung giờ yên tĩnh nhất. Người chạy bộ lượn quanh Quảng trường Merdeka, vài người đi làm cắt ngang, và tiếng ồn thành phố đủ thấp để bạn nghe thấy tiếng bồ câu và tiếng azan xa xa từ Masjid Jamek. Ánh sáng mềm và tản đều, rất hợp cho ảnh góc rộng chụp trọn mặt tiền mà không có bóng đổ gắt.

Giữa trưa là thời điểm kém lý tưởng nhất nếu bạn muốn chụp ảnh hay ngắm nghía trong yên bình. Các đoàn khách kéo đến đông đúc, sức nóng bốc lên từ quảng trường lộ thiên rất đáng kể, và ánh sáng thẳng đứng cho ra ảnh phẳng. Tuy nhiên, rìa quảng trường có bóng mát từ những cây mưa lớn, và hành lang tầng trệt tòa nhà cũng che nắng được phần nào nếu bạn muốn đi dọc mà không bị nóng quá.

Sau khi trời tối, tòa nhà được chiếu đèn màu hổ phách và xanh lá, tạo hiệu ứng ấn tượng cho ảnh phơi sáng dài nhưng trông hơi nhân tạo. Khu vực xung quanh vẫn nhộn nhịp đến tối, đặc biệt cuối tuần, nhưng không khí thiên về giao lưu hơn là chiêm ngắm. Với ảnh đêm, một chân máy nhỏ và sự kiên nhẫn sẽ cho kết quả xứng đáng.

Cách đến và di chuyển quanh khu vực

Cách thuận tiện nhất là đi tuyến LRT Kelana Jaya hoặc Ampang đến ga Masjid Jamek. Từ cửa ra ga, bạn gần như nhìn thấy tòa nhà Sultan Abdul Samad ngay. Đi bộ khoảng 5 phút về phía nam dọc Jalan Raja là đến ngay trước mặt tiền. Để biết chi tiết cách sử dụng giao thông công cộng ở KL, bạn xem hướng dẫn di chuyển ở Kuala Lumpur — có đầy đủ thông tin giá vé, thẻ tháng và các tuyến kết nối.

Bãi đỗ xe khu vực này khá hạn chế và đường Jalan Raja hay tắc vào sáng ngày thường cũng như cuối chiều. Đi tàu điện thực sự nhanh hơn lái xe trừ khi bạn xuất phát từ hướng không có tuyến giao thông công cộng trực tiếp.

Tòa nhà nằm trong khoảng cách đi bộ dễ dàng đến nhiều địa danh khác. Masjid Jamek, một trong những thánh đường Hồi giáo lâu đời nhất KL, chỉ cách 3 phút đi bộ về phía bắc. Hành lang đi bộ River of Life cũng ở gần nếu bạn muốn kéo dài lộ trình khám phá.

Kết hợp gì khi tham quan

Tòa nhà Sultan Abdul Samad nên được xem là một phần của lộ trình đi bộ di sản rộng hơn thay vì điểm đến riêng lẻ. Quảng trường Merdeka mất 20–30 phút để đi hết và có tuyến thông tin di sản. Thêm đường dạo River of Life để tản bộ ven sông đến ngã ba sông Klang và Gombak — địa điểm có ý nghĩa lịch sử quan trọng vì đây chính là nơi khai sinh Kuala Lumpur.

Nếu bạn dự định dành cả buổi sáng ở khu vực này, hãy cân nhắc tiếp tục đến Chợ Trung tâm (Central Market) cách khoảng 10 phút đi bộ về phía nam — nơi có các gian hàng thủ công và khu mua sắm có mái che trong tòa nhà Art Deco được bảo tồn từ năm 1888. Hoặc bạn có thể đến Bảo tàng Quốc gia bằng taxi hoặc xe công nghệ — nơi cung cấp bối cảnh lịch sử sâu hơn cho mọi thứ bạn đang chiêm ngưỡng tại khu Merdeka.

Ai nên bỏ qua điểm này

Nếu bạn muốn vào bên trong tham quan hoặc thích trải nghiệm bảo tàng tương tác, tòa nhà Sultan Abdul Samad sẽ khiến bạn thất vọng: công chúng không được tự do ra vào, và bên trong không có triển lãm hay trung tâm đón khách nào cả. Nếu mục tiêu của bạn là trải nghiệm văn hóa chuyên sâu với phần thuyết minh lịch sử, một bảo tàng chuyên biệt sẽ phù hợp hơn nhiều. Tương tự, nếu bạn đã dành nhiều thời gian ở Quảng trường Merdeka trong chuyến trước, quay lại đây có thể không có gì mới — trừ khi bạn đến đúng giờ vàng để chụp ảnh.