Biblioteka Miejska w Helsinkach Oodi: architektura, przestrzeń dla mieszkańców i najlepsze darmowe miejsce w mieście

Czym właściwie jest Oodi (i dlaczego warto się tym zainteresować)

Biblioteka Miejska Oodi otworzyła swoje podwoje 5 grudnia 2018 roku jako prezent od miasta dla jego mieszkańców – w przeddzień fińskiego Święta Niepodległości. Stoi dokładnie naprzeciwko budynku fińskiego parlamentu przy placu Kansalaistori, i to nie był przypadek: biblioteka zwrócona ku siedzibie władzy ma symbolizować obywatelską równość. Nazwa „Oodi" znaczy po fińsku „oda" – budynek jest odą dla mieszkańców miasta.

Żeby szybko zrozumieć, czym jest Oodi, trzeba zapomnieć o tradycyjnym wyobrażeniu biblioteki. To jednocześnie pracownia fabularyczna z drukarkami 3D i laserami, studio nagrań, kino, taras na dachu z widokiem na zatokę Töölönlahti, kawiarnia, strefa gier i przestrzeń zabaw dla dzieci. Wstęp do wszystkiego jest bezpłatny.

Architektura: co zobaczysz, zanim jeszcze wejdziesz do środka

Budynek zaprojektowała fińska pracownia ALA Architects, wyłoniona w konkursie publicznym. Z zewnątrz wyraźnie widać trzy poziome warstwy. Parter jest w większości przeszklony i otwarty na plac – ulica wchodzi tu niejako do środka. Środkowy poziom wygina się ku górze i na zewnątrz niczym kadłub drewnianej łodzi, pokryty świerkiem, i optycznie oddziela spokojniejsze wyższe piętra od gwarnego parteru. Trzecie piętro unosi się nad tą zaokrągloną powłoką – przeszklone, przestronne, z panoramicznym widokiem w kilku kierunkach.

Podchodząc od strony Dworca Głównego, uwagę przyciąga biały strukturalny szkielet budynku i falujące drewniane podbrzusze drugiego piętra – to one zatrzymują przechodniów w pół kroku. Okładzina ze świerku to nie zwykłe obicie: to nośna konstrukcja drewniana na znaczną skalę, która nadaje wnętrzu środkowego piętra ciepłe, niemal zaskakujące jak na budynek publiczny oblicze. Nocą, gdy przeszklone górne piętro świeci od wewnątrz, cały budynek jarzy się na tle helsinskiego nieba w sposób, którego żadne zdjęcie nie odda w pełni.

Budynek stoi na skraju parku wokół Zatoki Töölönlahti, więc jeśli już spacerujesz wokół zatoki od strony Finlandia Hall lub Muzeum Narodowego, Oodi naturalnie trafia na koniec tej trasy – na jej południowym krańcu.

Piętro po piętrze: praktyczny spacer po budynku

Parter: ruch, gwar i makerspace

Parter to najgłośniejsza i najbardziej społeczna część budynku. Mieści się tu główny hol wejściowy, kawiarnia, duża strefa dla dzieci z przestronną podłogą i zabawkami oraz pracownia fabularyczna. W laboratorium znajdziesz drukarki 3D, wycinaki laserowe, maszyny do szycia i hafciarki. Sprzęt jest dostępny dla posiadaczy karty bibliotecznej w Helsinkach; goście mogą obserwować, a w niektórych przypadkach dołączyć do zaplanowanych warsztatów. Kalendarz zmienia się regularnie i jest dostępny na stronie Oodi.

Strefa dla dzieci jest przemyślana z myślą o rodzinach: wystarczająco wyodrębniona, żeby dzieci miały swoje miejsce, ale wystarczająco otwarta, żeby dorośli mieli je cały czas na oku. W weekendowe poranki parter tętni życiem rodzinnym, a kawiarnia zapełnia się błyskawicznie. Jeśli podróżujesz z dziećmi poniżej 10 lat, przyjazd zaraz po otwarciu oznacza krótsze kolejki i więcej miejsca.

Drugie piętro: zaokrąglone drewniane wnętrze

Wjazd ruchomymi schodami lub windą na drugie piętro to moment, w którym architektoniczne doznanie nabiera ostrości. Sufit podąża tu za zaokrąglonym spodem świerkowej powłoki widocznej z zewnątrz, a naturalne drewno nad głową w połączeniu z ciepłym oświetleniem tworzy atmosferę bliższą sali koncertowej niż publicznemu budynkowi. Na tym piętrze znajdują się sale konferencyjne, próbowe, studio nagrań i przestrzenie coworkingowe do rezerwacji dla mieszkańców Helsinek. Dla gości bez rezerwacji większa część piętra jest dostępna do oglądania i zwiedzania.

Dźwięk zachowuje się tu inaczej. Akustyka jest celowo zaprojektowana: drewniane powierzchnie i nieregularny kształt sufitu pochłaniają i rozpraszają hałas w sposób, który sprawia, że przestrzeń wydaje się spokojna mimo obecności wielu osób. W weekowe popołudnia często zobaczysz tu studentów przy laptopach, małe grupki na spotkaniach w przeszklonych pokojach i ludzi siedzących po prostu w zakamarkach wbudowanych w krzywizny piętra.

Trzecie piętro: książki, widoki i taras na dachu

Na najwyższym piętrze mieszczą się książki. Zbiory są ułożone w długiej, jasnej otwartej przestrzeni z oknami od podłogi do sufitu od strony południowej i zachodniej. Stąd widać gmach parlamentu dokładnie po drugiej stronie placu, a w pogodne dni – zatokę i rozciągający się za nią park. Fotele przy oknach są tak wygodne, jak wyglądają, i są zajęte przez większą część dnia.

Taras na dachu jest otwarty w sprzyjającej pogodzie, zazwyczaj od wiosny do wczesnej jesieni. Wchodzi się na niego z trzeciego piętra – to podwyższona przestrzeń na zewnątrz, ponad placem, z niezasłoniętym widokiem na centrum miasta, zatokę i Finlandia Hall po drugiej stronie. Latem taras staje się jednym z lepszych darmowych punktów widokowych w centrum Helsinek i jest cichszy niż turystyczne tłumy na Placu Senackim czy na schodach przed Katedrą.

Jeśli chcesz poznać inne punkty widokowe w Helsinkach, przewodnik po punktach widokowych w Helsinkach zbiera wszystkie opcje – zarówno na zewnątrz, jak i w środku budynków – z całego miasta.

Jak zmienia się atmosfera w zależności od pory dnia

Wczesnym rankiem w dni robocze, od 8:00 do mniej więcej 10:00, budynek jest cichy i zapełniony głównie przez osoby dojeżdżające do pracy, które wpadają przed zajęciami. Kawiarnia jest otwarta, widoki z trzeciego piętra są czyste, a pracownia fabularyczna jeszcze nie zdążyła się zapełnić. To najlepszy moment, jeśli chcesz podziwiać architekturę bez tłumów.

W południe i po południu w dni robocze pojawiają się studenci, pracownicy zdalni i zmieniający się co chwilę turyści. Kawiarnia na parterze pracuje pełną parą około 12:00–13:00. Czytelnia na trzecim piętrze pozostaje spokojniejsza przez cały dzień, bo większość odwiedzających nie dociera dalej niż na drugie piętro. Weekendowe poranki przyciągają rodziny; weekendowe popołudnia – bardziej zróżnicowaną wiekowo mieszankę gości i najdłuższe kolejki do kawiarni.

Zimą, gdy temperatura w Helsinkach spada grubo poniżej zera, a dzień trwa zaledwie około sześciu godzin, Oodi staje się prawdziwym schronieniem. Ciepło, światło i poczucie życia sprawiają, że w styczniu czy lutym jest to zupełnie inny rodzaj atrakcji niż w czerwcu. Nie będzie przesadą powiedzieć, że wejście w ciemne grudniowe popołudnie do rozświetlonego trzeciego piętra Oodi działa jak świadomy akt obywatelskiej gościnności.

Praktyczne informacje dla odwiedzających

Oodi jest kilka minut spacerem od Dworca Głównego w Helsinkach: wyjdź w stronę Elielinaukio, przekrocz Mannerheimintie i budynek będzie od razu widoczny po drugiej stronie placu Kansalaistori. W okolicy zatrzymuje się wiele linii tramwajowych i autobusowych; przystanek Kansalaistori obsługuje kilka tras. Dokładne numery linii i rozkłady jazdy najlepiej sprawdzić w plannerze podróży HSL (reittiopas.hsl.fi), bo zmieniają się sezonowo.

Budynek jest w pełni dostępny. Wszystkie piętra są obsługiwane przez windy, wszystkie wejścia są bez progów, a toalety dla osób z niepełnosprawnościami są na każdym piętrze. Wózki dziecięce i wózki inwalidzkie poruszają się po budynku bez przeszkód. Nie ma przechowalni bagażu, ale skrytki na Dworcu Głównym w Helsinkach są rzut beretem od biblioteki.

Fotografowanie jest generalnie dozwolone w całym budynku do użytku prywatnego. Architektura dobrze wychodzi na zdjęciach w naturalnym świetle – szczególnie drewniany sufit na drugim piętrze i okna na trzecim z widokiem na parlament. Lampy błyskowe i statywy w przestrzeniach publicznych podlegają standardowym zasadom bibliotecznego savoir-vivre'u.

Jeśli Oodi jest częścią szerszego planu na dzień, świetnie łączy się ze spacerem wzdłuż Zatoki Töölönlahti lub wizytą w Finlandia Hall – obie atrakcje są w zasięgu krótkiego spaceru w tej samej okolicy.

Czy Oodi jest warte Twojego czasu jako turysta?

Szczerze: tak, dla większości odwiedzających – i to nie tylko ze względu na architekturę. Budynek jest bezpłatny, czynny długo i naprawdę przyjemnie się w nim spędza czas. To też ważny element fińskiej kultury publicznej: Finlandia ma jeden z najwyższych wskaźników korzystania z bibliotek na świecie, a Oodi uosabia narodowe zaangażowanie w otwartą przestrzeń publiczną, które wykracza daleko poza książki. Obserwowanie biblioteki w działaniu – w zwykły roboczy dzień, kiedy mieszkańcy pracują, dzieci się bawią, a ktoś testuje drukarkę 3D – daje prawdziwe poczucie Helsinek, którego Plac Senacki nie zapewni.

Dla kogo Oodi może nie być trafioną wizytą: dla tych, którzy mają bardzo mało czasu i szukają wyłącznie ikonicznych, historycznych widoków, oraz dla tych, których współczesna architektura użyteczności publicznej po prostu nie interesuje. Oodi nie ma historycznych warstw w stylu Katedry Uspieńskiej czy fortecy Suomenlinna. To budynek z 2018 roku, a jego znaczenie jest kulturowe i współczesne, nie historyczne.

Jeśli układasz szerszy plan wycieczki, przewodnik po darmowych atrakcjach Helsinek omawia Oodi razem z innymi bezpłatnymi miejscami, a plan zwiedzania Helsinek na 2 dni umieszcza ją w kontekście innych centralnych atrakcji miasta.