Pałac El Badi: Najwspanialsze ruiny Marrakeszu

Czym właściwie jest pałac El Badi

Pałac El Badi, znany po arabsku jako Al-Kasr al-Badi, to ruiny królewskiego pałacu w dzielnicy Kasbah w Marakeszu, około 800 metrów na południe od Dżamy el-Fna. To, co dziś możesz zwiedzić, to nie odrestaurowany pałac, lecz ogołocony szkielet: ogromne mury z pisé, zatopiony ogród o prostokątnym układzie oraz zarysy pawilonów i sadzawek, które niegdyś czyniły z tego miejsca jeden z najsławniejszych budynków w świecie islamu.

Ten kontrast między legendą a rzeczywistością to właśnie sedno tej wizyty. El Badi oznacza po arabsku „niezrównany" i – sądząc po ówczesnych relacjach – nazwa była w pełni zasłużona. Ambasadorzy opisywali sufity inkrustowane złotem, kolumny z włoskiego marmuru i powierzchnie pokryte onyksem oraz drogimi kamieniami. Następnie, mniej więcej w latach 1696–1707, alawicki sułtan Mulaj Ismail nakazał systematyczne rozebranie pałacu. Kosztowności wywieziono do Meknes, by zdobić jego nową stolicę. Po sobie zostawił mury, łuki i fundamenty, które w dużej mierze pozostają takie, jakie je opuścił.

Zrozumienie tego celowego ogołocenia sprawia, że przestrzeń staje się czytelna. Nie patrzysz na skutki zaniedbania ani zniszczeń wywołanych trzęsieniem ziemi. Patrzysz na to, czego pewien potężny władca nie uznał za warte zachowania.

Krótka historia: pałac Saadydów i jego zagłada

Sułtan Ahmad al-Mansur zlecił budowę pałacu El Badi po Bitwie Trzech Królów w 1578 roku – decydującej klęsce Portugalczyków, która umocniła saadyjskie Maroko i wypełniła jego skarby pieniędzmi z okupów, łupami wojennymi oraz dochodami z transaharyjskiego handlu złotem. Prace budowlane trwały od 1578 roku do początku XVII wieku. Pałac nie był tylko rezydencją – stanowił symbol nowej międzynarodowej pozycji dynastii Saadydów, zaprojektowany z myślą o przyjmowaniu zagranicznych dygnitarzy w otoczeniu, które nie pozostawiałoby wątpliwości co do bogactwa Maroka.

W szczytowym okresie kompleks obejmował setki pomieszczeń rozmieszczonych wokół centralnego dziedzińca o wymiarach około 135 na 110 metrów. Cztery duże pawilony wyznaczały narożniki, wzdłuż centralnej osi biegł zatopiony ogród, a dwa boczne baseny odbijały niebo. Marmur z włoskiego Carrary zastosowany w kolumnach był podobno wymieniany z wagą na wagę na marokański cukier – co daje pewne pojęcie o skali finansowej tego przedsięwzięcia.

Dynastia Saadydów wybudowała również Grobowce Saadyjskie, kilka kroków od El Badi. O ile pałac został ogołocony do cna, grobowce zamurowano i niemal zapomniano o nich aż do ich odkrycia w 1917 roku, dzięki czemu kafle i rzeźbiony stiuk zachowały się w nienaruszonym stanie. Zwiedzenie obu miejsc tego samego popołudnia pozwala uchwycić pełen łuk saadyjskich ambicji w obrębie jednej dzielnicy.

Co zobaczysz w środku: układ i najważniejsze punkty

Wejście wprowadza cię niemal od razu na rozległy centralny dziedziniec. Skala robi wrażenie zanim jeszcze zdążysz się rozejrzeć: przestrzeń jest większa niż większość europejskich dziedzińców pałacowych, a otaczające mury wznoszą się na tyle wysoko, że całkowicie zasłaniają panoramę miasta. Pośrodku dziedzińca zatopiony ogród obsadzony jest pomarańczowymi drzewami i poprzecinany podwyższonymi ścieżkami. W upalne dni wiosną unosi się tu wyraźny zapach kwiatów pomarańczy, wyczuwalny nawet z obrzeżnych ścieżek.

Dwie duże sadzawki – po obu stronach centralnego ogrodu – w pewnych porach roku wciąż mają wodę. Gdy poziom wody jest wysoki, a światło o właściwej porze przedpołudniowej pada pod dobrym kątem, otaczające mury i bociany gniazdujące na ich szczycie odbijają się wyraźnie w tafli wody. Bociany to jeden z bardziej niezapomnianych elementów tego miejsca: kilkadziesiąt białych bocianów gnieździ się na najwyższych murach mniej więcej od lutego do sierpnia, a ich klekotanie, trzaskanie dziobami i sporadyczne kłótnie w powietrzu nadają tej skądinąd spokojnej przestrzeni niespodziewany wymiar życia.

Wzdłuż obwodu dziedzińca częściowo udostępnione są wykopane komnaty piwniczne i podziemne przejścia, które pozwalają zrozumieć głębię strukturalną pałacu. Niewielki pawilon po południowej stronie mieści oryginalny minbar (ambonę) z meczetu Kutubijja – rzeźbioną cedrową konstrukcję z wczesnego XII-wiecznego okresu Almorawidów, przeniesioną tu z meczetu w celach konserwatorskich.

Szerszy kontekst islamskiego dziedzictwa architektonicznego Marakeszu z różnych epok znajdziesz w naszym przewodniku po islamskiej architekturze, który pokazuje, jak El Badi wpisuje się w kontekst innych ważnych zabytków miasta – od Kutubijji po medresę Ben Jusufa.

Jak pora dnia zmienia charakter wizyty

Przyjście zaraz po otwarciu (09:00) naprawdę się opłaca. Dziedziniec jest zwrócony ku wschodowi wzdłuż dłuższej osi i w pierwszych dwóch godzinach dnia światło wchodzi nisko, muskając gliniane mury ciepłym pomarańczowym blaskiem. Cienie rzucane przez blanki tną ostro posadzkę dziedzińca. O tej porze innych zwiedzających jest niewielu, a przestrzeń ma prawdziwą ciszę, która znika przed południem.

Około 11:00 zaczynają przyjeżdżać wycieczki zorganizowane. Dziedziniec radzi sobie z tłumem całkiem nieźle dzięki swoim rozmiarom, ale podziemne komnaty i pawilon z minbarem robią się zatłoczone. Jeśli chcesz sfotografować minbar bez innych turystów w kadrze, przyjedź o samym otwarciu lub zaraz po nim.

Południe i wczesne popołudnie to najtrudniejsza pora na zwiedzanie, zwłaszcza latem. Dziedziniec nie daje niemal żadnego cienia, mury oddają ciepło pochłonięte przed południem, a temperatury w lipcu i sierpniu regularnie przekraczają 35°C. Jeśli lato jest twoją jedyną opcją, weź kapelusz, wodę i zaplanuj wyjście najpóźniej do 12:00. Wiosenne i jesienne poranki są ogólnie najbardziej komfortowe.

Okno późnego popołudnia – mniej więcej od 15:30 do 16:30 (ostatnie wejście) – oferuje najlepsze światło zaraz po wczesnym ranku. Słońce przesuwa się na zachód i pada na szczyty murów pod kątem, który intensyfikuje czerwonawo-ochrową barwę pisé. Tłumy rzedną, a przestrzeń odzyskuje coś ze swojego kontemplacyjnego charakteru. Bociany na blankach bywają wtedy szczególnie aktywne, zwłaszcza wiosną.

Dojazd i praktyczna nawigacja

Najbardziej bezpośrednia trasa piesza z Dżamy el-Fna prowadzi na południe przez medynę w kierunku dzielnicy Kasbah. Trasa nie jest zupełnie prosta przy pierwszym razie, ale dzielnica Ksibat Nhass i Place des Ferblantiers są przydatnymi punktami orientacyjnymi. Zarezerwuj sobie 15 minut spaceru z Dżamy el-Fna i dorzuć trochę zapasu, jeśli po raz pierwszy poruszasz się po sieci uliczek.

Taksówki mogą cię wysadzić na Place des Ferblantiers (na niektórych mapach oznaczanym jako Place du Mellah) – to niewielki plac kilka minut pieszo od wejścia do pałacu. To praktyczna opcja latem, gdy wędrówka przez medynę w południowym upale jest bardzo nieprzyjemna. Ustal cenę przed wsiadaniem albo nalegaj na licznik.

Pałac leży w obszarze Kasbah-Mellah w południowej medynie, gdzie znajdują się również żydowska dzielnica Mellah oraz Pałac Bahia. Półdniowy plan łączący wszystkie trzy miejsca to jeden z najefektywniejszych sposobów na zwiedzenie tej części medyny.

Wejście znajduje się po północnej stronie kompleksu, przy bocznej uliczce, którą łatwo przeoczyć. Szukaj kasy biletowej i zębatego muru. Tuż przed wejściem zwykle stoją sprzedawcy wody i przekąsek – warto o tym pamiętać, biorąc pod uwagę brak cienia w środku.

Fotografia: co działa, a co nie

El Badi to jedne z bardziej fotogenicznych ruin w Maroku, ale efekty w dużej mierze zależą od pory dnia i roku. Wczesnoranne światło padające od wschodu idealnie oświetla mury głównego dziedzińca. Pawilon z minbarem jest zamknięty i dość ciemny, więc aparat dobrze radzący sobie przy słabym świetle (albo telefon z dobrym trybem nocnym) da lepsze wyniki niż lampa błyskowa, która spłaszcza detale rzeźbień.

Sadzawki dają najlepsze odbicia późną zimą i wiosną, kiedy poziom wody jest wyższy. Latem i wczesną jesienią baseny mogą być płytkie lub częściowo wyschłe. Bocianie gniazda na wysokich murach najlepiej fotografować dłuższym obiektywem z poziomu dziedzińca, szczególnie rano, gdy ptaki są najbardziej aktywne.

Fotografowanie dronami jest na terenie obiektu zakazane. Widok z dostępnych fragmentów murów obronnych jest na tyle szeroki, że standardowy obiektyw szerokokątny bez trudu obejmie cały dziedziniec w jednym kadrze.

Dla kogo to miejsce jest, a dla kogo nie

Pałac El Badi nagradza zwiedzających, którzy potrafią docenić to, czego już nie ma. Nie znajdziesz tu odrestaurowanych wnętrz, multimedialnych przewodników po tym, jak wyglądały poszczególne sale, ani muzealnej jakości tablic informacyjnych. Jest za to skala, cisza o właściwej porze i intelektualna głębia wynikająca ze świadomości tego, co tu było i co zostało zabrane. Goście, którzy czują klimat ruin i potrafią je odczytać historycznie, wyjdą usatysfakcjonowani. Ci, którzy spodziewają się misternych kafli i rzeźbionego tynku w stylu Pałacu Bahia czy medresy Ben Jusufa, mogą uznać tę przestrzeń za zbyt surową.

Jeśli szukasz saadyjskiego rzemiosła w najlepszym wydaniu, Grobowce Saadyjskie kilka minut drogi stąd dają dokładnie to, czego szukasz – a oba miejsca świetnie się uzupełniają jako duet.

Osoby z poważniejszymi ograniczeniami ruchowymi powinny wiedzieć, że teren obejmuje nierówną nawierzchnię, żwirowe ścieżki, niskie stopnie i rozległy dziedziniec bez gładkich powierzchni na całej długości. Wstęp jest bezpłatny dla osób z niepełnosprawnością ruchową, ale niektóre części ruin wymagają pokonania schodów lub trudnego terenu.

Jeśli planujesz cały dzień w historycznej medynie, nasz przewodnik po pieszej trasie po Marakeszu wyznacza logiczną trasę łączącą El Badi z meczetem Kasbah, Grobowcami Saadyjskimi i Mellah w jednej pętli.